مقاوم‌سازی نخستین بیمارستان ایران در دل تهران پس از 10 سال/عکس

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش خبرنگار نامه، ساختمان جدید بیمارستان سینا با 272 تخت فعال طراحی شده‌ و سازنده‌اش مدعی است‌ فضای مناسب بیمارستان ساخته و تمام استانداردهایی که می‌توانسته رعایت کرده و بنا مقاوم‌سازی شده‌است.

این بیمارستان در شرایطی افتتاح شده، که در بافت قدیمی تهران در محله حسن آباد قرار دارد و علاوه بر سازه نامستحکم خانه‌ها، بیمارستان‌های مرکزی شهر نیز مقاوم نیستند.

در یک‌سال گذشته، تقریبا همه چیز در بیمارستان سینا، تحت الشعاع ساختمان نوساز قرار داشت.

بیمارستان سینا 363 تخت مصوب دارد که 351 تخت آن فعال است. با راه‌اندازی ساختمان جدید تعداد تخت فعال بیمارستان به 465 تخت می‌رسد. ساختمانی جدید اما قدیمی اما ساختمان جدید هم مانند خیابانی که در آن واقع شده، سی‌تیر، حکایت تاریخی دارد؛ ساختمان جزو اعانه ملی بوده که سال‌ها بعد از تاسیس به آموزش و پرورش واگذار شده و سپس به بیمارستان سینا داده شده‌است. مانند سکه‌ای که از جیبی به جیب دیگر برود. اما ساختمان از نظر مقاوم‌سازی مناسب بیمارستان نبوده به‌همین دلیل فرایند مقاوم‌سازی آن آغاز شده و به قولی دوباره ساخته شده‌است. در دوره‌ای این ساختمان دوباره تخریب و از نو ساخته می‌شود تا بنایی مقاوم باشد. این مرحله دوره‌ای 10 ساله به طول انجامیده‌است.

چند قدم در تاریخ از گذاشتن سنگ بنای مریضخانه دولتی در سال 1268 هجری قمری تاکنون این خیابان و این بیمارستان هزار تغییر و تبدیل به خود دیده. تغییراتی که برخی تاکنون ادامه داشته و ردی از برخی باقی نیست. حال خود بنا و سازه بیمارستان جزو آثار تاریخی و باستانی است؛ چند ساختمان مربوط به حدود 150 سال پیش در بخش غربی بیمارستان و چند ساختمان جدید در بخش شرقی که آن‌هم مربوط به 60 الی 70 سال پیش است. خیابان امام خمینی و محدوده بیمارستان سینا، محصور ابزار‌فروشی‌هاست. خط ابزار فروشی‌ها به میدانی بازمانده از عصر مریض‌خانه دولتی، با نماد کلاه‌فرنگی‌ها می‌رسد که از شمال به بازار لوازم چوبی و پاساژ تازه ساز موبایل می‌رسد و از جنوب به کاموا فروشی‌ها و خط دوباره ابزار و قفل فروشی. هیچ شباهت و نزدیکی بین بیمارستان و همسایگانش نیست، اما بیمارستان در منطقه مرکزی شهر در دوره پهلوی قرار دارد، منطقه‌ای که اکنون عمارت‌های باشکوه قدیمی‌اش؛ سر در باغ سپهسالار و ساختمان پست و موزه ایران باستان و میدان توپخانه و عمارت چهارسوی میدان حسن‌آباد، میان گره‌های ترافیکی و آلودگی هوا و آفتابی که گویی با حب و بغض بیشتری روی زمین پهن شده، دیده نمی‌شود.

سر در بیمارستان به آیه‌ای مزین شده، بیمارانی که می‌توانند حقانیت اورژانسی بودن وضعیت خود را به نگهبان ثابت کنند می‌توانند وارد محوطه ‌شوند، برخی آنقدر درد دارند که درختان زیتون حیاط بیمارستان، آلاچیق‌های تازه ساخته شده و کاشی‌های قدیمی روی برخی ساختمان‌ها را نبینند. می‌توان در کلاف سردرگم خود گم بود و سال‌ها تاریخ را هم ندید؛ تاریخی که در یک سوی آن میرزا تقی‌خان امیرکبیر و درالفنون و مریضخانه دولتی و روزنامه دولت علیه ایران است و سوی دیگرش ناصر‌الدین شاه که قجری‌ها شاه شهید می‌خوانندش و امروزی‌ها به واسطه فرمان حکم قتل امیرکبیر هزار تف و لعنت نثارش می‌کنند. اما خود هم دارالفنون امیرکبیر را به جولانگاه موش‌ها تبدیل می‌کنیم تا از پای بست ویرانش کنند و در مریضخانه دولتی‌اش نام و نشانی از او به یادگار نمی‌گذاریم. باشد که تاریخ این‌گونه از حافظه کم توان ما زدوده شود.

