دور زدن تحریم های جدید با رمز شانگهای

 اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای از صبح امروز سه‌شنبه در بیشکک پایتخت قرقیزستان آغاز شد و مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران نیز در این اجلاس حضور یافته است.این اجلاس در حالی برگزار می‌شود که تنها چند روز پیش، وزارت خزانه‌داری آمریکا از آغاز عملیات «طرد اقتصادی» خبر داد که هدف آن قطع «هر شریان حیات اقتصادی» ایران اعلام شده است. شبکه الجزیره در گزارشی تحلیلی به بررسی این پرسش پرداخته که آیا عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای می‌تواند سپری در برابر کمین اقتصادی جدید واشنگتن باشد؟

الجزیره در این یادداشت با اشاره به تحرکات اخیر واشنگتن از جمله تحریم یک کانال بانکی در امارات و مدیر شعبه بانک ملی ایران در دبی، نوشته است که ایران در مقابل، در اجلاس شانگهای حضور یافته تا با کشورهای محوری همچون چین، روسیه و هند، شرکای تجاری و مسیرهای مالی و ترانزیتی خود را متنوع کند.

«محسن فرخانی» استاد روابط بین‌الملل دانشگاه اصفهان در گفت‌وگو با الجزیره، چین را نه فقط یک شریک اقتصادی، بلکه یکی از مهم‌ترین عناصر خنثی‌سازی فشارهای اقتصادی آمریکا می‌داند.به گفته وی، پکن به خوبی آگاه است که حفظ روابط مالی و تجارت نفتی با ایران، تضمین‌کننده منافع و امنیت ملی چین است و حتی اگر این همکاری به تحریم‌های آمریکا علیه چین منجر شود، پکن از همکاری با ایران دست نخواهد کشید.فرخانی در ادامه می‌گوید که ایران با استفاده از ظرفیت سازمان شانگهای، در حال طراحی و عملیاتی‌کردن سازوکارهای مالی مستقل از غرب است که بر اساس منافع متقابل اعضا و هم‌افزایی اقتصادی شکل می‌گیرد.وی همچنین تأکید دارد که ایران در مشورت‌های مربوط به بانک توسعه شانگهای مشارکت فعال داشته و پیشنهادهای فنی و اجرایی از جمله استفاده از ارزهای ملی در ساختار سرمایه و ایجاد سازوکارهای مستقل تسویه مالی را ارائه کرده است. به عقیده فرخانی، حمایت چین برای عملیاتی‌شدن این بانک و همچنین استفاده از ارزهای ملی در تجارت انرژی و ایجاد سیستم تسویه‌حساب چندجانبه برای اعضای تحت تحریم، می‌تواند مهم‌ترین دستاورد ایران در سازمان شانگهای باشد.

روسیه و هند؛ فرصت‌های راهبردی در کنار واقعیت‌ها

الجزیره در ادامه به جایگاه روسیه به عنوان کشوری که خود نیز تحت تحریم‌های گسترده غرب قرار دارد، پرداخته است. به گزارش این شبکه، همکاری تهران و مسکو به «ابزاری برای کاهش نقاط آسیب‌پذیر و افزایش توان راهبردی» تبدیل شده است و دو کشور با بهره‌گیری از تجربیات یکدیگر، سازوکارهای مالی و تجاری جدیدی را طراحی می‌کنند. فرخانی در این باره می‌گوید: «روسیه و ایران با همکاری مشترک، در حال تبدیل تهدیدهای تحریمی به فرصت‌های همکاری هستند و این همکاری به یک کانال عملی برای کاهش یا خنثی‌سازی آثار تحریم‌ها تبدیل شده است. البته توسعه این سازوکارها می‌تواند تأثیر ضدتحریمی این همکاری را بیش از پیش افزایش دهد.»درباره هند نیز الجزیره روابط این کشور را مورد بررسی قرار داده و نوشته است که دهلی‌نو با وجود روابط گسترده با آمریکا، منافع مستقیمی در بندر چابهار و کریدور شمال-جنوب دارد که می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های اقتصادی با ایران باشد.

به عقیده فرخانی، منافع هند در چابهار و کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی، به ایران امکان می‌دهد تا همکاری با این کشور را در زمینه توسعه بندر، ترانزیت و تجارت کالا حفظ کند و استمرار ارتباط ایران از طریق هند با بازارها و مسیرهای آسیای مرکزی و جنوب آسیا، فشار بر یک مسیر تجاری را کمتر قادر به مختل‌کردن کل شبکه اقتصادی ایران می‌کند.

در بخش دیگری از این گزارش، «آیزاک سعیدیان» کارشناس اقتصاد، با اشاره به زنجیره چهارحلقه‌ای صادرات (فروش، حمل‌ونقل، انتقال پول و استفاده از عواید در داخل)، بر ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی و ظرفیت‌سازی داخلی تأکید کرده است.وی دورشدن از دلار را گامی مهم در کاهش وابستگی می‌داند، هرچند آن را به تنهایی کافی نمی‌شمارد. سعیدیان اهمیت شانگهای را در «تنوع‌بخشی به بازارها، مسیرهای تجارت و سازوکارهای پرداخت» دانسته و معتقد است ایران با کار هم‌زمان بر چهار سطح تنوع ارزها، بانک‌ها، مسیرهای حمل‌ونقل و جغرافیای تجاری، می‌تواند شبکه اقتصادی مقاوم‌تری در برابر فشارها ایجاد کند.

الجزیره در پایان با جمع‌بندی نظرات این دو کارشناس، به این نتیجه رسیده است که سازمان همکاری شانگهای اگرچه جایگزین کاملی برای نظام مالی جهانی نیست، اما به عنوان «سپری برای کاهش خطرات» عمل می‌کند. بر اساس این گزارش توافقات دوجانبه با چین، روسیه و هند، پایه کار ایران در کوتاه‌مدت خواهد بود و تهران در تلاش است تا این همکاری‌ها را به ساختاری چندجانبه در سازمان شانگهای تبدیل کند.همچنین ارزش واقعی شانگهای برای ایران در تنوع‌بخشی است و هرچه ایران بتواند مسیرهای موازی بیشتری برای نفت، تجارت، پرداخت، سرمایه‌گذاری و ترانزیت ایجاد کند، توانایی آمریکا در اعمال فشار اقتصادی کاهش می‌یابد و قدرت بازدارندگی اقتصادی ایران افزایش می‌یابد.