نگاه تحلیلگر/ گفتگوی نامه نیوز با مرتضی مکی
«جنگ یا توافق؟» به نقطه حساس صف‌آرایی ایران و آمریکا رسیدیم
تحلیلگر مسائل سیاست خارجی گفت:صف‌آرایی کنونی ایران و آمریکا به نقطه‌ای رسیده است که طرفین یا باید بر اساس حداقل خواسته‌های خود به یک توافق دست پیدا کنند یا اینکه شرایط به سمت یک رویارویی جدید حرکت خواهد کرد.
در روزهای اخیر، مواضع دونالد ترامپ درباره ایران میان تهدید نظامی و اعلام آمادگی برای توافق در نوسان بوده است. ترامپ از یک سو در مجمع عمومی سازمان ملل تهدید کرد در صورت نرسیدن به توافق، می‌تواند ایران را نابود کند، اما همزمان از احتمال نزدیک‌بودن توافق سخن گفت. چند روز بعد نیز ضمن رد پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، گفت آمریکا از مسیرهای دیپلماتیک در حال گفت‌وگو با میانجی‌هاست. او سپس اعلام کرد جنگ ایران «خیلی زود» پایان خواهد یافت و آمریکا به هر شکل پیروز می‌شود. این مواضع همزمان با ادامه فشارهای اقتصادی و تحریم‌های جدید واشنگتن، تصویری دوگانه از سیاست ترامپ در برابر ایران ایجاد کرده است.
مرتضی مکی در گفتگو با نامه نیوز درباره مواضع دوگانه و متناقض ترامپ گفت: در شرایط یک جنگ چندبعدی قرار داریم که متغیرهای مهمی در عرصه‌های نظامی و سیاسی بر روند تحولات تأثیرگذار است و تحولات را باید با توجه به مجموعه این متغیرها بررسی کرد. ایران و آمریکا از فرصت آتش‌بس ناپایدار و شکننده برای تجهیز و تقویت آرایش نظامی خود و آماده‌سازی برای یک جنگ بزرگ استفاده می‌کنند و در ایران نیز از احتمال یک غافلگیری بزرگ در جنگ احتمالی پیش رو سخن گفته می‌شود.
وی ادامه داد: دونالد ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به دنبال کسب دستاورد است و به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها با تشدید تحریم‌های اقتصادی و ایجاد حلقه‌های فشار دریایی، زمینی و هوایی تصور می‌کنند می‌توانند مواضع ایران را تغییر دهند و از تهران امتیاز بگیرند. آمریکا در کنار فشارهای اقتصادی، با تحرکات گسترده میدانی و نظامی در منطقه و اروپا تلاش می‌کند نشان دهد که تهدید نظامی همچنان در کنار تحریم‌های اقتصادی وجود دارد و بر این باور است که از این طریق می‌تواند فشار بیشتری بر ایران وارد کند.
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی اظهار کرد: افزایش قیمت دلار و تورم از جمله نشانه‌هایی است که آمریکایی‌ها ممکن است بر اساس آن تصور کنند ایران در موقعیت ضعف قرار گرفته است و امیدوارند تشدید این مشکلات به افزایش نارضایتی‌های داخلی و ایجاد فشار بر دولت منجر شود. مواضع دوگانه و متناقض ترامپ درباره تهدید نظامی و پیشرفت مذاکرات، می‌تواند با هدف ایجاد تردید و نگرانی در فرآیند تصمیم‌سازی ایران دنبال شود؛ زیرا این تردید و نگرانی در عرصه روانی جامعه نیز اثرگذار است و می‌تواند فشار مضاعفی بر دولت و ملت ایران وارد کند.
وی با اشاره به وجود دو سناریو در شرایط کنونی افزود: محمدباقر قالیباف اخیراً اعلام کرد اگر نتوانیم نفت بفروشیم، هیچ کشوری نمی‌تواند نفت بفروشد و مسعود پزشکیان نیز در نیویورک اعلام کرد «ایران می‌خواهد پیش از انتخابات آمریکا به تفاهمی دست پیدا کند» بنابراین ممکن است آمریکا این محاسبه را داشته باشد که در صورت تصمیم به اقدام نظامی، حمله پس از انتخابات انجام شود؛ زیرا نتیجه و تبعات هرگونه حمله نظامی پیش از انتخابات با ابهام مواجه خواهد بود.
مکی یادآور شد: اگر آمریکا با تشدید تحریم‌ها تلاش کند ایران را در تنگنای اقتصادی قرار دهد، تهران نیز ممکن است در صورتی که روند مذاکرات مطابق خواسته‌هایش پیش نرود، پیش از انتخابات آمریکا واکنش‌هایی نشان دهد. اتفاقات و انفجارهای رخ داده در تنگه هرمز نشان می‌دهد ایران نمی‌خواهد در برابر این فشارها منفعلانه برخورد کند، هرچند آمریکایی‌ها ادعا می‌کنند تردد در این منطقه عادی است، اما این ادعا با آمارهای واقعی تردد در تنگه هرمز تعارض دارد.
وی افزود: تحولات تنگه هرمز می‌تواند بر بازار جهانی اثرگذار باشد و در صورت تداوم، پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن حتی می‌تواند بر فضای انتخاباتی آمریکا نیز اثر بگذارد. آمریکا صادرات گازوئیل را محدود کرده و از کشورهای اروپایی خواسته است از ذخایر خود استفاده کنند؛ بنابراین تحولات کنونی صرفاً به جنگ و موشک محدود نمی‌شود و طرفین در کنار آرایش نظامی، آرایش جنگ اقتصادی را نیز در پیش گرفته‌اند.
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی گفت: اقدامات ایران می‌تواند تحرکات آمریکا را تا حدودی خنثی یا محدود کند. با این حال، به نظر نمی‌رسد پیش از انتخابات آمریکا شاهد تعدیل قابل توجهی در مواضع ترامپ باشیم. ایران در عین حال تلاش می‌کند موقعیت نظامی و لجستیکی خود را تقویت کند، در عرصه دیپلماسی فعال باشد و اقدامات و پیشنهادهای میانجی‌ها را نیز پیگیری کند. این جنگ در نهایت باید با توافق به پایان برسد و باید به همه تحرکات سیاسی و دیپلماتیک با نگاه امیدوارانه توجه کرد.
وی با اشاره به مواضع دو طرف درباره تنگه هرمز گفت: اگر آمریکا به توافقی برسد اما حاضر به کاهش تحریم‌ها نباشد، طبیعتاً ایران نیز چنین توافقی را نخواهد پذیرفت. ایران تأکید دارد هرگونه توافق درباره تنگه هرمز باید همراه با کاهش تحریم‌ها باشد و نمی‌توان این دو موضوع را از یکدیگر جدا کرد. تنگه هرمز امروز به اندازه موضوع هسته‌ای اهمیت استراتژیک پیدا کرده است و این مسئله می‌تواند اثرگذار باشد و شرایط را برای مذاکره‌کنندگان پیچیده‌تر کند.
این کارشناس در پایان اظهار کرد: صف‌آرایی کنونی به نقطه‌ای رسیده است که طرفین یا باید بر اساس حداقل خواسته‌های خود به یک توافق دست پیدا کنند یا اینکه شرایط به سمت یک رویارویی جدید حرکت خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید