تحول بنیادین آموزش و پرورش یا تحول نظام آموزشی؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفته نامه متن، این آغاز شتابزده به حدی غیرمنتظره بود که موجب تعجب و ایجاد اختلال در برخی برنامههای آموزشی کشور شد. تغییرات سطحی به جای تحول بنیادین پس از وقوع انقلاب اسلامی، با شکلگیری نظام حکومتی اسلامی در کشور و آغاز پروسه انقلاب فرهنگی در دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، موضع نظام اسلامی درخصوص آموزش عمومی، مشخص نشد و همواره خلاء یک نظریه اسلامی در حوزه تعلیم و تربیت رسمی وجود داشته است. با این حال، کار تدوین دو سند مجزا در این راستا، در دستورکار شورای عالی آموزش و پرورش و پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت. سند اول با عنوان «فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران» بحث نظری درباره مبنا و فلسفه آموزش و پرورش اسلامی را مدنظر قرار داد و سند دوم که سند راهبردی و اجرایی است، با عنوان «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» در هشت فصل و مشتمل بر 130 راهبرد و راهکار اجرایی در مهرماه سال 90 به تصویب شورای انقلاب فرهنگی رسید و در آذرماه همین سال رسما از آن رونمایی شد. نکته مهمی که در مقدمه سند تحول بنیادین نیز به آن اشاره شده است، موضوع «برونداد نظام تعلیم و تربیت کشور» و عدم تطابق آن با «طراز جمهوری اسلامی» است که در افق 1404، همسو با سایر ارگانهای نظام باید روند موجود در آن نیز اصلاح شود. البته سند تحول بنیادین در ابتدای راه خود، با یک چالش اساسی در مبانی نظری خود روبهرو شد و اساتید مختلفی از جمله ایراندخت فیاض، رئیس سابق کمیسیون تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، حسین سوزنچی، عضو کمیسیون حوزوی شورا و حجتالاسلام علیرضا پناهیان از وعاظ مشهور کشور، این سند را نه تنها اسلامی ندانستند که حتی آن را متهم به اومانیستی بودن کردند. پناهیان در یکی از برنامههای رادیو معارف، در این راستا اعلام کرد: «تصور میکنم درک صحیحی از تربیت دینی وجود ندارد؛ این سند تلفیقی از تربیت اومانیستی غرب است، با برخی از مفاهیم دینی؛ که در بخش مفاهیم دینی، نگاه صحیح دینی وجود ندارد و بخش تلفیق آن نیز منجر به التقاط میشود.» این اظهارات به سرعت با واکنش مسئولان آموزش و پرورش روبهرو شد و وزیر آموزش و پرورش، در اولین واکنش با بیان اینکه 500 کارشناس آموزشی و دینی، بیش از 5 سال بر روی این سند کار کردهاند، از نظرات مثبت آیتالله مصباح یزدی بر محتوای این سند خبر داد. اجرای شتابزده سند تحول بنیادین در حالی در آذرماه 90 سند تحول بنیادین رونمایی شد که در همان مراسم، وزیر آموزش و پرورش از آغاز روند اجرای سند، پیش از تصویب نهایی آن خبر داد و اعلام کرد: «در اولین گام از اجرای سند، نظام آموزش ابتدایی کشور از 5 سال به 6 سال افزایش مییابد و پایه پیشدانشگاهی از نظام آموزشی کشور حذف میشود.» حاجیبابایی، علت شش ساله شدن دوره ابتدایی را خلاء آموزشی میان پنجم ابتدایی و اول راهنمایی اعلام کرد و معتقد بود پایه ششم، پلی میان این دو مقطع خواهد بود. هرچند کارشناسان آموزشی معتقد بودند، نظام آموزشی کشور به تحول محتوایی، بیشتر از تحول ساختاری نیاز دارد، اما آموزش و پرورش کار خود را با ششساله کردن دوره ابتدایی آغاز کرد. اعلام اجرای سند تحول با این شتاب، با واکنش کارشناسان امر روبهرو شد، به نحوی که اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هشتم، ضمن ابراز نگرانی از آینده این اقدامات، خواستار تامل بیشتر از سوی وزارت آموزش و پرورش شدند. نورالله حیدریدستنایی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هشتم در اولین واکنش، به اجرای نظام جدید آموزشی گفت: «اعضای کمیسیون همچنان در مورد نظام 6-3-3 در آموزش و پرورش تردید دارند و مطمئن نیستند که سیاست درستی باشد و چشمانداز خوبی را برای تحول در ساختار ایجاد کند.» با وجود همه نگرانیها در این خصوص کار تدوین کتب درسی پایه ششم ابتدایی در آموزش و پرورش آغاز شد و روند اجرایی این موضوع نیز در آموزش و پرورش کلید زده شد. با پایان کار مجلس هشتم و آغاز مجلس نهم، اما نگرانیها از اجرای سند تحول در آموزش و پرورش، نه تنها کمرنگ نشد، بلکه حتی رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نهم نیز، در