پیام مهم روسیه به آمریکا درباره ایران

این شبکه تلویزیونی می‌نویسد: ولادیمیر پوتین، رئیس‌ جمهوری روسیه، پنجم نوامبر(۱۴ آبان) در جریان سفر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به مسکو، در کرملین با وی دیدار کرد. طبق اعلام کرملین، دو طرف درباره گسترش همکاری‌های دوجانبه در چهارچوب معاهده مشارکت جامع راهبردی و همچنین مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای، با تمرکز ویژه بر شرایط خلیج فارس و خاورمیانه گفت‌وگو کردند. کرملین همچنین تایید کرد که رضایی در این سفر، پیام رهبر معظم انقلاب را به پوتین منتقل کرده است.

اکوایران؛ حضور یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌ جمهوری روسیه، و ایگور کوستیوکف، رئیس اداره مرکزی ستاد کل نیروهای مسلح روسیه، در این دیدار نیز نکته‌ای قابل‌توجه است. به نوشته راشاتودی، گرچه جزئیات گفت‌وگوها افشا نشده است، حضور کوستیوکف نشان می‌دهد که مذاکرات احتمالا فراتر از روابط سیاسی بوده و موضوعات اضطراری امنیتی را نیز دربر گرفته است؛ موضوعاتی که برای ایران اهمیتی اساسی دارند.

محسن رضایی از چهره‌های بانفوذ در عرصه نظامی و سیاسی ایران محسوب می‌شود. وی به‌عنوان فرمانده پیشین کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در محافل نظامی از اعتبار و شهرت بالایی برخوردار است. انتصاب رضایی به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و مسئولیتی که به وی سپرده شده است، یعنی انتقال شخصی پیام رهبر انقلاب به ولادیمیر پوتین، از سطح بالای اعتماد رهبر ایران به رضایی حکایت دارد. در نتیجه، سفر او به مسکو از اهمیت چشمگیری برخوردار است. رضایی از همسویی راهبردی قوی میان ایران، روسیه و چین حمایت می‌کند و این روابط را برای امنیت ایران و حفظ استقلال سیاست خارجی این کشور حیاتی می‌داند. سفر وی بار دیگر موید این است که بالاترین سطوح حاکمیت در تهران از تقویت روابط با مسکو حمایت می‌کنند.

جنبه مهم دیگر، سرعت سفر رضایی به مسکو است. تماس تلفنی میان پوتین و رضایی دوم نوامبر(۱۱ آبان) انجام شد و تنها سه روز بعد، این تماس با دیداری حضوری طرفین ادامه یافت که طی آن پیام رهبر معظم ایران نیز منتقل شد. به باور این رسانه روس، «این روند نشان می‌دهد که مسئله مورد بحث را نمی‌شد از راه دور یا از طریق کانال‌های معمول دیپلماتیک حل‌وفصل کرد. چنین فوریتی قابل‌درک است.

پس از هشت ماه جنگ، هم واشنگتن و هم تهران همزمان با آماده شدن برای احتمال ازسرگیری درگیری‌ها، در جستجوی راه‌هایی برای احتمال دستیابی به گشایش‌های دیپلماتیک هستند. ترامپ مدعی است که در حال حاضر برنامه‌ای برای حملات جدید ندارد. با این حال، تهران می‌داند که چنین ادعاهایی، احتمال حملات آینده را منتفی نمی‌کند. از این رو، مقامات ایران به ادعاهای علنی واشنگتن اعتماد نمی‌کنند و احتمال تشدید مجدد تنش‌ها را در محاسبات خود لحاظ کرده و متعاقبا باید مشخص کنند که این کشور در چنین شرایطی می‌تواند روی چه نوع حمایتی حساب کند.»

به نوشته راشاتودی، گمانه‌زنی‌ها راجع‌به احتمال استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی نیز این فضای بی‌اعتمادی را تشدید کرده است. تاکر کارلسون(مجری سابق شبکه فاکس‌نیوز) به‌تازگی مدعی شد که ترامپ در حال بررسی حمله هسته‌ای به سایتی در نزدیکی نطنز، یکی از تاسیسات هسته‌ای ایران، است. ترامپ در واکنش مدعی شد که نیازی به چنین حمله‌ای وجود ندارد.

به طور همزمان، روزنامه نیویورک تایمز به تازگی در گزارشی ادعا کرده که (رژیم) اسرائیل اطلاعاتی را به اشتراک گذاشته است که نشان می‌دهد تهران در حال بررسی استفاده از سلاح‌های شیمیایی است. برخی مقامات آمریکایی این گزارش‌ها را تلاشی برای تحت فشار قرار دادن واشنگتن به‌منظور ازسرگیری عملیات نظامی گسترده توصیف کرده‌اند. کشورهای حوزه خلیج فارس با دیده تردید به این خبر واکنش نشان داده‌اند. ایران قویا داشتن هرگونه سلاح شیمیایی را رد می‌کند. با این حال، به نوشته راشاتودی، «حتی اگر احتمال وقوع سناریوهای بسیار خطرناک، اندک باشد، طرح چنین مباحثی اساسا ایران را وادار می‌کند تا بدترین سناریوهای ممکن را نیز در نظر گرفته و به‌دنبال حمایت خارجی باشد.

