شکرریزی دولت/نگاهی به عملکرد دولت در حوزه بیماری دیابت
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفتهنامه متن، یکمیلیون و 300هزار مورد ابتلا به دیابت، فقط در دولتهای نهم و دهم اتفاق افتاده است؛ این در حالی است که آمار مبتلایان به دیابت قبل از آغاز فعالیت دولت نهم، کمتر از دو میلیون و هفتصدهزار نفر بود. علاوه بر این، پنج میلیون نفر در معرض ابتلا به دیابت هستند و این آمار را باید به «شیرینکاری»های این دولت اضافه کرد که از این به بعد سالانه 300 هزار نفر به تعداد دیابتیها افزوده میشود و آثار برنامهریزیهای مدیران اجرایی کشور در این سالها تا مدتهای طولانی باقی خواهد ماند. از وزیر بهداشت و مدیران این وزارتخانه گرفته تا نمایندگان مجلس و مسئولان انجمنهای مرتبط با دیابت، همه و همه بر افزایش افسارگسیخته و بیش از پیش آمار ابتلا به دیابت در جامعه ایران اذعان و از آن گلایه دارند. بدهی صدها میلیاردتومانی دولت به دیابتیها، اجرا نشدن طرح پزشک خانواده، اختصاص نیافتن 10 درصد از درآمد هدفمندی یارنهها به حوزه سلامت، افزایش استرس و نگرانیهای اقتصادی و شغلی و باقی ماندن سیاستگذاریهای کنترل دیابت روی کاغذ، فقط بخشی از علل افزایش آمار دیابت در کشور به شمار میرود. رتبه نهم یا دهم دیابت برای ایران در منطقه بهرغم ادعای مدیران و مسئولان اجرایی کشور مبنی بر ارتقای شاخصهای سلامت در جامعه در چند سال اخیر، دیابت را باید بهعنوان شاهدی که این ادعا را نقض میکند، در نظر گرفت. رتبه نهم دیابت برای ایران بین کشورهای منطقه، نشان میدهد که ما هیچ برنامهای برای کنترل و مقابله با این بیماری غیرواگیر نداریم. رتبه دیابت ایران در منطقه، موضوعی است که محمدحسین قربانی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با «متن» آن را مطرح میکند: «یکی از معضلات جدی جامعه ما در حوزه سلامت، دیابت است که در آیندهای نهچندان دور، به یک اپیدمی تبدیل خواهد شد. متاسفانه نبود قوانین و برنامههای مدون و فقدان عزم قوی برای کنترل دیابت، این روند را سرعت میبخشد. ایران اکنون رتبه نهم یا دهم دیابت را بین کشورهای منطقه دارد و از ترکیه و عربستان و کشورهای دیگر عقب است.» پرداخت هزینههای کلان ملی در آینده نزدیک، هشداری است که از زبان این نماینده مجلس خارج میشود: «اگر نتوانیم هرچه سریعتر یک برنامه و استراتژی راهبردی در این باره ارائه و اجرا کنیم، قطعا به زودی هزینههای کلان و گزافی را به صورت ملی پرداخت خواهیم کرد. از وزارت بهداشت و درمان انتظار داریم و میخواهیم که با بهرهگیری از کادر تخصصی و کارشناسان این حوزه، یک استراتژی تدوین کند تا حرکت خزنده دیابت را در جامعه کنترل کنیم. البته باید هزینههای خوبی برای این تحقیقات پیشبینی و از ظرفیت دانشگاههای علوم پزشکی و نیز رسانهها استفاده کند.» قربانی همچنین بر افزایش همکاریهای بینبخشی تاکید دارد: «وزارتخانههای آموزش و پرورش، علوم و فرهنگ و ارشاد اسلامی باید به کمک وزارت بهداشت بیایند. ما علاوه بر کنترل دیابت در افراد مبتلا، باید به فکر پیشگیری از سنین پایین باشیم. آموزش و پرورش نقش مهمی در آگاهیبخشی به کودکان و نوجوانان دارد. وزارت علوم هم میتواند نقش موثری ایفا کند. این نهادها