طبابت در مریضخانه دولتی بخش اعظمی از آنچه از تاریخ بیمارستان سینا می‌دانیم به نوشته‌های دکتر عبدالحمید حسابی باز می‌گردد «ناصرالدین شاه به دنبال موج مسافرت به کشورهای غربی و فرنگ، علاقمند به احداث بیمارستان شد که این موضوع به سال 1290 هجری قمری بر می‌گرد. مشیرالدوله صدراعظم و علی قلی میرزا اعتضاد السلطنه وزیر علوم مامور اجرای فرمان تاسیس مریضخانه‌ به سبک بیمارستان‌ کشورهای خارجه شدند. سال 1293 هجری قمری مریضخانه مورد نظر تأسیس شد و نام آن‌را مریضخانه دولتی گذاشتند.» مریضخانه‌ای که اولین بیمارستان تاریخ ایران لقب دارد. ابتدا گروهی از پزشکان از فرنگ برگشته ایرانی به کار طبابت در این بیمارستان مشغول شدند اما از سال 1312 هجری قمری به‌تدریج پای پزشکان اروپایی به مریضخانه دولتی باز شد. البته حضور پزشکان خارجی در این بیمارستان، سال 1300 خورشیدی به پایان رسید. در این مدت پزشکان زیادی که در فرنگ تحصیل‌کرده بودند در سینا بخش‌های مختلفی را بنیان گذاشتند.

بنیانگذار مکتب جراحی ایران در سینا

در فاصله سال‌های 1300 و 1319 خورشیدی، بیمارستان دولتی دارای بخش‌های داخلی، جراحی و ارولوژی، رادیولوژی، چشم‌پزشکی، دندان‌پزشکی، گوش و حلق و بینی، پوست و درمانگاه‌های مربوطه بود ولی از سال 1319 پس از الحاق بیمارستان دولتی به دانشکده پزشکی دانشگاه تهران تغییرات عمده در آن صورت گرفت و بخش‌های داخلی، چشم و گوش و حلق و بینی آن به سایر بیمارستان‌ها منتقل شد و بخش جراحی و اورولوژی نیز از هم تفکیک شد. ریاست بخش جراحی به‌عهده پروفسور عدل که تازه از فرانسه برگشته بود، گذارده شد که گفته می‌شود، این موضوع آغازی برای پیشرفت علم جراحی نه تنها در بیمارستان سینا و دانشکده پزشکی بلکه در سراسر ایران بود. از پروفسور عدل به‌عنوان بنیان‌گذار مکتب جراحی عدل نام برده می‌شود که دانشجویان زیادی را تربیت کرده است.

پروفسور عدل در مورد سینا به کار مهمی اشاره می‌کند که پروفسور ابرلن فرانسوی برای تنظیم ساختار دانشکده پزشکی انجام داده بود. به نوشته او ابرلن نظارت بر وضعیت بیمارستان‌ها را از وزارت بهداری به دانشکده پزشکی، منتقل کرد.

بنیانگذاران اورژانس از پروفسور عدل نقل شده‌است: «بیمارستان سینا از دورة قاجاریه افتتاح شده بود به اسم بیمارستان دولتی و بعد یواش یواش بهتر شده و تغییراتی داده بودند و وقتی که من آمدم، اسمش را بیمارستان سینا گذاشتند. قسمت خیلی کوچکی داشت و چیز زیادی هم نداشت، ولی در دوره پروفسور ابرلن، هم آن قسمت قدیمی را درست کردیم و هم یک قسمتی را مخصوص بیماری‌های مجاری ادرار و قسمت لابراتور و رادیولوژی ساختند. بعد هم سازمان خدمات شاهنشاهی که درست شده بود، آنها هم یک پولی دادند که قسمت بزرگی برای جراحی‌های فوری (اورژانس) باز کردیم که یک سرویس جراحی بزرگی شده بود حدود 200، 250 تا تخت داشت.»

