اخطار عراقچی درباره تبعات جنگ
وزیر امور خارجه گفت: وقتی یک حمله نظامی موجب آلودگی پایدار خاک، تخریب منابع آب، نابودی جنگل‌ها و آلودگی هوا و دریا و ایجاد مواد خطرناک و بقایای جنگی می‌شود، آثار آن می‌تواندبسیار فراتر از زمان و مکان حمله ادامه پیدا کند.
سید عباس عراقچی صبح روز یک شنبه در نشست «اکوساید: جنایت جنگی خاموش» که امروز در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، اظهار کرد: خوشحالم که در این نشست تخصصی فرصتی فراهم شد تا درباره یکی از جدی ترین چالش‌های پیش روی بشریت، یعنی تخریب گسترده و جبران ناپذیر محیط زیست در جریان مخاصمات مسلحانه، صحبت کنیم. ما امروز درباره موضوعی سخن می‌گوییم که صرفا یک دغدغه محیط زیستی نیست، بلکه با حق حیات، سلامت انسان ها، امنیت غذایی، صلح و امنیت بین المللی و حقوق نسل‌های آینده پیوندی ناگسستنی دارد.
دیگر محیط زیست قربانی خاموش جنگ نیست
وی افزود: امروز دیگر نمی‌توان محیط‌زیست را قربانی خاموش جنگ دانست. جنگ و مخاصمه تنها جان انسان‌ها، شهرها و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی را هدف قرار نمی‌دهد؛ بلکه آب، خاک، هوا، جنگل‌ها، اراضی کشاورزی، منابع انرژی، زیستگاه‌های طبیعی و تنوع زیستی نیز در معرض آثار ویرانگر آن قرار می‌گیرند. تخریب منابع آب و خاک، آلودگی هوا، نابودی پوشش گیاهی و زیست‌بوم‌ها، انتشار آلاینده‌ها، پسماندها و مواد خطرناک از جمله پیامدهایی است که می‌تواند سال‌ها و حتی دهه‌ها پس از پایان درگیری‌ها ادامه پیدا کند.
وزیر امور خارجه اضافه کرد: محیط زیست، میراث مشترک بشریت است؛ نه میدان رقابت‌ها، نه ابزار فشار سیاسی و نه قربانی ملاحظات کوتاه مدت اقتصادی و نظامی. اکوساید یا تخریب گسترده محیط زیست، توجه جامعه بین‌المللی را به یک پرسش بنیادی جلب می‌کند؛ آیا می‌توان در برابر نابودی گسترده و طولانی مدت زیست بوم‌ها، آلودگی منابع حیاتی و وارد آوردن خسارات جبران ناپذیر به طبیعت صرفاً به ابراز نگرانی بسنده کرد؟ پاسخ روشن است: حفاظت از محیط زیست باید از سطح تعهدات اعلامی فراتر رود و به عرصه مسئولیت پذیری، پاسخگویی و اقدام موثر بین المللی وارد شود.
عراقچی افزود: در سال‌های اخیر در غزه، لبنان و ایران شاهد بوده‌ایم که چگونه حملات نظامی، علاوه بر تلفات انسانی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آثار عمیق و گاه ماندگاری بر محیط‌زیست بر جای گذاشته‌اند. در غزه، ابعاد فاجعه محیط‌زیستی به اندازه‌ای گسترده است که برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، یونپ، از خسارات بی‌سابقه زیست‌محیطی سخن گفته است.
وی ادامه داد: فروپاشی شبکه‌های آب و فاضلاب، آسیب به سامانه‌های مدیریت پسماند، آلودگی منابع آب و خاک، آلودگی سواحل و ایجاد حجم عظیمی از آوار و مواد بالقوه خطرناک، میراثی است که آثار آن می‌تواند برای دهه ها سال بر زندگی مردم فلسطین باقی بماند. در لبنان نیز استفاده از تسلیحات و آتش‌سوزی‌های ناشی از حملات، بخش‌هایی از جنگل‌ها و اراضی کشاورزی را نابود کرده است. گزارش‌ها و اسناد ارائه‌شده به سازمان ملل از سوختن میلیون‌ها مترمربع زمین و آسیب به ده‌ها هزار درخت زیتون حکایت دارد.
