شرایط نگهداری متهم تحت نظر
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
شاپور اسماعیلیان*: نگهداری «متهم تحتنظر» در بازداشتگاه مانند پاسگاه انتظامی یا هر محلی که به عنوان محل نگهداری متهمان تحتنظر طبق مقررات قانونی اختصاص داده میشود، دارای شرایطی است و تحتنظر نگهداشتن متهم در آیین دادرسی کیفری معمولا به مواردی اطلاق میشود که ضابطان دادگستری در جرایم مشهود و قضات دادسرا پس از جلب و معرفی متهم به دادسرا، حسب مورد برای تکمیل تحقیقات و شروع به تحقیق مجاز به تحتنظر قرار دادن متهم هستند. ماده 24 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری مقرر میدارد: «ضابطین دادگستری... چنانچه در جرایم مشهود بازداشت متهم برای تکمیل تحقیقات ضروری باشد موضوع اتهام باید با ذکر دلایل، بلافاصله کتبا به متهم ابلاغ شود و حداکثر تا (24) ساعت میتوانند متهم را تحتنظر نگهداری نموده و در اولین فرصت [بلکه قبل از انقضا این مدت] مراتب را جهت اتخاذ تصمیم قانونی به اطلاع مقام قضایی برسانند. مقام قضایی درخصوص ادامه بازداشت یا آزادی متهم تعیینتکلیف مینماید...» از سوی دیگر، ماده 127 قانون مذکور صراحت دارد: «قاضی مکلف است بلافاصله پس از حضور یا جلب متهم تحقیقات را شروع و در صورت عدم
امکان حداکثر تا (24) ساعت مبادرت به تحقیق نمایید. در غیراین صورت بازداشت غیرقانونی تلقی و مرتکب به مجازات مقرر قانونی محکوم خواهد شد.» در مورد نگهداری متهم تحتنظر با توجه به مقررات این دو ماده نکات ذیل قابل ذکر است: 1- ضابطان دادگستری تنها در جرایم مشهود آن هم برای تکمیل تحقیقات حداکثر تا (24) ساعت مجاز به نگهداری متهم هستند. جرایم مشهود در قانون تعریف نشده اما ماده 21 قانون یاد شده مصداقهای این نوع جرایم را تصریح کرده است که شرح موارد نوشتار دیگری را میطلبد. به عنوان نمونه جرایمی که در منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا آنان بلافاصله بعد از وقوع جرم در محل حضور یابند یا دلایل جرم در تصرف متهم یافت شود از مصداقهای جرم مشهود محسوب میشود. 2- افزون بر مقررات دو ماده مورد اشاره، تبصره ذیل ماده 123 همان قانون امکان بازداشت متهم مجلوب را حداکثر تا (24) ساعت در مواردی که «بیم تبانی و خوف فرار و امحا آثار جرم باشد» توسط ضابطان دادگستری مقرر داشته که چنین مقرراتی در قانون اصول محاکمات جزایی 1290 سابقه نداشته و از این منظر که جلب متهم به موجب ورقه جلب با امضا مقام قضایی و برای معرفی مجلوب به مرجع قضایی صورت
میگیرد و اصولا در اغلب موارد ماموران جلب، مجاز به بازجویی از مجلوب نیستند تا وی را نگهداری کنند. مفاد تبصره مرقوم که امکان نگهداری مجلوب را تا 24 ساعت در صورت تشخیص بیم تبانی یا خوف فرار و... به ماموران تفویض کرده، قابل انتقاد به نظر میرسد. 3- در هر صورت بر اساس مقررات مورد بحث با انقضا 24 ساعت (و بلکه قبل از انقضا این مدت) باید متهم تحتنظر را هرچند در روزهای تعطیل و ساعات غیراداری به قاضی مربوطه یا کشیک معرفی کنند و قاضی هم باید ظرف 24 ساعت پس از حضور متهم از وی تحقیق و تکلیف او را از حیث اینکه بلاقید آزاد باشد یا پس از تفهیم اتهام دربارهاش قرار تامین صادر شود، روشن کند و در غیراینصورت بازداشت غیرقانونی محسوب میشود. همینطور قانونا قاضی امکان استفاده مجدد از این مهلت و تمدید آن را بدون صدور قرار تامین ندارد. 4- متهم تحتنظر در مقایسه با متهمی که پس از تفهیم اتهام و در پی صدور قرار تامین به زندان معرفی شده، اصولا از موقعیت و حقوق بیشتری برخوردار است. به سخن دیگر متهم تحتنظر، زندانی تحت قرار نیست تا محدودیتها و مقررات زندان درباره او اعمال شود. بهعنوان مثال اصولا امکان تماس با وی در بازداشتگاه یا
تحویل وسایل شخصی مجاز و غذا به او وجود دارد و حتی صدور دستور آزادی بلاقید وی قبل از معرفی به مقام قضایی (با فرض بررسی غیرحضوری علت یا دلایل جلب وی و احراز بیتقصیریاش از طرف قاضی) امکانپذیر است.
* وکیل دادگستری و عضو هیاتعلمی
دیدگاه تان را بنویسید