بخش سوانح بیمارستان سینا در سال 1328 با گنجایش 150 تخت افتتاح شد. تا سال‌های اوایل دهه 50، فقط بخش‌های جراحی و اورولوژی در بیمارستان سینا وجود داشت ولی به‌تدریج بخش‌های جراحی اعصاب، داخلی، قلب، دیالیز، ارتوپدی نیز به مجموعه بیمارستان سینا اضافه شد.

هم‌اکنون نیز ساختمانی در سینا با سردر کاشی آبی و نوشته‌ای به‌ نام میزراه از آن دوران وجود دارد که نام پشین بخش مجاری ادرار بود.

بعد از انقلاب 22 بهمن ماه 1357 بسیاری از استادان و پزشکان بیمارستان سینا جلای وطن کردند و بیمارستان سینا تغییرات عمده‌ای خصوصاً در زمینه ساختاری پیدا کرد. تشکیلات سازمان شاهنشاهی و خدمات اجتماعی واقع در خیابان سی‌تیر (قوام‌ السلطنه) به بیمارستان سینا واگذار شد که با خریداری چند خانه، بیمارستان و سازمان به یکدیگر متصل شد.

8 ساختمان قدیمی؛ چاه هزینه‌ ساختمان قدیمی بیمارستان سینا 8 ساختمان مجزا دارد که اگر چه در یک فضا قرار دارند اما برخی از ساختمان‌های موجود در محوطه شرقی، جدیدتر (مربوط به 60 تا 70 سال پیش) هستند. قدیمی بودن ساختمان‌ها خود ابتدای ماجرای گسترده هزینه‌زایی چه در بخش انرژی، پرسنل،‌ استهلاک تجهیزات پزشکی و ... است.

همین مجزا بودن ساختمان‌ها که در اغلب بیمارستان‌های قدیمی وجود دارد مشکلات عمده‌ای در مدیریت ایجاد می‌کند که یکی از آنها هدررفت فراوان انرژی است اما این تمام مشکل نیست، بالارفتن میزان استفاده از نیروی انسانی برای حمل و نقل بیمار و استهلاک تجهیزات پزشک در جابجایی بین بخش‌ها نیز از جمله این هزینه‌هاست. مدیر بیمارستان در حالی‌که معتقد است هدفمندی یارانه‌ها موجب 10 برابرشدن هزینه انرژی در سینا شده اما این رقم را در مقابل چاله‌‌های هزینه‌ای دیگر به دلیل شرایط سازه بیمارستان، ناچیز می‌داند.

سازه ساختمان قدیمی به نظر مدیریت بیمارستان مانند بسیاری از بیمارستان‌های قدیمی تهران، به‌هیچ عنوان مقاوم نیست. چون هیچ سازه خاصی ندارد و فقط یک دیوار چینی ساده است.

گویی سنگ بنای بیمارستان سینا را با شلوغی گذاشته‌اند، گفته می‌شود از همان زمان که به‌عنوان مریضخانه دولتی شروع به کار کرد و اولین بیمارستان کشور لقب گرفت، در نخستین سال کار بیمارستان، یعنی از ربیع الاول 1268 تا ربیع الثانی 1269 تعداد 2238 مریض در آن معالجه شدند و اکنون بعد از گذشت 165 سال از راه‌اندازی بیمارستان 8/ 73 درصد اشغال تخت دارد.

دکتر پورمند، رئیس بیمارستان سینا در افتتاحیه ساختمان جدید اعلام کرده، این بیمارستان به طور متوسط ماهانه به بیش از 12 هزار نفر خدمات می دهد.

در سال 90، 10 هزار و 710 مورد جراحی در بیمارستان سینا انجام گرفته و در بخش پاراکلینیکی نیز 92 هزار نفر مراجعه کرده‌اند. با این حال عمده مراجعان بیمارستان سینا، حادثه‌دیدگان و بیماران ترومایی هستند.

