انقلاب فرهنگی دومی که در دانشگاهها رخ داد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
چنانچه با استقرار محمدمهدی زاهدی در مقام وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، موج تازهای از حذف اساتید از دانشگاهها شروع شد. اساتیدی که پس از دریافت حکم بازنشستگی، حتی برای جمعآوری وسایل خود، حق ورود به دانشگاه را نداشتند، یا فعالیت خود را در آکادمیهای خصوصی ادامه دادند یا برای تدریس در دانشگاههای دیگر، به نقاط مختلف مهاجرت کردند. وزارت علوم و روسای دانشگاهها تا به حال زیر بار کلمه اخراج نرفتهاند و میگویند: «به ندرت پیش آمده است که کسی از دانشگاه اخراج شود.» اما حرف اساتیدی که در این سالها حکم بازنشستگی خود را دریافت کردهاند، چیز دیگری است. بسیاری از اینها در سن کمتر از 70 سال، با سابقه کاری گاه کمتر از 30 سال و با وجود داشتن مقالات و فعالیتهای پژوهشی، به دلیل رکود علمی دانشگاه را ترک کردهاند. در سال 1385 پروژه دولت نهم با لغو عضویت محسن کدیور و سعید حجاریان در شورای تخصصی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس کلید خورد. سپس به دنبال آنها دکتر مسعود غفاری، حاتم قادری، محمدتقی احمدی نیز از تدریس ممنوع شدند. یک سال پس از این رخداد، دکتر حسین بشیریه (پدر علم جامعهشناسی سیاسی ایران)، هادی سمتی و بهروز شاهنده (دارای دکترای علوم سیاسی از دانشگاه کمبریج) به دلیل آنچه غیبت غیرموجه خوانده شده بود از دانشگاه تهران اخراج شدند. تابستان سال 1387 نیز دکتر ایرج گلدوزیان (در سن کمتر از 70 سال و صاحب چندین کتاب و مقاله)، امیرناصر کاتوزیان (پدر علم حقوق ایران و یکی از نویسندگان پیشنویس قانون جمهوری اسلامی ایران)، محمود عرفانی (استاد برجسته حقوق تجارت در سن کمتر از 70 سال و با سابقه خدمت کمتر از 30 سال در مقام دانشیاری) به همراه ابوالقاسم گرجی (دارای کتب متعدد فقه و حقوق اسلامی) از دانشکده حقوق بازنشست شدند. در همین سال برخی اساتید دانشگاه شهید بهشتی نیز با تمدید نشدن قراردادشان در دانشگاه مواجه شدند. بعد از وقفهای کوتاه، نشستن کامران دانشجو بر صندلی وزارت علوم در سال 1388، همزمان با بازنشسته شدن گروهی دیگر از اساتید دانشگاه شد. این در حالی بود که تیرماه سال 1390 احمدینژاد در نامهای به وزرای علوم و بهداشت، دستور جلوگیری از بازنشستگی بیرویه اساتید دانشگاهها و تفکیک جنسیتی را تا زمان بررسی آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی، صادر کرده بود، اما روند اخراج اساتید همچنان ادامه یافت، به طوری که در فاصله کمتر از دو ماه، مسئولان دانشگاه صنعتی شریف به بازنشستگی ۲۵ نفر از اساتید این دانشگاه اقدام کردند که بعدا با بررسی یکی از اساتید این دانشگاه در شورای عالی انقلاب فرهنگی، از تعداد این 25 نفر کاسته شد. نفر کاهش یافت. روند بازنشستگیهای اساتید در دوران وزارت فرهاد دانشجو که با اعتراض دانشجوها، یا اساتید رسانهای شد. بررسی تاریخ صدور حکم بازنشستگی برای استادان در دانشگاهها، بهخصوص از سال 1388 این موضوع را به ذهن متبادر میکرد که تابستان و زمان تعطیلی دانشگاهها، همواره فصل مناسبی برای شوکه کردن برخی اساتید و دانشجوها بوده است؛ تابستانهایی که برای آنها طعم تلخ فاصله اجباری با محیط دانشگاه را رقم زده