باید در زمینه ترویج تغذیه صحیح و سالم و فرهنگسازی آن تلاش کنند. البته ما شاهد هیچ عزم جدی در این وزارتخانهها نیستیم و گویا آنها آمار رو به افزایش ابتلا به دیابت را نادیده گرفتهاند یا اهمیتی برای آن قائل نیستند.» فراهم بودن امکان استفاده رایگان یا ارزان از امکانات ورزشی، میتواند تاثیر بسزایی در پیشگیری از ابتلا به دیابت داشته باشد، چراکه یکی از علل اصلی بروز دیابت، کمتحرکی است. عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، در این باره معتقد است: «قطعا بسیاری از مردم توان تامین هزینه استفاده از سالنها و امکانات ورزشی را ندارند. دولت باید در این باره تدابیری اتخاذ کند تا مردم بتوانند از این امکانات به طور رایگان یا ارزان استفاده کنند. متاسفانه در این بخش هم شاهد تعلل و کمکاری بودهایم.» این نماینده مجلس میگوید: «دولت ضعیف بوده است.» البته قربانی برای این گفته خود مصداقهای دیگری هم دارد: «ناچار به اجرای طرح پزش خانواده هستیم، اما اجرای آن، ابزار میخواهد و یکی از مهمترین ابزار آن، پول است. دولت باید پول بدهد، اما نمیدهد. دانشگاه علوم پزشکی اعلام کرده است که فقط 18 پزشک برای مشارکت در طرح پزشک خانواده اعلام آمادگی کردهاند. این آمار باید دولت را به فکر وادارد. آقای احمدینژاد، تیرماه امسال گفت طرح پزشک خانواده را ششماهه اجرا میکنیم، اما بعد از دو ماه، دستور لغو آن را صادر کرد و الان دوباره میگوید یکی از اهداف اجرای طرح پزشک خانواده است. واقعا ما نباید سلامت مردم را اینگونه به بازی بگیریم. باید برنامه و طرح داشته باشیم و عزممان هم راسخ باشد.» قربانی یک سوال هم از دولت دارد: «مجلس مصوب کرد که 10 درصد از درآمد هدفمندی یارانهها به حوزه سلامت اختصاص یابد، این 10 درصد کجاست و چه شد؟» سیاستگذاران جدی باشند نادیده گرفتن اصل آموزش و پیشگیری و نیز بیتوجهی سیاستگذاران حوزه بهداشت و جدی نبودن آنها در مقابله با دیابت، از مهمترین دغدغههای رئیس انجمن دیابت ایران است. اسدالله رجب به «متن» میگوید: «شیوع دیابت در کشور ما بیش از پیش شده و یکی از دلایل آن، تغییر در شیوه و سبک زندگی مردم است. البته ابتلا به دیابت در سراسر جهان یک معضل جدی به شمار میآید، اما سرعت آن در کشور ما و برخی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا بیشتر است. شش کشوری که بالاترین آمار دیابت را دارند، در منطقه ما واقع هستند و ما نیز جزو آنها هستیم.» وی میافزاید: «اکنون 70 درصد جمعیت کشور ما در شهرها ساکن هستند و استرس، تغذیه نامناسب، کاهش فعالیت بدنی و اشکالات موجود در سیاستگذاری حوزه بهداشت و سلامت، ما را به سمتی برده است که اکنون با آمار بالایی از مبتلایان به دیابت یا افراد در معرض ابتلا مواجه هستیم. در حال حاضر 10 درصد جمعیت کشور به دیابت، مبتلا هستند و بسیاری از آنها از ابتلای خود بیخبرند. در شهرهای بزرگ از جمله تهران، 14 درصد از جمعیت بالای 20 سال، دیابت دارند.» اصلاح شیوه درمان دیابت نکتهای است که رئیس انجمن دیابت ایران بر آن تاکید دارد: «شیوه درمان دیابت در کشور ما اشتباه است، چون نگاه ما فقط درمانگرانه است؛ در حالی که در مواجهه با بیماریهای غیرواگیر، همچون دیابت، باید بیشتر نگاه