انگیزه عامل جنایت خیابان مدنی همچنان در ابهام

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

اغلب در چنین مواردی از جنون آنی صحبت می‌شود، اما آیا او دچار جنون آنی شده‌بود. پزشکی قانونی او را از لحاظ روانی سالم ارزیابی کرد. از سویی خود او نیز در اولین صحبت‌هایش گفت هیچ حسی نسبت به کاری که کرده ندارد.

پرونده خیابان مدنی به سمت صدور حکم نزدیک می‌شود اما دانسته‌ها از عامل حادثه بسیار کم است، آن‌چه که به کمک روان‌شناسی جنایی می‌تواند روشن شود. اما مسئولان بررسی پرونده هنوز ضرورت ارجاع او به روان‌پزشکان پزشکی قانونی را نیز حس نکرده‌اند. اما دکتر صغری ابراهیمی قوام، استاد دانشکده روان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی و مدرس درس روان‌شناسی جنایی می‌گوید که این رشته می‌تواند نیم‌رخ جنایی فرد را ترسیم کرده و روان‌شناس به کمک شواهدی که در صحنه جرم وجود دارد و حتی از آن‌ها به عنوان امضای مجرم یاد می‌شود، بتواند شخصیت مجرم را پیش‌بینی کند و به ویژگی‌های رفتاری مجرم و حتی نوع ارتباط وی با قربانی و حتی به انگیزه ارتکاب جرم پی ببرد.

شناخت انگیزه مجرم

وی توضیح می‌دهد که روان شناسی جنایی در شناخت و درک مجرم تاثیر قابل ملاحظه‌ای دارد و در واقع این اشراف را به روان‌شناس می‌دهد که فردی که مرتکب جرم می‌شود در چه شرایطی ممکن است دست به این عمل زده باشد و از همه مهم‌تر در شناخت انگیزه‌های ارتکاب جرم هم کمک شایانی می‌کند که این جنبه می‌تواند در پیش‌گیری و برنامه‌ریزی‌های لازم جهت کاهش آمار جرم و جنایت در جامعه موثر باشد. یک دهه گذشته حوادث و جنایت‌هایی زیادی افکار عمومی را درگیر خود کرد، اما در بهترین شرایط تنها مجرم در زمان کوتاهی به دار آویخته و قصاص شد. در صورتی‌که سیستم قضایی فرصت شناخت فرد مجرم را به خود نداد تا انگیزه‌های واقعی ارتکاب جرم را شناخته و بتواند از ان پیشگیری کند.

اما امروزه روان‌شناسی جنایی در دنیا رشته بسیار مهمی است که می‌تواند حتی به قضات در معرفی و شناخت مجرم بر اساس شواهد گرد آمده کمک کند. درک و پیشگیری از جرم همچنین می‌تواند به زندانیان در زمانی که در زندان به سر می‌برند در خصوص برنامه‌هایی که می‌تواند در زمینه اصلاح رفتار آن ها کمک کند هم تاثیر گذار باشد. بر اساس تحقیقاتی که به کمک روان‌شناسی مجرمان به دست می‌آید می‌توان برنامه‌هایی برای دوران پس از محکومیت زندانیان تدوین کرد. پس در واقع باید از روان‌شناسی جرم به عنوان رشته‌ای‌ که می‌تواند هم در فهم و درک و هم در پیش‌گیری از وقوع جرم تاثیر گذار باشد نام برد. اما در ایران با بی‌توجهی به رشته روان‌شناسی جنایی، این واحد درسی به‌عنوان یک واحد اختیاری ارائه می‌شود و در پرونده‌های جنایی نیز از متخصصان این حوزه استفاده چندانی نمی‌شود.

دکتر قوام توضیح می‌دهد در دنیای روان‌شناسی جنایی، مبحثی به نام قاتلین سریالی وجود دارد. قاتلین سریالی به قاتلین گفته می‌شود که بیش از سه یا چهار قتل مرتکب می‌شوند و در صحنه جنایت یک نشانه و یا اصطلاحا یک امضا از خودشان به جا می‌گذارند. این موضوع از منظر روان شناسی بسیار حایز اهمیت است چرا که این چنین پرونده‌های نمایان‌گر تمام ابعاد فاجعه‌آمیز ناهنجاری‌های اجتماعی هستند اما شما نگاه کنید، در ایران چند مورد قاتل سریالی داشته‌ایم که تنها دو مصاحبه روان‌شناسانه از این قاتلین انجام شده‌است. یکی مصاحبه دکتر «محمود گلزاری» با «خفاش شب» و دیگری مصاحبه دکتر «افروز» با «بیجه». در ارتباط با پرونده «حنایی» هم صرفا یک چیزی شبیه مستند تهیه شد و اصلا جنبه های روان‌شناسی در آن پررنگ نبود. در کشور ما نه تنها به این رشته به عنوان یک رشته علمی مستقل نگاه نمی‌شود بلکه تقریبا استفاده‌ای از متخصصین این رشته هم نمی‌شود. تصویر مبهم قاتلان سریالی وی اضافه می‌کند: تصویری که ما در کشورمان از قاتلین سریالی داریم یک تصویر کاملا مبهم است که معمولا هم قاتل خیلی سریع برای فروکش کردن هیجانات مردم مجازات شده‌است. دکتر قوام توضیح می‌دهد: همکاران قضایی و انتظامی معتقدند این عکس‌العمل سریع باعث کاهش آمار جرم و جنایت در کشور می‌شود در حالی‌که تجارب جهانی عکس این مطلب را نشان می‌دهد. علاوه بر این ما با این عجله بیش از حد، یک بخشی از اطلاعات اجتماعی را نابود می‌کنیم. منظورم این است که ما فرصت تحقیق در مورد دلیل و انگیزه ارتکاب جرم را از روان‌شناسان می‌گیریم گرچه در ایران اصلا از روان‌شناس جنایی در پرونده‌ها بهره‌ای برده نمی‌شود. هشدار؛ در کاهش جرم موفق نخواهیم بود وی هشدار می‌دهد که وقتی نتوانیم مجرم و قربانیان احتمالی، انگیزه ارتکاب جرم، زمینه‌های اجتماعی و رفتاری و از این قبیل موارد را به خوبی شناسایی و مورد کنکاش قرار دهیم، قطعا نخواهیم توانست در امر کاهش آمار جرم به موفقیت چشم‌گیری برسیم. علاوه بر این‌ها ما در مورد شناسایی علل و عوامل روانی جرائم جدید با ضعف‌های جدی مواجه هستیم. همه این‌ها دست به دست هم می‌دهد و اوضاع را وخیم‌تر می‌کند و اگر ما فکری به حال این اوضاع نکنیم، در آینده نه چندان دور هم با مجرمین خاص‌تر و متفاوت‌تر و هم با جرائم متفاوت مواجه خواهیم بود.