در شرایطی که روابط آمریکا و روسیه در حال تحول است، سفر محسن رضایی به مسکو اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. ترامپ تصمیم خود برای عدم اعمال تحریم‌های جدید علیه روسیه را با این ادعا توضیح داده که نمی‌خواهد مذاکرات مربوط به اوکراین را مختل کند. واشنگتن به حفظ گفت‌وگو با مسکو علاقه‌مند است و روسیه نیز از ادامه این گفت‌وگوها استقبال می‌کند. با این حال، مسکو قصد ندارد روابط خود با تهران را قربانی کند. استقبال رسمی روسیه از فرستاده ایران، حاوی پیامی روشن برای کسانی است که امیدوارند گرم‌ شدن روابط مسکو و واشنگتن به ضرر ایران تمام شود یا روسیه برای خوشایند کاخ سفید از منافع خود در رابطه با تهران چشم‌پوشی کند. پیام کاملا روشن است: «مسکو شرکای خود را به طور مستقل برمی‌گزیند و رابطه با تهران برای روسیه ارزش ذاتی دارد و به‌خودی خود ارزشمند است.» برای ایران نیز این دیدار فرصتی است تا بر منافع مشترک دو کشور در همکاری تاکید کنند و درباره راه‌های پیشبرد این همکاری در شرایط فعلی به گفت‌وگو بپردازند.

جنبه‌ای عمل‌گرایانه نیز در این سفر وجود دارد. هرچه نقش‌آفرینی روسیه در مسئله ایران برجسته‌تر می‌شود، دلایل بیشتری برای مداخله و مشارکت مسکو در حل‌وفصل این بحران پدیدار می‌شود. ولادیمیر پوتین ۲۱ اکتبر(۲۹ مهر) آمادگی مسکو را برای کمک به حل بحران پیرامون ایران اعلام کرده بود. تماس‌های سطح بالا با تهران، در آستانه مذاکرات احتمالی، به اظهارات پوتین وزن بیشتری می‌دهد. هم‌اکنون گفت‌وگوهایی درباره دیدار سران کشورها، از جمله پوتین و ترامپ، در حاشیه سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا-پاسیفیک (اَپِک/ APEC) که ۱۸ و ۱۹ نوامبر در شهر شنژن چین برگزار می‌شود، جریان دارد.

روسیه برای تسهیل دستیابی به توافق، ابزارهای لازم را در اختیار دارد. مسکو ضمن حفظ روابط با تهران، با واشنگتن نیز در تعامل است. این موقعیت مسکو را قادر می‌سازد تا نقش میانجی را ایفا کند و سکویی برای مذاکرات فراهم آورد. به‌دنبال شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، ترامپ برای یافتن راه‌حلی دیپلماتیک دلایلی بیشتری هم دارد. جنگ ایران به نارضایتی رای‌دهندگان دامن زده و ادامه آن می‌تواند هزینه‌های سیاسی سنگین‌تری برای ترامپ در داخل آمریکا به بار بیاورد.

به نوشته راشاتودی، با این حال، این احتمال نیز منتفی نیست که ترامپ برای نشان دادن اراده خود و ثابت‌ کردن اینکه می‌تواند به‌رغم مخالفت‌ها به اهدافی که تاکنون به آن دست نیافته است، برسد، بار دیگر به اقدام نظامی متوسل شود. هرچند کارزار دیگری از بمباران‌ نیز پیروزی را برای ترامپ تضمین نخواهد کرد. چرا که با توجه به تاب‌آوری تهران و عدم پذیرش شروط آمریکا، ترامپ چاره‌ای نخواهد شد جر اینکه توضیح دهد که چرا توسل دوباره به زور، به نتایجی که وعده‌داده، منجر نشده است. پیامدهای سیاسی چنین اتفاقی هم برای او و هم برای حزب جمهوری‌خواه بسیار شدید خواهد بود.

در چنین فضایی، میانجیگری روسیه می‌تواند به سود واشنگتن نیز باشد. مسکو ممکن است بتواند به دو طرف کمک کند تا به توافق‌هایی دست یابند که ضمن تامین و محافظت از منافع ایران، برای ترامپ نیز یک پیروزی دیپلماتیک فراهم آورد تا آن را به افکار عمومی آمریکا عرضه کند.

با توجه به اینکه بنیامین نتانیاهو، نخست‌ وزیر (رژیم)اسرائیل، در حال از دست‌دادن جایگاه سیاسی خود است، فرصت‌های تازه‌ای برای پیشبرد دیپلماسی پدیدار شده است. نتانیاهو محرک اصلی راهبرد اعمال فشار نظامی بر ایران و کشاندن آمریکا به این درگیری بوده است. با این حال، پس از انتخابات پارلمانی(کِنست)، او با خطر واقعی از دست دادن قدرت و جایگاهش روبه‌رو شده است. اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم صهیونیستی دیروز اعلام کرد که ۷۴ عضو کنست به دولت سابق و نخست‌وزیر آن اعتماد ندارند و اضافه کرد که در پی رایزنی با نمایندگان جناح‌های سیاسی، ماموریت تشکیل کابینه به گادی آیزنکوت، رئیس حزب «یشار» و رقیب نتانیاهو سپرده شده است. گرچه هنوز نمی‌توان تغییر قدرت را قطعی دانست، اما موقعیت نتانیاهو بی‌تردید متزلزل‌تر شده است.

با توجه به این شرایط، سفر رضایی به مسکو معنای چشمگیری پیدا می‌کند. این سفر نشان می‌دهد که تهران به روسیه به‌عنوان شریک سیاسی اصلی خود و متحدی بالقوه برای کمک به حل بحران تکیه دارد. این دیدار برای مسکو نیز فرصتی است تا روابط خود با ایران را تقویت کند و حامی راه‌حل‌های همسو با منافع امنیتی روسیه در منطقه باشد.