پیشگیرانه را مدنظر داشت. در درمان دیابت، «دارو» حرف اول را نمیزند، بلکه آموزش دارای اولویت است و این همان اصلی است که در کشور ما به آن توجهی نمیشود. با آموزش هم میتوانیم از ابتلای افراد پیشگیری کنیم و هم اگر فردی مبتلا شد، با آموزش کنترل بیماری به او، جلوی صرف هزینههای گزاف را بگیریم. اگر فردی 20 سال برای کنترل قند خون خود وقت و هزینه صرف کند، این میزان برابر است با یک سال هزینه و صرف زمان برای دیابتیهایی که نیاز به دیالیز دارند.» بیمهها هزینه آموزش و پیشگیری را نمیدهند عدم پرداخت هزینههای آموزش و پیشگیری از سوی بیمهگر، معضل مهمی است که اسدالله رجب به آن اشاره میکند: «بیمهها زیر بار هزینههای آموزش و پیشگیری نمیروند. اگر مردم بخواهند برای کنترل قند خون خود، وسایل و امکاناتی را فراهم کنند، باید هزینه زیادی بپردازند، زیرا بیمهها هیچ حمایتی از مردم در این باره نمیکنند. این حق مردم و بهویژه مبتلایان به دیابت است که از وضعیت سلامت و بیماری خود مطلع باشند و دولت هم باید موظف باشد که بخشی از هزینههای این حق اساسی و مهم مردم را پرداخت کند.» «هیچکس جدی نیست؛ نه مردم جدی میگیرند، نه پزشکان و نه سیاستگذاران حوزه بهداشت و سلامت.» این جملهای است که رئیس انجمن دیابت ایران میگوید و ادامه میدهد: «اگر جدی باشیم و واقعیتی به نام شیوع دیابت در جامعه برایمان مهم باشد، میتوانیم از طریق برنامهریزیهای کارشناسی، جلوی هزینههای گزاف دیابت را بگیریم. یکی از مشکلات کشور ما در حوزه سیاستگذاری و اجرایی، نبود نظام صحیح ارجاع است. کشورهای پیشرفته این نظام را اجرا کردند و نتیجه هم گرفتند و توانستند با شیوع افسارگسیخته دیابت مقابله کنند و از عوارض آن بکاهند. اما ما در کشور، هم شیوع داریم و هم عوارض. همه مردم از دیابت میترسند، چون فقط عوارض آن را دیدهاند و با هیچ برنامه مدونی برای آموزش و پیشگیری روبهرو نشدهاند. این در حالی است که ما همه امکانات و ابزار لازم را برای پیشگیری داریم، اما اصلا از آنها استفاده نمیکنیم.» بدهی دولت به دیابتیها و کمبود داروهای استراتژیک در کشور مدیرعامل انجمن خیریه حمایت از بیماران دیابتی کشور نیز معتقد است: «نداشتن برنامهریزی قوی حاکمان سلامت باعث شده است در برخی از مقاطع، با کمبود داروهای استراتژیک، همچون انسولین روبهرو شویم. داروی انسولین جزو نیازهای ضروری بیماران دیابتی است که متاسفانه هرازگاهی با کمبود این دارو در بازار دارویی کشور روبهرو میشویم. داروی انسولین مشابه و جایگزینی ندارد. دولت باید با تقویت سازمانهای غیردولتی، تلاش کند که انسولین بهموقع به دست بیماران برسد.» بدهی 2200 میلیارد ریالی دولت به دیابتیها نیز موضوع دیگری است که شکور امیدی درباره آن اظهار داشته است: «در سال 86 طرحی ارائه شد، مبنی بر اینکه 10 درصد به قیمت نوشابههای قندی اضافه شود و این افزایش قیمت با عنوان یارانه برای حمایت از بیماران دیابتی، در اختیار انجمن خیریه قرار گیرد، اما تنگنظران با مطرح کردن مواردی از این دست که این پول نمیتواند از سوی دولت به این انجمن پرداخت شود، خواستار لغو پروانه فعالیت ما شدند؛ سه، چهار سال جنگیدیم تا در دیوان عدالت اداری ثابت کردیم فعالیت ما از هر نظر قانونی