تیغ تیز جراحی سینا بیش از 73 درصد ضریب اشغال تخت دارد؛ نسبت پذیرش بیمار به ازای هر تخت در سینا 1/ 5 دهم درصد است. به گفته طاهری‌زاده، مدیر بیمارستان، 80 درصد بیماران مراجعه‌کننده به سینا،‌ بیمار نیازمند عمل جراحی و تروما هستند. همچنین بیمارانی با مشکل اورولوژی و ارتوپدی نیز بر حسب شرایط اقتصادی یا نزدیکی به سینا، این بیمارستان را انتخاب می‌کنند. از این رو در سال 90 نزدیک به 11 هزار مورد عمل جراحی در این بیمارستان انجام شده‌است. از سوی دیگر درصد جراحی به کل مراجعه بیمارستان سینا 76 درصد است که نشان می‌دهد تعداد زیادی از بیماران این بیمارستان تیغ جراحی را تجربه می‌کنند. ساختمان قدیمی سینا سه مجموعه اتاق عمل و به‌طور کلی 15 تخت اتاق عمل دارد که با راه‌اندازی پروژه جدید 8 تخت اتاق عمل به آنها افزوده می‌شود.

اورژانس سینا

بیمارستان شلوغ و پر رفت و آمدی مانند سینا، اورژانس پر تب و تابی دارد، بیمارانی که در محوطه میانی اورژانس هنوز روی برانکارد هستند و کارهای زیادی که همراهان بیمار برایشان انجام می‌دهند. کمبود پرسنل پرستاری به‌ویژه در اورژانس خود را بیشتر نشان می‌دهد.

اورژانس فعلی 27 تخت دارد و قرار است در طراحی جدید بیش از 30 تخت به تخت‌های قبلی افزوده شود. همچنین امکان افزایش 20 تخت اکسترا به تخت‌های قبلی هم با طراحی جدید به وجود خواهد آمد. در هر شیفت یک نفر متخصص طب اورژانس با گروه رزیدنت‌ها، ‌متخصص بیهوشی و گروه جراحی، مقیم اورژانس سینا هستند.

خانواده هزار نفره بیمارستان سینا قرار است از امسال به‌صورت هیات امنایی اداره شود. این سیستم مدیریت قرار است در مجموعه‌ای با یک‌هزار و 100 نفر عضو پیاده شود. 72 نفر پزشک هیات علمی، 26 نفر هیات علمی تمام وقت جغرافیایی، 380 نفر در گروه پرستاری، 8 نفر پزشک در قالب قراردادی، 110 نفر رزیدنت ثابت. مابقی نیروی انسانی فعال در پشتیبانی و اداری.

موزه تجهیزات پزشکی قدیمی تجهیزات پزشکی بیمارستان سینا بی‌تاثیر از احداث ساختمان جدید نبود. عمده بودجه‌ای که دانشگاه می‌توانسته برای بیمارستانی مانند سینا اختصاص دهد، به سمت ساختمان جدید سرازیر شده و در بخش‌هایی از تجهیزاتی با بیش از 30 سال قدمت کار تشخیص انجام می‌شود.

مهدی لک مسئول واحد تجهیزات پزشکی سینا اگر چه نگرانی خود را از قدیمی بودن تجهیزات ابراز می‌کند و او اذعان دارد که تجهیزات فعلی جوابگوی نیازهای بیماران سینا نیست اما به تجربه و تبحر پزشکان سینا آنقدر اطمینان دارد که می‌گوید تا به‌حال هیچ مشکل بزرگی به‌دلیل قدیمی‌بودن تجهیزات ایجاد نشده‌است. اما در بیمارستان قدیمی مانند سینا به طور متوسط بین 30 تا 40 درصد منابع بیمارستان صرف نگهداری و تامین تجهیزات پزشکی می‌شود.

با این حال در سینا دستگاه‌هایی وجود دارد که سال ساختشان به دهه 70 میلادی باز می‌گردد، مانند دستگاه رادیولوژی که در بخش تصویر‌بردای وجوددارد. البته دستگاه‌های قدیمی دیگری مانند دستگاه ثبت نوار قلب و عضله به دلیل قدیمی بودن به انبار اسقاطی‌ها منتقل شده‌است. دستگاه الکترو کاردیوگراف 15 ساله‌ای نیز در سینا وجود دارد که بارها تعمیر و بازسازی شده ولی همچنان کار می‌کند. به‌طور کلی عمده تجهیزات قدیمی سینا، در بخش‌های تصویر‌برداری و اتاق‌های عمل و ICU متمرکز هستند.

مریضخانه دولتی راه‌اندازی شده در 1268 بالاخره صاحب ساختمان جدید با تجهیزات مدرنی شده که بدون شک در منطقه مرکزی شهر اهمیت فراوانی دارد.