است. در این مدت نیز گاه از دلایل عجیب و غریبی برای اخراج اساتید استفاده شد. برای مثال، به گفته برخی از دانشجویان سابق دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر نمکدوست، استاد سابق رشته ارتباطات، که خود دانشجوی دکترای این دانشگاه بوده است، علیرغم فارغالتحصیلی در سال 1383 در سطح دکترا، مدرک وی به دلیل طی کردن فرآیند اداری یک سال بعد صادر میشود، ولی نکته جالب توجه این است که در سال 1383 رئیس دانشگاه عذر این استاد برجسته حوزه ارتباطات را به دلیل نداشتن مدرک دکتری میخواهد. یا در نمونه دیگر، دکتر بشیریه، هادی سمتی و بهروز شاهنده در شرایطی که یک یا دو ترم بیش از فرصت مطالعاتی یک ساله خود، در دانشگاههای خارجی به مطالعه و تدریس اشتغال داشتند، به دلیل غیبت غیرموجه از دانشگاه حذف شدند. استاد اخراجی نداشتهایم مهدی ایرانمنش، رئیس مرکز هیاتهای امنا و هیاتهای ممیزه وزارت علوم، درباره قوانین استخدام و بازنشستگی اساتید به خبرنگار «متن» میگوید: در قوانین وزارت علوم، مشخص شده است که یک استادیار باید بعد از 30 سال کار بازنشسته شود، اما در عین حال تبصرهای وجود دارد مبنی بر اینکه اگر دانشگاه به این نیروی علمی نیاز داشت و مسائل کلیدی در اختیار این استاد بود، دانشگاه میتواند به عنوان هیات امنا تا پنج سال از او استفاده کند، اما اگر این را تشخیص ندهد راه را برای دانشیارهای دیگر باز میکند. این مقام مسئول در وزارت علوم، ادامه میدهد: «اگر استادیاری نتوانست در 30 سال فعالیت دانشیار شود و فقط 70درصد امتیاز دانشیاری را کسب کرد، میتواند در صورت نیاز تا 32 سال و در صورت کسب 80درصد از امتیازها تا 33 سال در آن دانشگاه به ادامه خدمت بپردازد.» وی تاکید میکند: «در وزارت علوم، قانونی به نام اخراج استاد نداریم. یک استاد یا خودش تقاضای بازنشستگی میکند یا بر اساس مقررات زمانی، بازنشسته میشود. تاکنون هیچ استادی بازنشسته نشده و همه احکام صادرشده نیز بر اساس قانون است و برای کسی که میخواهد قانون را رعایت کند، اجباری میشود.» این مقام وزارت علوم با بیان اینکه دانشگاه مانند دبیرستان نیست که استاد فقط سرکلاس بیاید و درس بدهد، میافزاید: «دانشگاه یک محیط پویا برای دانش بهروز استاد و دانشجو است. کسی که بعد از 30 سال همچنان استادیار باشد، یعنی ارتقا و پیشرفت علمی نداشته است، اما برخی اساتید ارتقای علمی را با پایه سنواتی اشتباه میگیرند. ارتقا یعنی اینکه مرتبه علمی یک مدرس دانشگاه هر پنج سال ارتقا یابد. یعنی بعد از پنج سال استادیاری، میتواند دانشیار شود و اگر این اتفاق نیفتد، یعنی توانایی علمی ندارد، اما پایه سنواتی هرساله، به عضو هیات علمی اهدا میشود.» او اضافه میکند: «قانون میگوید که یک استادیار باید بعد از 30 سال کار بازنشسته شود. زمانی هم که یک عضو هیات علمی بازنشسته میشود، قانون به او اجازه داده تا هفتهای 10 ساعت با مجوز مقام عالی وزارت علوم کار کند، یعنی هر زمانی هم که دانشگاه نیاز داشته باشد، میتواند تا هفتهای 10 ساعت تدریس کند. لذا راه برای عضو هیات علمی هیچ گاه بسته نیست.» با این حال وزارت علوم میگوید راه را برای اعتراض اساتیدی که ناخواسته بازنشسته میشوند، باز گذاشته است. ایرانمنش تاکید میکند: «ما اساتیدی را داشتیم که اعتراض کردند، ما نیز بررسی