پایان داستان هزار و یک شب نیروگاه بوشهر بعد از 13 سال/ بازخوانی تمام بدقولی‌های روس‌ها از ابتدا تا به امروز

به گزارش نامه، داستان هزار و یک شب نیروگاه بوشهر گویی قرار است به روزهای پایانی خود برسد و شهرزاد قصه گوی این ماجرا بعد از 19 سال پس از امضای قرار داد، 17 سال بعد از آغاز عملیات و 13 سال پس از پایان مهلت راه‌اندازی نیروگاه بوشهر قرار است این داستان را به پایان برساند. قرار است امروز در حضور مقامات ایرانی و روسی نیروگاه اتمی بوشهر به به صورت موقت به مقامات ایرانی تحویل داده شود. در این مراسم علی اکبر صالحی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی و وزیر نیرو و رئیس شرکت روسی پیمانکار نیروگاه بوشهر و احمدیان مدیرعامل شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی و برخی دیگر از مسئولان حضور خواهند داشت. ماجرای این نیروگاه، داستانی خواندنی است، داستانی که از سال 1355 آغاز شد، و در آن غربی‌ها با آغوش گشاده دست به ساخت آن زدند. در سال ۱۳۵۵، ۲ سال بعد از تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران، این سازمان، به ریاست دکتر اکبر اعتماد با بخش تکنولوژی و تحقیقات سازمان انرژی اتمی آلمان غربی موافقتنامه‌ای برای همکاری‌های بلند مدت امضا کرد و در پی آن شرکت "کرافت ورک یونیون" یکی از شرکت‌های وابسته به زیمنس آلمان ساخت ۲ واحد نیروگاه اتمی هر یک به توان اسمی ۱۲۹۳ مگاوات و توان خالص ۱۱۹۶ مگاوات را در بوشهر برعهده گرفت. پیش‌بینی شده بود که این پروژه تا پایان سال ۱۹۸۰تکمیل و راه‌اندازی شود. تا بهمن ۱۳۵۷، رآکتور شماره یک بوشهر به میزان ۸۵ در صد و احداث رآکتور شماره دو آن نیز ۶۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشتند. انقلاب مردم ایران و کارشکنی آلمانی‌ها بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سرنگونی رژیم پهلوی، این شرکت آلمانی از ادامه همکاری با ایران سرباز زد و این پروژه را متوقف کرد. دولت تازه استقرار یافته ایران، با شکایت از این شرکت آلمانی در دادگاه بین المللی به دنبال بازپس گیری حق خود بود. بر اساس شکایت ایران، دادگاه بین المللی در 13 مارس 1982، به نفع ایران حکمی را صادر کرد و بر اساس آن کلیه قطعات و دستگاه‌های ساخته شده دو نیروگاه بوشهر تا آن زمان، به اضافه نیمی از سوخت هسته‌ای به مالکیت ایران درآید و پیمانکار موظف شد که این قطعات را به صورت تحویل در بندر بوشهر، به ایران تحویل دهد. بعد از این حکم، آلمانی‌ها بازهم در نیروگاه بوشهر حضور پیدا کردند اما اینبار یک نیروی خارجی آنان را از ادامه این همکاری منصرف کرد. هجوم همه جانبه عراق به ایران و حمله موشکی عراق به بخشی از ساختمان نیروگاه بوشهر، آلمانی‌ها را از ادامه پروژه منصرف کرد. جنگ ایران و عراق باعث شد که فعالیت نیروگاه بوشهر به صورت کامل متوقف و این نیروگاه در طول مدت جنگ به نیروگاه غیر فعال و مخروبه تبدیل شود. دولت هاشمی و امضای قرداد هسته‌ای با روس‌ها با اتمام جنگ و با انتخاب هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس جمهور در سال 68، بازهم نام نیروگاه بوشهر