است.» امیدی که مشاور کمیسیون بهداشت و درمان مجلس هفتم و مشاور عالی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در مجلس هشتم بوده، افزوده است: «تمام دوندگیهای این طرح را خودم در مجلس انجام دادم و در نمازخانه، راهرو، آسانسور و... امضاها را گرفتم، تا مصوب شود. علاوه بر این در این مدت مقدمات تشکیل فراکسیون حمایت از بیماران دیابتی را فراهم کردیم و توانستیم دو طرح ملی را در حمایت از بیماران دیابتی پیشنهاد کرده و با پیگیری به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی برسانیم. اکنون چهار سال از زمان تصویب اجرای این طرح میگذرد و با احتساب رقم 55 میلیارد تومان در سال، اکنون دولت باید رقمی معادل 220 میلیارد تومان برای حمایت از بیماران مبتلا به دیابت پرداخت کند. قصد داریم مستمری ثابت برای بیماران بیبضاعت دیابتی در نظر بگیریم، چرا که دیابتیها حداقل ماهانه 200 هزار تومان برای درمان نیاز دارند، همچنین میخواهیم تمامی هزینههای درمانی این بیماران را پرداخت نماییم، بنا داریم در سراسر کشور کلینیکهای دیابتی تاسیس کنیم و تجهیزات و داروهای بیشتری برای این قشر از جامعه وارد کشور کنیم.» امیدی تحقق تمام این ایدهها را در گرو حمایت دولت و سیاستگذاران بهداشت و درمان دانسته است. اذعان وزیر و معاونش به افزایش دیابتیها آخرین روز تیرماه سال جاری بود که مرضیه وحیددستجردی، وزیر سابق بهداشت و درمان توجه به بیماریهای غیرواگیر، از جمله دیابت را از اولویتهای ملی حوزه سلامت اعلام کرد و البته دقیقا نگفت که دولت برای این اولویت چه برنامهای دارد. وی که در مراسم بهرهبرداری از شبکه ملی تحقیقات دیابت در دانشگاه علوم پزشکی تهران حاضر شده بود، با بیان اینکه امروزه بیش از 60 درصد مرگ و میرها به دلیل بیماریهای غیرواگیر است از برنامهریزی جدی (!) وزارت بهداشت و درمان برای بیماریهای غیرواگیر خبر داد و گفت: «مهمترین برنامه ما، ایجاد شبکههاست و امروز 26 شبکه در کشور وجود دارد که شبکه تحقیقاتی دیابت از فعالترین آنان است.» وی هزینههای هنگفت دیابت بر نظام سلامت و مردم را یادآور شد و افزود: «با توجه به اینکه جمعیت کشور ما رو به سالمندی حرکت میکند، گرفتاریهای ما در این زمینه بیشتر میشود، زیرا میزان مراجعات سالمندان پنج برابر افراد عادی و میزان بستری آنان نیز پنج برابر است.» مرضیه وحیددستجردی در طول دوران وزارت خود فقط دو بار درباره دیابت صحبت کرد. حسن امامیرضوی، معاون وزیر سابق بهداشت و درمان، نیز 23 آبان امسال با اذعان به اینکه آمار بیماران دیابتی در کشور افزایش یافته است، گفت: «این زنگ خطری است که باید جدی گرفته شود. تغییر سبک زندگی، کمشدن فعالیت جسمی و تغذیه نامناسب از جمله علل افزایش دیابت در کشور است.» وی بدون اشاره به اینکه دولت چه اقداماتی برای پیشگیری از دیابت انجام داده است و نتایج اقدامات احتمالی چه بوده، مدعی شد: «توجه عمده ما پیشگیری است (!) که در این راستا نظام جامع مراقبت، از سال 88 با همکاری معاونتهای بهداشت و درمان دانشگاهها طراحی شده است. بر اساس این نظام جامع، در مرحله نخست، بیماران دیابتی شهرهای بالای یک میلیون نفر تحت پوشش قرار گرفتند و در حال حاضر نیز بر اساس این نظام بیماران