آشفتگیهای یک نظام آموزشی/الزامات رسیدن به کتب درسی استاندارد چیست؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفتهنامه متن، با ابلاغ این سند، از این پس تمام تغییر و تحولهای کتابهای درسی و همچنین تولید محتوای کتابها، بر اساس اصول و روشهای «برنامه درسی ملی» صورت میگیرد. سند پشت سند در واپسین روزهای سال 91، «برنامه درسی ملی» رسما ابلاغ و اجرایی شد، اما به گفته وزیر و مدیران ارشد آموزش و پرورش، تدوین کتب درسی جدید، پیش از تصویب نهایی آن و بر اساس «مسلمات» برنامه درسی ملی در آموزش و پرورش آغاز شده است؛ برنامهای که مهمترین نقشه راه آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران در مسیر تولید محتوای آموزشی و کمیت و کیفیت تولید محتوا در حوزه دانشآموزی است و در صورت تحقق اهداف و اجرای درست آن، میتواند بخشی از هدف نهایی سند چشمانداز 20 ساله کشورمان را در زمینه مرجعیت علمی در افق 1404 محقق کند. دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش درباره برنامه درسی ملی توضیح میدهد: «این سند که شامل تغییر محتوای درسی و آموزشی کشور است، تاکنون چندین بار ویرایش شده و نسخه نهایی آن چندی پیش مورد بررسی و تصویب شورای عالی آموزش و پرورش قرار گرفت؛ با تصویب این سند تمامی محتواهای برنامه درسی و نحوه تدریس معلمان مورد بازنگری و تغییر اساسی قرار می گیرد.» مهدی نوید ادهم ادامه می دهد: «رئیسجمهور مصوبه برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران را برای اجرا به وزیر آموزش و پرورش ابلاغ کرد تا از این به بعد تمام تغییر و تحولات کتابهای درسی و همچنین تولید محتوای کتابها نیز براساس برنامه درسی ملی باشد.» وزیر آموزش و پرورش نیز تاکید میکند: «در یک برنامه پنجساله، تمامی کتب درسی در آموزش و پرورش مورد بازنگری قرار میگیرند و این بازنگری بر اساس برنامه درسی ملی خواهد بود.» حمیدرضا حاجیبابایی البته اضافه میکند: «کتب درسی باید به سمتی حرکت کند که بتواند رابطه دانشآموز با خود، خدا و مردم و خلقت را به خوبی تبیین کرده و دانشآموز را به سمت تفکر، تعقل، علم، عمل و اخلاق جلو ببرد و یادگیریهایی را برای دانشآموزان در حوزههای گوناگون تعریف کند.» کتب کمکآموزشی؛ آفت برنامه درسی ملی حجتالاسلام محیالدین بهرام محمدیان، معاون وزیر آموزش و پرورش رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، در خصوص شرط و شروط به ثمر رسیدن برنامه درسی ملی در آموزش و پرورش، پنج شرط اساسی را مطرح میکند و معتقد است: «برنامه درسی ملی به شرطی برای دانشآموزان ثمربخش خواهد بود که اولا، بستههای متنوع آموزشی شامل کتاب، فیلم و نرمافزار متناسب با رویکرد این برنامه تولید شود. دوما، فضاهای آموزشی و تربیتی متناسب با دیدگاههای این سند طراحی شود. سوما، نظام تربیت معلم مطابق با اهداف سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی، طراحی و اجرا شود. چهارما، نظام ارزشیابی تحصیلی از وضعیت کمی و نمرهگرا به کیفی و مهارتی تغییر کند و در نهایت حافظهمحوری در مدارس، به اندیشهورزی و خلاقیت تغییر یابد.» یکی از مهمترین الزاماتی که در خصوص اجرای برنامه درس ملی مطرح است، استفاده از محتواهای چندرسانهای و بستههای متنوع آموزشی برای تدریس کتب درسی جدید است. این بستههای آموزشی قرار است دانشآموزان را با استفاه از کتابهای کمکی، فیلم، صوت و نرمافزار، در فهم بهتر مطالب درسی یاری کرده و به غنای بیشتر محتوای آموزشی کشور کمک کند. اما درخصوص تولید محتوای بستههای آموزشی، وضعیت موجود دورنمای خوبی را برای آینده ترسیم نمیکند. آشفتگی در تولید محتوای آموزشی، تعدد موسسات تولید محتوا، عدم نظارت بر محتوای تولیدشده و هزینههای بالای آن در زندگی خانوادههای دانشآموزان، از مشکلات اساسی در این حوزه است. معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش و پرورش در این خصوص معتقد است: «کتابهای کمکدرسی با شکلی که امروز در بازار رواج دارد، خلاقیتکُش است، زیرا خلاصه کردن کتاب درسی و تستسازی، دانشآموز را به تنپروری عادت میدهد.» ابراهیم سحرخیز، با اشاره به وضعیت فعلی کتابهای کمک درسی و استانداردهای آنها افزود: «این کتابها نهتنها کمکآموزشی نیستند، بلکه برای آموزش نیز مُضر بوده و علاوه بر رواج تنپروری و انفعال در میان دانشآموزان، آزمونها را نیز به سمت کلیشهای شدن سوق میدهد، اما اگر کتاب کمکدرسی، به عنوان مکمل کتاب درسی، سوالاتی را به صورت عمیقتر و پیچیدهتر و بدون پاسخ مشخص و با هدف اغنای علمی دانشآموزان به آنها ارائه دهد، قابل قبول است.» در