کردیم و اگر حق به جانب او بود، دستور بازگشت به دانشگاه را صادر کردیم. اگر این حکم هم ارسال شد، باید رئیس دانشگاه به آن تمکین کند. وی در واکنش به سخنان برخی اساتید دانشکده اقتصاد علامه که در سال 88 حکم بازنشستگی خود را دریافت کردند، میگوید: «اخراج و بازنشستگی زمین تا آسمان با هم فرق میکند. ما استادی را اخراج نکردهایم، متاسفانه آنها واقعیتها را درست نمیگویند.» علیرغم سخنان این مقام وزارت علوم، فروهر فرزانه، استاد دانشگاه صنعتی شریف، تاکید میکند: «معیارهای ارتقا از استادیاری به دانشیاری، معیارهای علمی و صحیحی است و چنانچه آن فرد هنگام استخدام با مرتبه استادیاری جذب شده باشد، موضوع رکود علمی صحیح است، اما ما اساتیدی را در دانشگاه شریف داشتهایم که با مرتبه مربی استخدام شدهاند، سپس به مرتبه استادیاری ارتقا پیدا کردهاند، لذا رکود علمی برای اینها که یک بار ارتقا یافتهاند، صحت ندارد. در این دانشگاه عزیزانی داشتهایم که 30 سال پیش با مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد به عنوان مربی یا مربی آموزشیار استخدام شدند و در این 30 سال رشد کردند و خود را به مرتبه استادیاری رساندند که طبیعتا نباید شامل رکود علمی میشدند.» با وجود تاکید وزارت علوم بر اینکه اگر دانشگاه به یک استاد نیاز داشته باشد، میتواند علیرغم داشتن شرایط بازنشستگی وی، از صدور حکم او جلوگیری کند، این استاد دانشگاه شریف میگوید: «در دانشگاه شریف، مربیانی در دانشگاه فعالیت داشتند که موقع بازنشستگی هم همچنان مربی بودند. این افراد با مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد، معمولا فرصت ادامه تحصیل نداشتند، اما در سمتهایی کار میکردند که برای دانشگاه ارزشمند بوده است. برای مثال، مربی کارگاه یا مربی گرافیک و نقشهکشی مهندسانی بسیار باتجربه هستند که بازنشستگی آنها ممکن است به روند آموزش دانشگاه لطمه بزند. اما این اتفاق برای آنها نیز رخ داد.» این استاد درباره تاثیرات اخراج و بازنشستگی اعضای هیات علمی و دیگر مدرسان دانشگاه شریف، اظهار میکند: «در دانشگاه ما کسی اخراج نشده است، ولی بعضی از آنها در 57 سالگی و قبل از سن مشخصشده در قوانین وزارت علوم بازنشسته شدند. با این حال بدیهی است که بازنشستگی ناخواسته یا اجباری میان اعضای هیات علمی، خصوصا اعضای هیات علمی فعال، امر مطلوبی نباشد و تاثیر منفی روانی را نیز بر دانشگاه بگذارد. اما با تلاشهایی که در شورای دانشگاه و شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت گرفت، روند بازنشستگی در این دانشگاه از سال گذشته تعدیل شد. یعنی تعداد افرادی که سال پیش قرار بود بازنشسته شوند، کاهش یافت و این حکم برای برخی لغو شد.» دانشگاه در مسیر تصفیه ایدئولوژیکی خلل واردآمده بر دانشگاهها، بر اثر اخراج یا بازنشستگی برخی اساتید، تنها منحصر به دانشگاه شریف نبوده و حتی در برخی موارد اخراج این اساتید در برخی دانشگاهها با هزینه حذف کلی یک رشته صورت گرفته است. برای مثال، چارت درسی رشته اقتصاد توسعه و حقوق بشر از دانشگاه علامه، با بازنشستگی اساتیدی که آن شاخه را راهاندازی کرده بودند، برچیده شد. بهطوری که مدتی بعد اساتید دانشکده اقتصاد این دانشگاه، با نگارش نامهای از فروپاشی علمی دانشکده اقتصاد خبر دادند. بهروز