ادامه راه سلف خود، انتقادات تندی را در خصوص اجرای شتابزده سند و تغییر نظام آموزشی روانه مسئولان آموزش و پرورش کرد. محمدمهدی زاهدی، در اولین حضور خود در جمع آموزش و پرورشیها، در بیستونهمین اجلاس روسای آموزش و پرورش، با انتقاد از روند پرشتاب اجرای بخشهایی از سند تحول گفت: «تحول بنیادین، تغییر ساختار نظام آموزشی به 3-3-6 یا 3-3-3-3 نیست، اینها یک بخش از سند تحول است و همه آن نیست.» زاهدی در حاشیه این اجلاس نیز، پا را فراتر از این انتقادات گذاشت و اعلام کرد: «کدام کشور در دنیا وجود دارد که برای ایجاد تحول، نظام آموزشی را از وسط برش بدهد؟» اجرای نظام جدید آموزشی و تعطیلی پنجشنبهها دو اقدام مهم آموزش و پرورش در اجرای سند تحول بنیادین، یکی ششساله شدن دوره ابتدایی و دیگری طرح تعطیلی پنجشنبهها بود که در سال 89 با عنوان «طرح ساماندهی زمان آموزش در دوره ابتدایی» به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسیده بود، اما ناگهان با اجرای طرح تحول، به کل مقاطع آموزشی سرایت داده شد. دوره ابتدایی در حالی از پنج سال به شش سال افزایش یافت که معمولا در همه نظامهای آموزشی، تغییرات از ابتدای دوره تحصیل آغاز شده و پس از آن با گذشت هر سال، بخشی از این تغییر اعمال و در مدت 12 سال، یک تغییر نهایی ایجاد میشود، اما در نظام آموزشی ایران، این تغییر یکباره و از میانه راه صورت گرفت. کلاسهای آموزشی معلمان ششم ابتدایی از اواسط تیرماه آغاز شد و جابجایی کلاسها برای گنجاندن یک سال تحصیلی جدید در بطن مدارس در دستور کار قرار گرفت. استفاده از فضاهای متروکه، سرعت در ساخت مدارس جدید و حتی ادغام برخی مدارس ابتدایی با مدارس راهنمایی، از راهبردهای آموزش و پرورش برای ایجاد پایه جدید بود که البته هرکدام از این اقدامات، عواقب خاص خود را داشت. در این میان وزیر آموزش و پرورش که به بهانه برپایی کارگاههای توجیهی سند تحول بنیادین هر هفته در یک استان یا شهرستان به سخنرانی میپرداخت، این بار در جمع فرهنگیان شهرری، با بیان اینکه از بهمن سال 88 در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب کردیم پیشدانشگاهی حذف و ششم ابتدایی جایگزین آن شود، گفت: «برخی با این طرح مخالفت و اعلام کردند مهر سال 90-89 این طرح اجرا شود، سپس گفتند شما که هفت ماه صبر کردید، یکسال دیگر هم صبر کنید، چرا عجله میکنید! مگر من چند سال وزیر هستم؟ آیا میشود 30 سال فکر شود و 30 سال دیگر هم فکر کنیم که طرح تحول اجرا شود یا خیر؟» محمدرضا مخبر دزفولی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز از وزیر آموزش و پرورش پشتیبانی و اعلام کرد: «با اجرای دقیق و بند به بند سند تحول بنیادین که در وزارت آموزش و پرورش در حال انجام است، در مسیر درست آموزشی قرار میگیریم.» منوچهر مهرمحمدی، استاد دانشگاه تربیت مدرس که از نظریهپردازان نگارش این سند نیز بوده، این اقدامات را قابل قبول نمیداند و تاکید میکند: «از نظر من، به عنوان یک کارشناس، دلایلی که منجربه این شد تا تغییر ساختار آموزشی به عنوان نقطه عزیمت ایجاد تغییر و تحول در نظر گرفته شود، اصلا قابل دفاع و مورد قبول نیست.» در خصوص طرح تعطیلی پنجشنبهها نیز، انتقادات فراوانی از سوی آموزش و پرورش صورت گرفت. حاجیبابایی که خود از مدافعان سرسخت تعطیلی مدارس در روزهای پنجشنبه بود، با بیان اینکه تعطیلی پنجشنبهها فرصتی برای تقویت بنیانهای خانواده و تحقیق و پژوهش در معلمان است، این موضوع را یک حرکت اساسی در راستای تحول بنیادین قلمداد میکند. اما مصطفی افضلیفرد، نماینده مجلس نهم، اعتقادی به نظر حاجیبابایی نداشته و معتقد است: «در فصل چهارم سند تحول بنیادین آمده است «برخورداری از قدرت تصمیمگیری و برنامهریزی در چارچوب سیاستهای علمی»، اما با حذف روز پنجشنبه دبیرستانها علاوه بر اینکه کیفیت آموزش پایین آمد و باعث هدررفتن وقت دانشآموزان شد، اعتراضها نیز به هیچ جا نرسید که این مساله خلاف سند تحول در نظام آموزشی است.» با وجود انتقادات فراوان مجلس و کارشناسان از روند اجرای سند تحول بنیادین، اما آموزش و پرورش و حاجیبابایی با سرعت هرچه تمامتر، مسیر خود در زمینه تغییر سیستم آموزشی کشور را آغاز کردهاند و تاکنون نیز هیچ انتقادی مانع از حرکت آنها نشده است. آیا تغییر دولت، در روند کار آموزش و پرورش تغییر میدهد؟
دیدگاه تان را بنویسید