دیابتی 29 شهر زیر پوشش هستند. در حال حاضر حدود30میلیون نفر از جمعیت کشور، تحت پوشش برنامههای این نظام جامع هستند که امیدواریم با استقرار برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع برنامه مراقبت دیابت نیز در آن ادغام شود و همه جمعیت کشور را تحت پوشش قرار دهد.» گفتههای معاون وزیر سابق بهداشت در حالی بود که محمود احمدینژاد دو ماه قبل از این اظهارات، دستور لغو موقت پیگیری طرح پزشک خانواده را اعلام کرده بود. همزمان با اظهارات امامیرضوی، اما رئیس اداره غدد متابولیک مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت، نسبت به افزایش شیوع دیابت در شهرهای بزرگ هشدار داد. محمد علوینیا، 28 آبانماه به ایسنا گفت: «هرچند آمار دقیقی از مبتلایان به دیابت در کشور در دست نیست، اما آمارهای موجود حاکی از آن است که دیابت از شیوع 6/8 درصدی در جمعیت شهری و 7/5 درصدی در جمعیت روستایی (25 تا 64 سال) برخوردار است.» وی به هیچ وجه نتوانست نگرانیهای عمیق خود را از وضعیت موجود کتمان کند: «پیشبینیها بر آن است که اپیدمی چاقی و دیابت در آینده بیش از پیشبینیهای کنونی خواهد بود. هرچند در حال حاضر شیوع دیابت در کشورهای عربی منطقه بیش از ایران است، اما از آنجا که ایران از جمعیتی جوان برخوردار است که در آینده به سنین میانسالی و کهنسالی خواهند رسید، پیشبینی میشود در آن سالها از نظر شیوع دیابت به کشورهای عربی برسیم.» وی البته شعار دادن را در اظهارات خود فراموش نکرد: «بر این اساس لازم است از هماکنون آموزشهای تغذیه صحیح و فعالیت فیزیکی کافی را برای کودکان، نوجوانان و جوانان داشته باشیم. به هر حال باید شیوههای زندگی شهری اصلاح شود.30 درصد افراد بالای 30 سال یکی از فاکتورهای خطر دیابت شامل چاقی، سابقه خانوادگی و فشار خون را دارند. بخش بزرگی از این جامعه 30 درصدی، به چاقی اختصاص دارد. همچنین 50 درصد افرادی که دیالیز میشوند، دیابتی هستند؛ اما از آنجا که آمار دقیقی از دیابتیهای کشور در دست نیست، نمیدانیم چند درصد دیابتیها دیالیز میشوند و چه تعداد از قطع اندامیها، دیابتی هستند. اما مشخص است که دومین علت قطع اندام در ایران، پس از تصادفات، دیابت است. با راهاندازی سیستم ثبت دیابت در کشور، بسیاری از این سوالات پاسخ داده میشود و هماکنون اقدامات لازم برای راهاندازی سیستم ثبت دیابت در کشور در حال انجام است.» شیوع 13 درصدی دیابت در تهران چندی پیش ناصرالدین اسلامیفرد، دبیر شورای عالی اطلاعرسانی انجمن خیریه حمایت از بیماران دیابتی کشور، نیز گفت: «براساس برآوردهای انجامشده، 13درصد تهرانیها به دیابت نوع 2 مبتلا هستند، البته نیمی از بیماران دیابتی از بیماری خود اطلاع ندارند، این در حالی است که با 5 روز در هفته فعالیت بدنی به مدت 30 دقیقه و رعایت رژیم مناسب غذایی که 5 تا 7 درصد کاهش وزن را به دنبال خواهد داشت، میتوان تا 60 درصد از بروز دیابت پیشگیری کرد... لازم است نگرش و سبک زندگی افراد تغییر کند. در تمام کشورها، اصل، پیشگیری و ارائه آموزش به مردم است، اما آموزشهای لازم برای پیشگیری از دیابت در کشور ما کافی نیست و جدی گرفته نمیشود. در کشور ما، حداقل نیمی از دیابتیها از بیماری خود اطلاع ندارند و به