کد خبر: 36270
تاریخ انتشار :

تهران مثل سیستان و بلوچستان کم‌آب است/ اوضاع آب در خوزستان خوب است

تهران مثل سیستان و بلوچستان کم‌آب است/ اوضاع آب در خوزستان خوب است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه، اگر شمال ایران و برخی مناطق مرکزی در حوزه زاگرس را به حساب نیاوریم، بیشتر از دوسوم خاک ایران را سرزمین‌های خشک، کویری و بی‌آب‌وعلف تشکیل داده است. از آن سو در همان نقاط مرطوب و دارای رودخانه هم در سال‌های اخیر آن‌قدر معضلات زیست‌محیطی، انسانی و طبیعی رخ داده که خیلی نمی‌توان به منابع آبی موجود در این مناطق دل‌ خوش کرد. افزایش جمعیت در ایران هم از سویی دیگر بر این منابع پایان‌پذیر فشار وارد می‌کند. همه اینها در شرایطی است که به نقل از اغلب کارشناسان حوزه محیط‌زیست و مدیریت منابع آب در گوشه و کنار جهان از بحران جهانی آب یا احتمال وقوع جنگ آب میان کشورها سخن می‌گویند. در همین رابطه و پیرامون آینده سرزمین ایران به لحاظ منابع آب «شرق» با «مهدی میرزایی» که فوق دکترای مدیریت منابع آب از دانشگاه ایالتی «اورگان» آمریکا دارد و حالا مهندس ارشد شرکت بین‌المللی Golder در نیوزیلند است گفت‌وگو کرده است. آنچه در ادامه می‌خوانید اهم صحبت‌های میرزایی است: من فکر می‌کنم مهم‌ترین موضوع در زمینه آب در ایران بحث جمعیت است، نه فقط در ایران بلکه در هر جای دنیا با هر کسی در این‌باره صحبت شود، اولین چیزی که به آن اشاره خواهد کرد مساله نسبت جمعیت به آب خواهد بود، جمعیت نیازمند آب است و هرچه جمعیت بیشتر باشد نیاز آنها به آب بیشتر خواهد بود. به اعتقاد من ما در ایران مدیریت منابع آب داریم اما متاسفانه کاملا سنتی است و مبتنی بر مذهب‌مان هم نیست، در حالی که غالب قوانین ما مبتنی بر مذهب هستند و خیلی از این قوانین مذهبی کارآمدی بهتر و بیشتری از قوانین مدل غربی دارند. آلوده کردن آب به لحاظ مذهبی نکوهیده است اما در ایران چه مردم و چه کارخانه‌های دولتی خیلی راحت آب را آلوده می‌کنند و پساب‌های خود را در رودخانه‌ها خالی می‌کنند. مسوولان بسیاری از کشورهای غربی تلاش می‌کنند در مورد احتمال بروز جنگ آب میان کشورها یا درگیری‌های پیرامون آب صحبت نکنند و می‌گویند بهتر است بیشتر وجه مثبت ماجرا را نگاه کنیم، تا مردم ترغیب شوند مشکل را حل کنند ولی متاسفانه من هرچه نگاه می‌کنم این وجه مثبت ماجرا کمتر دیده می‌شود. عملا به دلیل بخشی‌نگری به تمام سیستم، مسوولان خیلی تلاش نمی‌کنند مشکل را حل کنند، حتی در برخی مواقع به نظر می‌رسد دولت نمی‌تواند کاری بکند و فقط توسعه می‌دهد به هوای اینکه ببیند بعدا چه خواهد شد. حتی در کتاب‌های درسی مدیریت منابع آب هم این قضیه کاملا مشخص است. در این کتاب‌ها آمده است اگر می‌خواهید توسعه دهید اول همه مواردی که ممکن است موجب اختلاف شوند را ببینید، بعد کار را شروع کنید. در ایران اما این‌طور نیست، مثلا در بسیاری مواقع اول سد را ساخته‌اند بعد برای آب آن برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری کرده‌اند. همه اینها را کنار هم بگذاریم یعنی بحث افزایش جمعیت، ضعف مدیریت، بخشی‌نگری و عدم وجود فرهنگ و تامین آب... به یک موضوع پیچیده بدل می‌شود که برای حل آنها دولت عملا هیچ‌کاره می‌شود. یعنی بحث از تعهدات دولت جدا و به وظیفه مردم بدل می‌شود. ما اگرچه در ایران دانشگاه‌های خوب و همینطور کارشناسان خبره‌ای داریم، اما به اعتقاد من علمی که در این دانشگاه‌ها تحت عنوان علم مدیریت منابع آب تدریس می‌شود، دست‌کم برای 60 سال گذشته است. یعنی جایی در دنیا پیدا نخواهید کرد که دنبال این باشند که سد فلان قدر متری بسازند و با افتخار عنوان کنند بلندترین سد دنیا را ساختیم. چون به طور کلی کسی در دنیا دنبال ترین‌ها نیست. من نمی‌فهمم مثلا ما اگر بلندترین سد دنیا را داشته باشیم چه اهمیتی دارد. چون این به هیچ‌وجه به معنای این نیست که در زمینه عمران و ساخت‌وساز هم بهترین دنیا هستیم و اگر این‌طور است چرا با رخ دادن یک زلزله شش‌ریشتری این همه تلفات می‌دهیم؟ اگر براساس معیار «فالکن مارک» که می‌گوید میزان آب قابل‌دسترس را تقسیم بر جمعیت کنید، ببینید چقدر باقی می‌ماند، استان‌های تعریف‌شده به عنوان آستانه تنش، که بین 1500 تا 1700 مترمکعب در سال برای هر نفر است، به نتیجه جالبی خواهیم رسید، بر این اساس خواهیم دید که تهران به اندازه سیستان و بلوچستان کم‌آب است. یعنی مشکل تهران بر این اساس در حد تنش غیرقابل مدیریت است. از این لحاظ وضعیت خوزستان شاید خیلی بد نباشد، از تنش‌های غیرقابل مدیریت فاصله دارد، چون برخی از بزرگ‌ترین رودخانه‌های ایران در نهایت به خوزستان می‌رسند و از آنجا به دریا می‌ریزند. این تصور که همه فکر می‌کنند خوزستان به اندازه کافی آب دارد، باعث شده هر کس از گوشه‌ای از سرشاخه‌های این رودخانه‌ها به گوشه‌ای آب بکشد، مثل انتقال آب از سرشاخه‌های «دز» به شهر قم، مطمئنا این اقدام روی تولید برق روی سد دز و کارون تاثیر خواهد گذاشت. آیا اینها دیده شده است؟ چیز پیچیده‌ای هم نیست ولی بعید به نظر می‌رسد کار مفیدی روی آن انجام شده باشد. میزان آب مورد نیاز محیط‌ زیست کمترین حجم آب ممکن است، یعنی مقدار آبی که یک تالاب برای زنده بودن لازم دارد از حجم آب مورد نیاز یک شهر کمتر است، البته نه در حد دریاچه ارومیه اما بقیه تالاب‌های ایران این‌گونه‌اند. ظاهر قضیه این است که بعد از شهرها اولویت با محیط‌زیست است. اما در عمل این‌طور نیست و الان عملا بقیه مصارف بر محیط‌ زیست اولویت دارند، مثل وضعیت دریاچه ارومیه یا رودخانه زاینده‌رود و تالاب‌های کشور که آب مورد نیاز آنها به دلیل صنعت و کشاورزی قطع می‌شود. فکر می‌کنم بدترین شرایط را به لحاظ منابع آبی دشت مرکزی ایران دارد، یعنی شامل استان‌های تهران، اصفهان، یزد، قم، کرمان و شمال فارس. مشکل این مناطق دوجانبه است، چون هم آب سطحی کم دارند و هم میزان بهره‌برداری آنها بیش از توان آبخوان این منطقه است. معضلات غرب ایران در این‌باره کمتر است، به علت زاگرس و رودهای خوبی که در این منطقه جاری است.شرق ایران هم به لحاظ منابع آبی یک معضل خیلی بزرگ دارد، در رود «هیرمند» ما با افغانستان قرارداد داریم و چیزی در حدود 800‌میلیون لیتر مکعب باید به ایران فرستاده شود اما متاسفانه مدیریت منابع آب در حوزه آبریز رود هیرمند دست افغانها نیست و دست آمریکاست. به همین شکل بادهای 120روزه «سیستان»، افغانستان را هم دچار مشکل کرده، به گونه‌ای که ساکنان حدود 120 روستا در این کشور به همین دلیل به مشکلات ریوی و چشمی مبتلا شده‌اند، در حدی که در حال ترک روستاهای خود هستند. این مساله هم برای ایران مهم است هم برای افغان‌ها و هم برای آمریکا، چون جایی که خالی از سکنه شود بهشت طالبان و قاچاقچیان موادمخدر خواهد شد. به نظرم در خراسان ما با یک مشکل در حال دست‌وپنجه نرم کردنیم، ما در مورد «حریررود» هیچ قرارداد یا معاهده‌ای با افغان‌ها نداریم و آنها به شدت دنبال این هستند که میزان آب ورودی به ایران را کاهش دهند. آب حریررود پشت سد «دوستی» جمع و بین ایران و ترکمنستان تقسیم می‌شود. اگر این اتفاق بیفتد آب مورد نیاز سه‌میلیون ایرانی و یکی از استراتژیک و مهم‌ترین شهرهای کشور یعنی مشهد به خطر می‌افتد.

دیدگاه تان را بنویسید

 

نیازمندی ها

پیشنهاد ما

نیازمندی ها