بر سرزبان‌ها افتاد. در اوایل سال ۱۳۶۸ با سفر وی به روسیه، موافقتنامه همکاری هسته‌ای میان دو کشور تدوین شد و متعاقب آن در ۲۴ اوت سال ۱۹۹۲ «۲ شهریور ۱۳۷۱» موافقتنامه کاملی از همکاری‌های هسته‌ای ایران و روسیه امضا شد اما موافقت‌نامه اصلی در تهران و در سال 1373، دو سال پس از توافق اولیه دو کشور به امضا رسید. به موجب این قرارداد مقرر شد ساخت نیروگاه تا پایان ۲۰۰۰ به پایان برسد. این قرارداد در ژانویه ۱۹۹۶میان «سازمان انرژی اتمی ایران» و «شرکت اتم استوری اکسپورت روسیه» اعتبار اجرایی پیدا کرد. طرف روس متعهد شد تا سال ۲۰۰۰ ساخت نیروگاه را به پایان برساند و همچنین ایران متعهد شد، پسماند سوخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر را به روسیه بازگرداند. با امضای این قرارداد، روس‌ها کار خود را در تهران آغاز کردند. ایرانیان سال‌ها را یکی پس از دیگری سپری می‌کردند، تا سال 2000 فرا برسد و نیروگاه بوشهر به ایرانیان تحویل داده شود. اما این سرآغاز ماجرای و داستان عجیب این نیروگاه بود و روس‌ها بعد از آن تاریخ برای افتتاح این پروژه و تکمیل آن هر روز قول‌های فراوانی به ایران می‌دادند. در سال 82 یعنی سه سال بعد از تاریخ مقرر شده توسط روس‌ها، وزیر وقت انژری روسیه اعلام کرد که راه‌اندازی نیروگاه بوشهر به دلایل فنی یک سال به تأخیر می‌افتد یا در اسفندماه همان سال مشاور رئیس‌جمهور روسیه گفت: راه‌اندازی نیروگاه بوشهر تا پایان ۲۰۰۵ انجام می‌شود. در این میان پای رئیس جمهور روسیه نیز به این ماجرا باز شد و پوتین اعلام کرد که : احداث نیروگاه بوشهر به علت مسائل فناوری آن سخت شده است. این بدقولی‌ها باعث شد غلامرضا آقازاده، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی در سال ۱۳۸۵ از ناکارآمدی روس‌ها در تکمیل نیروگاه بوشهر گلایه کند. وی اعلام کرد: اگر در زمان انعقاد قرارداد با روسها مسئول بود با این طرح مخالفت می‌کرد. آقازاده گفته بود، یک شرکت غربی می‌توانست با یک سوم نیروی انسانی پیمانکار روسی این پروژه را تکمیل کند. وعده‌های روس‌ها از دولت هاشمی تا دولت احمدی‌نژاد از اسفند 82 تا اسفند 87، ایران هر روز شاهد وعده‌های گوناکون بود و این در حالی بود که ایران بعد از عقد این قرارداد، سه دولت متفاوت رو به خود دیده بود. هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی و محمود احمدی‌نژاد، سه رئیس جمهوری بودند که روس‌ها به آنان وعده اتمام نیروگاه بوشهر را در دولتشان می‌دادند. سرانجام با پایان یافتن عملیات نصب تجهیزات بخشهای مختلف نیروگاه اتمی بوشهر، راکتور این نیروگاه نیز اسفند ماه 87 با سوخت مجازی آزمایش شد. آقازاده رئیس سازمان انرژی اتمی وقت جمهوری اسلامی ایران ابراز امیدواری کرد با پایان یافتن مرحله پیش راه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر، این نیروگاه در آینده نزدیک بخشی از برق مورد نیاز کشور را تأمین کند. سرگئی کرینکو رییس سازمان فدرال انرژی اتمی روسیه نیز در این مراسم با بیان اینکه مراحل احداث این نیروگاه اتمی به پایان رسیده است و ما هم اکنون در مرحله پیش راه اندازی هستیم که