موقع برای درمان مراجعه نمیکنند و دیر شناسایی میشوند. در این صورت درمان سختتر و عوارض بیماری بیشتر خواهد شد. سالانه 300 هزار نفر به جمعیت مبتلایان به دیابت اضافه میشود، این افراد نیازمند برنامهریزی و آموزش هستند؛ هرچه در پیشگیری و آموزش دیابت هزینه شود، صرفهجویی عظیمی در بخش هزینههای سلامت کشور صورت خواهد گرفت.» نشانهای از عزم ملی نیست علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد، میگوید: «رشد دیابت در یک دهه گذشته دو برابر شده است؛ چهار میلیون نفر مبتلا شدهاند و پنج میلیون نفر در معرض خطر ابتلا قرار دارند، با این روند تا دو دهه آینده از هر چهار ایرانی بزرگسال، یکی دیابت دارد یا در شرف بیماری است. سیاستگذاریها نیز فقط روی کاغذ باقیمانده است. طی یک دهه گذشته، شیوع دیابت در کشور هر سال رو به رشد بوده و از حدود 5/2 میلیون مبتلا در 10 سال پیش، به بیش از چهار میلیون مبتلا رسیده است. کنترل دیابت به یک برنامهریزی و اقدام همهجانبه از طرف دولت، مردم و همه دستگاههای دولتی و غیردولتی نیاز دارد. تغییر شیوه زندگی مردم، یک بحث ملی است و به سیاستگذاریهای کارشناسی نیاز دارد. در این زمینه رسانهها نقش بسیار مهمی دارند، اما متاسفانه اطلاعرسانی درباره دیابت، هر سال به روز دیابت منحصر میشود و تا سال بعد خبری نیست، ضمن اینکه در بسیاری از مصاحبهها نیز اطلاعات، غلط منتقل میشود. دیابت به طور جدی فرد را در معرض بیماریهای چشمی، قلبی، کلیوی، عصبی و قطع عضو قرار میدهد و در واقع این بیماری آتشبیار بیماریهای قلبی و عروقی است و مهمترین عامل پرشدن بخشهای CCU و دیالیز همین بیماری است.» به گفته وی، سیاستگذاریهای لازم برای کنترل دیابت در کشور اندیشیده شده است، اما مساله این است که این سیاستها اجرا نمیشوند و به صورت کاغذی است، قانونی که روی کاغذ نوشته شود و اعتباری نداشته باشد و مسئولان خود را ملزم به اجرای آن ندانند، مشکلی را حل نمیکند. یکی از مشکلات مهم، نبود ثبات مدیریت بین مدیران فنی و تکنیکال است. مدیران سیاسی در همه کشورها در زمانهای مختلف تغییر میکنند، اما مدیران تکنیکال و فنی باید ثبات داشته باشند تا بتوانند برنامههای فنی را اجرا کنند و متاسفانه این مشکلی است که در کشور ما موجب معضلات فراوانی شده است. متاسفانه همین مسائل باعث شده آمار دقیقی از وضعیت دیابت در کشور نداشته باشیم، آمارهای موجود غیردقیق و ناقص است و به علت نبود ثبات بین مدیران فنی، سالهاست مطالعات علمی جامعی در این زمینه انجام نشده است. به همین نسبت امکانات درمانی و حمایتهای بیمهای نیز در کشور بسیار ضعیف است. کنترل دیابت نیازمند عزم ملی است. وقتی به مردم می گوییم ورزش کنید، باید امکانات ورزشی با هزینه مناسب را هم در اختیار مردم بگذاریم، اما چنین امکاناتی وجود ندارد و مهمتر از آن، مشکلات اقتصادی است که باعث شده بسیاری از مردم سه شیفت کار کنند و دیگر فرصت و توان ورزش کردن نداشته باشند. برخی کشورهای اروپایی، بهخصوص اسکاندیناوی، توانستهاند با فرهنگسازی و تبلیغات مناسب، سبک زندگی و تغذیه مردم را اصلاح کنند و یکی از موارد مهم آن، ترویج فرهنگ دوچرخهسواری است که در کشور ما هیچ نشانهای از آن نمیبینیم.»
دیدگاه تان را بنویسید