هادیزنور، استاد بازنشسته دانشکده اقتصاد علامه، در توضیح جو پلیسی و امنیتی حاکم بر این دانشکده میگوید: «قبل از ریاست آقای صدرالدین شریعتی بر دانشگاه، شأن قانونی و تصمیمات شوراهای گروه و دانشکده رعایت میشد، رئیس دانشکده با استفاده از سیستم شنود و دوربین در جزییات دانشکده دخالت نمیکرد و افراد بیسر و پا و بدون صلاحیت علمی به مدیریت گماشته نمیشدند.» این استاد بازنشسته ادامه میدهد: «اما از سال 84 و ریاست آقای شریعتی، با گزینش غیرشفاف اساتید و نحوه استخدامی که اعضای گروه هم از آن بیخبر هستند، عدهای با تحصیلات حوزهای یا کارشناسی ارشد به عنوان عضو هیات علمی انتخاب شدهاند و از راه نرسیده، با نوشتن نامهای علیه اساتید دانشگاههای تهران و علامه، میخواهند آنجا را تصفیه ایدئولوژیکی بکنند.» این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه پس از بازنشستگی و اخراج 12 استاد برجسته در سال 1388، مدیریت دانشگاه، نیروی علمی برای جایگزینی آنها نداشت، اظهار میکند: «نیروهای استخدامشده با انتخاب از بالا و به صورت گزینشی و با ملاحظات ایدوئولوژیک انجام میشد، لذا پس از شکلگیری خلاء حاصل از خروج آن اساتید برجسته و ورود افرادی که مورد تایید اقتصاددانان نبودند، کیفیت تدریس در دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی تنزل یافت.» وی ادامه میدهد: «حتی پس از بازنشستگی آن 12 نفر، رئیس دانشگاه خصومت خود را رها نکرد و نهتنها اجازه تدریس و راهنمایی رساله و پایاننامه را صادر نکرد، بلکه احکامی را هم که راجع به پایاننامهها صادر کرده بود، کان لم یکن گذاشت و مطالباتمان برای تدریس و راهنمایی رساله و پایاننامه را نیز پرداخت نکرد.» وی تاکید میکند: «صدرالدین شریعتی به جای فکر کردن به کیفیت آموزش، به فکر تصفیه دانشگاه بود. اتفاقی که فقط منحصر به دانشکده اقتصاد نبود، بلکه در دانشکده علوم سیاسی و حقوق و دیگر دانشکدهها هم رخ داد.» هادیزنور، با اشاره به تعطیلی فعالیتهای فوقبرنامهای دانشگاه علامه و محروم شدن فعالان دانشجویی از تحصیل میگوید: «به نظر میرسد رئیس کنونی این دانشگاه، طرح وزارت علوم برای تضعیف رشتههای علوم انسانی را دنبال میکند. امروز بزرگترین دانشگاه علوم انسانی را به دست کسی سپردهاند که بعد از قلع و قمع و تضعیف دانشگاه، اسلامی کردن دانشگاه را میخواهد با کمک این افراد انجام دهد.» وی با اشاره به رئیس دانشگاه علامه طباطبایی میگوید: «این آقا با کمال بیشرمی قانون را شکسته و احکام دیوان اداری و رای محاکم را مبنی بر اخراج غیرقانونی اساتید، نادیده گرفته است. ضمنا با تخلیه اتاقهای اساتید، نامههای مربوط به آنها را هم به دستشان نمیرساند.» علیرغم انتقادات این استاد به فضای حاکم بر دانشگاه علامه طباطبایی از سال 1384، این نکته نیز نباید ناگفته بماند که سابقه اخراج یا به زبان مسئولان وزارت علوم، بازنشستگی اساتید، اتفاق جدیدی نیست، بلکه از زمان تاسیس دانشگاه تهران و سپس در زمان انقلاب فرهنگی، جهت تصفیه دانشگاهها از سلطنتطلبان، عده بسیاری از آنها اخراج و از تدریس محروم شدند. اما اتفاقاتی که دامان آکادمی ایران را از زمان دولت نهم گرفت، به انقلابی دیگر در دانشگاه و وزارت علوم شبیه بود، که تجربه بیمانندی را در تاریخ دانشگاهی ایران رقم زد.
دیدگاه تان را بنویسید