وزیر امور خارجه افزود: جامعه بین‌المللی همچنین تجربه تلخ آلودگی گسترده سواحل لبنان در پی حمله به مخازن نفتی را در حافظه دارد. اما کشور عزیزمان ایران نیز از این پدیده مصون نمانده است. در جریان تجاوزات نظامی آمریکاو رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران،حمله به تأسیسات نفتی، پالایشگاهی و انرژی، خطرات جدی زیست‌محیطی ایجاد کرده است.
در اسفند ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۶)، برنامه محیط زیست ملل متحد تأیید کرد که تأسیسات نفتی در داخل و اطراف مناطق شهری ایران، از جمله تهران، هدف حمله قرار گرفته و آتش‌سوزی‌های نفتی موجب انتشار ترکیبات خطرناک شده است؛ آلودگی که می‌تواند از هوا به خاک و منابع آب منتقل شود و حتی زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: اینها صرفاً خسارات اقتصادی نیستند. وقتی یک حمله نظامی موجب آلودگی پایدار خاک، تخریب منابع آب، نابودی جنگل‌ها و آلودگی هوا و دریا و ایجاد مواد خطرناک و بقایای جنگی می‌شود، آثار آن می‌تواندبسیار فراتر از زمان و مکان حمله ادامه پیدا کند.
عراقچی تاکید کرد: کودکی که امروز در یک منطقه جنگ‌زده زندگی می‌کند،ممکن است ده‌ها سال بعد نیز هزینه زیست‌محیطی جنگی را بپردازد که خود هیچ نقشی در آن نداشته است. از سوی دیگر، این مساله می‌تواند آسیب‌پذیری کشورها و جوامع را در برابر این بحران‌ها چند برابر کند.از این منظر، صلح، امنیت، محیط‌زیست، سلامت و تغییر اقلیم، موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند و پیوند میان آنها باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: از منظر جمهوری اسلامی ایران، حقوق بین‌الملل نبایددر برابر تخریب محیط‌زیست و نقض حقوق اساسی انسان ها در شرایط جنگی بی‌تفاوت باشد. اجرای مؤثر اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه، از جمله اصل تمایزو اصل تناسب، باید در کنار توجه جدی به آثار مستقیم، غیرمستقیم و بلندمدت اقدامات نظامی بر محیط‌زیست مورد توجه قرار گیرد.
عراقچی با بیان اینکه در این مسیر توجه به چند اصل اساسی ضروری است، توصیح داد: مسئولیت پذیری در قبال تخریب محیط زیست: هیچ دولت، نهاد یا بازیگری نباید خود را فراتر از مسئولیت های بین المللی بداند. تخریب‌های گسترده اکوسیستم‌ها، نابودی زیستگاه‌ها، آلوده‌سازی آب و خاک و وارد آمدن آسیب‌های شدید و پایدار به محیط زیست باید با سازوکارهای موثر پیشگیری، مستند سازی، جبران خسارت و پاسخگویی مواجه شود. در همین چارچوب، جمهوری اسلامی ایران از گفت‌وگوهای حقوقی و کارشناسی برای تقویت راه‌های حمایت بین‌المللی از محیط زیست، از جمله بحث درباره شناسایی اکوساید به عنوان یک جرم مستقل بین المللی حمایت می‌کند.