حالی که به گفته مولفان کتب درسی، برای تالیف یک کتاب درسی دورههای تحصیلی، حداقل بین یک تا دو سال زمان لازم است، اما کتب کمکآموزشی این دروس در کمتر از دو ماه وارد بازار آشفته کتب درسی کشور میشود. برای نمونه در حالی که در سال تحصیلی جاری، کتب دوره ابتدایی برای اولین بار در تیرماه به بازار عرضه شد، در کمتر از یک ماه، کتب کمکآموزشی این دوره، به سرعت از سوی برخی ناشران خصوصی تهیه و روانه بازار شد. حاجیبابایی، وزیر آموزش و پرورش نیز با انتقاد از روند موجود در بازارهای کتب کمکدرسی میگوید: «کتابهای کمکدرسی که در تلویزیون تبلیغ میشود، دانشآموزان را به تفکر وانمیدارد، بلکه فکر آنها را تعطیل میکند.» حال با چنین وضعیتی، برنامه درسی ملی در حالی قرار است اجرایی شود که همچنان نگرانیهایی در خصوص میزان توجه به اصول آن در داخل آموزش و پرورش و خارج از آن (از سوی ناشران کتب کمک آموزشی) وجود دارد. هرچند، «قانون سامانبخشی منابع آموزشی و کمک آموزشی» سال گذشته در شورای عالی آموزش و پرورش تصویب و از سوی رئیسجمهور ابلاغ شد، اما هنوز این معضل آموزشی و فرهنگی خودنمایی میکند که روند فعلی تولید محتوای کمک آموزشی، در روشی معکوس و متفاوت با برنامه درسی ملی، دستاوردهای آتی این برنامه را نیز تهدید کند. با وجود تصویب و ابلاغ قانون سامانبخشی منابع کمک آموزشی و تاکید مسئولان ارشد وزارت آموزش و پرورش بر لزوم رعایت آن، هنوز برخی از کارشناسان معتقدند یکی از مشکلات موجود در این حوزه، عدم ورود محکم و اصولی آموزش و پرورش در تهیه و تولید محتوای کمک آموزشی در کنار تالیف کتب آموزشی اصلی است؛ همچنین خلاء نظارت صحیح و قاطع بر محتوای تولیدشده در بخش خصوصی توسط آموزش و پرورش نیز، مشکلات این حوزه را بیشتر کرده است. هرچند نباید از نقش قانونی وزارت ارشاد در صدور مجوز برای این کتابها و نیز نقش رسانه ملی در تبلیغ بیرویه آنها غافل بود. مدرسه هوشمند، کتاب هوشمند یکی دیگر از الزامات اساسی در خصوص برنامه درس ملی، تغییر فضای آموزشی متناسب با این برنامه است. همانطور که گفته شد، استفاده از بستههای کمکآموزشی نظیر فیلم، صوت، نرمافزار و محتوای هوشمند بخشی از برنامه درسی ملی است، اما استفاده از این بستهها نیازمند وجود مدارسی هوشمند است تا بتوان با بهرهگیری از امکانات این مدارس، به انتقال بهتر محتوای آموزشی پرداخت. دبیرکل شورای عالی آموزشی معتقد است: «هوشمندسازی مدارس و تجهیز کلاسها به فناوریهای نوین یکی از گامهای اساسی در این زمینه است که میتوان گفت، شرط لازم است، اما کافی نیست.» مهدی نویدادهم اضافه میکند: «به موازات تجهیز کلاسها، باید مهارتهای معلمان و توانمندیهای دانشآموزان و حتی خانوادهها را برای بهرهگیری مفید و صحیح از این امکانات افزایش داد و مهمتر از آن، به «تولید محتوای الکترونیک، تمهید قوانین و مقررات و بازخوانی روشهای تدریس و ارزشیابی» متناسب با این روند پرداخت.» این سخنان البته در حالی مطرح میشود که همچنان در بخش زیادی از کشور، همچنان هوشمندسازی مدارس به معنای واقعی و اصولی آن محقق نشده است. محمدسعید اربابی، نماینده شهرستانهای سرباز، ایرانشهر و دلگان در مجلس، اگرچه هوشمندسازی را در کل، طرح خوبی ارزیابی میکند، اما با انتقاد از نحوه اجرای آن میگوید: «اجرای این طرح در سطح کلان در کشور، هم از نظر مالی و هم اجرایی کار سختی است، چراکه نبود معلمان باسابقه در این زمینه در مناطق محروم از یک سو و نبود امکانات اولیه مانند خطوط برق، تلفن و مدارس سالم و همین طور اعتبارات لازم از سوی دیگر، اجرای این طرح را با چالش مواجه کرده است.» وی با بیان این که اگرچه گفته میشود این طرح در بسیاری از مناطق محروم به اجرا درآمده، اما عملا مدارس زیادی وجود دارد که از زیرساختهای لازم برای اجرای طرح برخوردار نیست، میافزاید: «در حوزه انتخابیه من که جزو مناطق محروم است، 50 درصد مدارس هوشمندسازی شده است، آن هم به این معنا که یک عدد کامپیوتر در این مدارس جانمایی شده که آن هم به دلیل نبود نیروی متخصص بلااستفاده مانده است.» اجرای برنامه درسی ملی اولین گام برای تحول در نظام آموزشی کشور در راه رسیدن به افق 1404 است. برای رسیدن به این افق، اجرای برنامه درسی ملی با همه ملزومات آن ضروری است. هم تامین محتوای کمک آموزشی و هم تامین زیرساختهای لازم و هم سایر ملزومات اجرای این برنامه، در کنار نظارت و اجرای صحیح برنامه درسی ملی، همه و همه چرخدندههای یک دستگاه عظیم است که اگر هرکدام از اجزای آن به درستی عمل نکند، نظام آموزشی کشور به سرمنزل مقصود نمیرسد.
دیدگاه تان را بنویسید