این عملیات ، ترکیبی از فرایندی پیچیده است ، ابراز امیدواری کرد : با آزمایش نرم افزاری نیروگاه اتمی بوشهر مرحله اصلی تولید انرژی در این نیروگاه به زودی آغاز شود. چندی بعد منوچهر متکی وزیر امور خارجه وقت نیز شهریور 88 را زمان نهایی اتمام نیروگاه بوشهر اعلام کرد. 2 ماه مانده به این زمان (تیر ماه) سخنگوی اتم استروی اکسپورت، مشکلات مالی را برای زیرپاگذاشتن تعهدات روسیه بهانه کرد و پس از او وزیر انرژی روسیه هم گفت که تا پایان سال 88، کار تکمیل این نیروگاه به پایان نخواهد رسید. روزهای پایانی اسفند 88 از سوی مقامات هسته ای ایران اعلام شد نیروگاه بوشهر که ساخت و تکمیل آن از اواسط دهه 90 میلادی با مشارکت روسیه در حال انجام است، تابستان 89 سرانجام به بهره‌برداری خواهد رسید. سرگئی کرینکو رئیس شرکت روسی در فروردین ۱۳۸۸ اعلام کرد: یک سال پس از راه‌اندازی پروژه، نیروگاه توسط ایرانی‌ها اداره خواهد شد. ایران یک سال پس از انتخابات جنجالی شاهد یک خبر و اتفاق مهم بود. در سال 89 خبرگزاری ریانوستی روسیه از راه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر در 21 اوت (30 مرداد) خبر داد. ریانووستی این خبر را به نقل از سرگئی نویکوف مسئول روابط عمومی "روس اتم"(سازمان انرژی اتمی روسیه)منتشر کرد. انتقال سوخت و جشن بزرگ هسته‌ای در سی مرداد همان سال، ایران با برگزرای یک مراسم بزرگ و باشکوه، که در آن به طور نمادین پایان آزمایش نیروگاه اتمی نمایش داده شد، این اتفاق را جشن گرفت. بنابراین در روز 30 مرداد 89 سوخت اصلی نیروگاه اتمی بوشهر به استخر جنب قلب راکتور منتقل شد. سرگئی کرینکو، رییس روس اتم در سخنرانی در مذاکرات کاری‌اش با علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی گفت: امروز برای ایران و روسیه روز مهمی است و ما شاهد آغاز مرحله راه‌اندازی فیزیکی نیروگاه اتمی بوشهر هستیم. رییس سازمان انرژی اتمی کشورمان با بیان این که از همکاران روسی و ایرانی خود تشکر می‌کنم، اظهار کرد: امروز شاهد انتقال سوخت به راکتور نیروگاه اتمی بوشهر خواهیم بود.وی خاطرنشان کرد: امروز روزی به یاد ماندنی در تاریخ روابط ایران و روسیه است. خبر سوخت‌گذاری نیروگاه هسته‌ای بوشهر در شبکه‌های خبری منطقه و جهان بازتاب گسترده‌ای داشت. به گونه ای که برخی از شبکه ها و روزنامه ها آن را تیتر اول خود قرار دادند.بی‌بی‌سی، الجزیره، المنار و العربیه و بسیاری دیگر از رسانه های منطقه ای با برگزیدن تیترهایی مانند " ایران به طور رسمی به باشگاه کشورهای هسته‌ای پیوست" ، "همه نگاه‌ها به سوی نیروگاه بوشهر" ،"ایران وارد باشگاه کشورهای تولید کننده انرژی هسته‌ای شد" و "بارگذاری سوخت هسته ای در نیروگاه بوشهر نقطه پایانی بر احتمال تعرض نظامی به تاسیسات هسته‌ای" این خبر مهم را پوشش دادند. در آبان ماه همان سال بالاخره و پس از کش‌وقوس‌های فراوان این نیروگاه به مرحله سوخت گذاری رسید. و قرار شد راه اندازی فیزیکی این نیروگاه پس از اتمام مرحله سوخت گذاری آغاز شود. اما بازهم این اتفاق اینبار نه با کارشکنی روس‌ها بلکه یا حمله یک بدافزار به تاخیر افتاد. حمله استاکس نت به نیروگاه بوشهر بهمن ماه 89 زمانی که همه منتظر اتصال برق از نیروگاه اتمی بوشهر به شبکه سراسری بودند، اخباری مبنی بر حمله ویروسی توسط بدافزاری با عنوان "استاکس نت" به سیستم نیروگاه اتمی بوشهر به گوش رسید. بعد از این حمله، کارشناسان روسی احساس خطر کردند و اعلام کردند که ممکن است این بدافزار ضربات مهلکی را به نیروگاه بوشهر وارد کند. درهمین زمینه در واکنش به این گزارش دیلی تلگراف، حمید خادم قائمی، سخنگو و مدیرکل روابط عمومی انرژی اتمی ایران، گفت : «ویروس استاکس‌نت هیچ‌گونه تاثیر منفی بر روند پیشرفت فعالیت‌های نیروگاه اتمی بوشهر نداشته است و همان‌طور که ریاست سازمان انرژی اتمی تاکید کرده ‌است، از حدود یک سال و نیم پیش، کارشناسان و متخصصان امنیتی سازمان با هوشیاری کامل این ویروس را شناسایی کرده و اقدامات لازم در این زمینه انجام شده است.» سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران طرح این گونه خبرها را در «راستای عملیات جنگ روانی» علیه ایران ارزیابی کرده بود. بعد از این حمله، کارشناسان ایرانی تمام تلاش خود را انجام دادند تا خطر این ویروس را رفع کنند و بر اساس اعلام مسئولان انرژی‌هسته‌ای ایران، این کارشناسان توانستند مشکلات ایجاد شده توسط این ویروس را رفع کنند. بعد از رفع این مشکل، مردم ایران منتظر استفاده از اولین محصل این نیروگاه که برق هسته‌ای بود، بودند که ناگهان در اسفند سال 89 خبر رسید که سوخت از نیروگاه بوشهر خارج خواهد شد. سفیر ایران در روسیه گفت: باز کردن در رآکتور بوشهر، هیچ ارتباطی به کرم رایانه‌ای استاکس‌نت ندارد و با هدف چک نهایی رآکتور است. این اقدام، با توافق کارشناسان روسی و ایرانی انجام شده است. آژانس انرژی اتمی روسیه (روس اتم) نیز در بیانیه ای در رابطه با علت خروج سوخت از نیروگاه اتمی بوشهر اعلام کرد: مشکل داخلی به یکی از چهار پمپ خنک کننده مربوط می شود که آسیب دیده است. به علاوه بررسی سه پمپ دیگر نیز انجام شد. در این اطلاعیه با اشاره به اینکه قطعات کوچک فلزی وارد سیستم خنک کننده شده، آمده است: پس از اینکه سوخت نیروگاه بوشهر خارج شد، این قطعات شسته شده و پس از آن راکتور دوباره سوخت گذاری می شود. پایان داستان هزارویک شب بعد از خروج سوخت از نیروگاه و بعد از گذشت یک سال پس از آن و در ساعت 29 /23 دقیقه شنبه 12 شهریور سال 90 با قدرت حدود 60 مگاوات به شبکه سراسری متصل شد. بعد از گذشت دو سال از اتصال نیروگاه بوشهر به برق سراسری و در دولت حسن روحانی قرارست که نیروگاه بوشهر به صورت موقت در اختیار ایران قرار بگیرد. وزیر سابق خارجه که این روزها بر صندلی ریاست سازمان انرژی اتمی تکیه زده است در این باره گفته است: تحویل نیروگاه بوشهر که دوره 14 روزه اش دوره بهره برداری آزمایشی بود روز پنج شنبه تمام شد. ودر حال حاضر متخصصین و مهندسین ایرانی مشغول بهره برداری از این نیروگاه هستند. بدین ترتیب به نظر می‌رسد داستان طولانی نیروگاه بوشهر رو به پایان است و ایرانیان طبق روال این چند ماه، خبرهای خوبی را خواهند شنید. اتمام نیروگاه بوشهر یکی از آرزوهای ایرانیان طی سال‌های اخیر بوده است.