وی در ادامه به حفاظت از محیط زیست در تهاجمات مسلحانه اشاره کرد و گفت: جنگ‌ها تنها جان انسان‌ها را نمی‌گیرند؛ آثار آنها بر آب و خاک، هوا، کشاورزی، منابع طبیعی و سلامت عمومی می‌تواند سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند. حملات به تاسیسات صنعتی و انرژی، تخریب زیرساخت های حیاتی، آلودگی ناشی از مواد خطرناک و آسیب به اکوسیستم های حساس، هزینه‌هایی فراتر از میدان نبرد ایجاد می‌کنند؛ هزینه‌هایی که مردم عادی، بویژه کودکان و نسل های آینده، متحمل می‌شوند. حقوق بین‌المللی بشردوستانه از جمله قواعد مربوط به حفاظت از محیط زیست طبیعی در مخاصمات مسلحانه، باید با جدیت رعایت شود و جامعه بین المللی نمی‌تواند در برابر پیامدهای زیست محیطی جنگ بی‌تفاوت بماند. مستندسازی مستقل خسارات، ارزیابی علمی آثار بلندمدت و فراهم کردن امکان جبران و بازسازی باید بخش جدایی ناپذیر از پاسخ بین المللی به مخاصمات باشد.
وزیر امور خارجه ایران درباره مقابله با استانداردهای دوگانه و استفاده ابزاری از محیط زیست گفت: حفاظت از محیط زیست نبایدبه امتیازی برای بعضی کشورها و تعهدی برای دیگران تبدیل شود. معیارهای زیست‌محیطی زمانی اعتبار دارند که به صورت منصفانه، شفاف و بدون تبعیض اجرا شوند. همچنین، اقدامات یک‌جانبه قهری و محدودیت‌هایی که دسترسی کشورها به منافع مالی، فناوری‌ها و تجهیزات ضروری برای حفاظت محیط زیست، مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی و مقابله با تغییرات اقلیمی را مختلف می‌کنند، باید از منظر حقوق بین‌الملل و آثار انسانی و زیست‌محیطی، آنها مورد بررسی جدی قرار گیرند. تحقق عدالت زیست‌محیطی مستلزم آن است که کشورهای در حال توسعه بدون مواجهه با موانع غیرضروری و تبعیض‌آمیز به فناوری‌های پاک، منابع مالی و ظرفیت‌های علمی مورد نیاز دسترسی داشته باشند.
وی با بیان اینکه حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از تخریب گسترده آن، به ویژه در جریان مخاصمات مسلحانه، نیاز به همکاری‌های بین‌المللی دارد، پیشنهاد کرد که همکاری‌های بین‌المللی بر سه محوراساسی متمرکز شود:
نخست، تقویت چارچوبهای حقوقی بین‌المللی و تدوین معیارهای روشن برای شناسایی، ارزیابی و رسیدگی به موارد تخریب گسترده و شدید محیط زیست؛
دوم، ایجاد سازوکارهای علمی و بی‌طرفانه برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی ناشی از مخاصمات مسلحانه، همراه با توجه به مسئولیت‌های حقوقی قابل اعمال و ضرورت جبران خسارات؛
سوم، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از تخریب محیط زیست، بازسازی اکوسیستم های آسیب‌دیده و حمایت از کشورها و جوامعی که با محدودیت منابع و ظرفیت‌های فنی مواجه‌اند.
رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: برگزاری سی‌ویکمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (کاپ 31) نیز فرصت مناسبی است تا توجه جامعه بین‌المللی بیش از پیش به اثرات مخرب حملات تجاوزکارانه بر محیط‌زیست و اقلیم کشورها جلب شود. هدف باید تقویت همکاری بین‌المللی، افزایش پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری و حمایت از قربانیان، حفاظت از محیط‌زیست و تضمین حقوق نسل‌های آینده باشد.
عراقچی در پایان گفت: جمهوری اسلامی ایران آماده است در این مسیر، ظرفیت‌های علمی، حقوقی و دیپلماتیک خود را برای تقویت همکاری‌های بین‌المللی به کار گیرد. همچنین آمادگی داریم در تلاش‌های جمعی برای پیشگیری از تخریب گسترده محیط زیست، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و ارتقا مسئولیت پذیری بین‌المللی مشارکت کنیم. ما نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتکارانه خود فرار کنند. ما باید با همکاری و مشارکت جمعی آنها را پاسخگو کنیم. طبیعت، صدایی در میز مذاکره یا جنگ ندارد؛ این مسئولیت ماست که اجازه ندهیم سکوت آنها به بهای نابودی آینده بشریت تمام شود.
ایسنا
دیدگاه تان را بنویسید