بررسی کارنامههای آموزشعالی دولتهای نهم و دهم/ احمد شیرزاد: زبان دانشجویان تحمل نشد و پروندههای بزرگی برایشان باز شد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، غیرمنتظره بودن تنها بخشی از آن چیزی است که منتقدان، به وزارت علوم این سالها و آموزشعالی در وزارت بهداشت نسبت میدهند. آموزشعالی در دولتهای نهم و دهم با در پیشگرفتن سیاستهای جدید نسبت به دورههای گذشته، از سوی بسیاری از چهرههای علمی و دانشگاهی مورد انتقاد قرار گرفت. آنچه باعنوان تمرکزگرایی و تضعیف استقلال از دانشگاهها مطرح میشود، میتواند سرنخ بسیاری از اتفاقات بعدی در آموزش عالی باشد. بسیاری از این تصمیمات از محورهای انتقاد نسبت به عملکرد این دولتها در حوزه آموزشعالی بوده است. احمد شیرزاد رییسکمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس ششم و استاد دانشگاه صنعتی اصفهان در گفتوگو با «شرق» به تشریح انتقادات واردشده به برخی از این سیاستها پرداخته است. آنچه در ادامه میخوانید اهم این صحبتهاست:
- در این دو دوره چهار ساله دولت نهم و دهم شاهد بودیم که فضای فعالیتهای دانشجویی بهشدت راکد شد. علت این امر را در برخوردهایی میدانم که با دانشجویان صورت گرفت و محدودیتهایی که برای آنها به وجود آمد. در واقع ما درست برعکس دوره اصلاحات که یک فضای پرنشاط سیاسی و فرهنگی در دانشگاه داشتیم، در حال حاضر فضایی سرد و دلمرده داریم که حتی روی کیفیت آموزشی هم اثر دارد. دانشجویان به کلی آن روحیه نشاط و شور جوانی را از دست دادهاند.
- عملکرد نهادهای فرهنگی در دانشگاه عملکردهایی بسته و کنترلی بود که مجوز نشریهها و فعالیتهای فوقبرنامه دانشجویی را بسیار محدود کرد. مجوزها و امکانات فرهنگیای که در اختیار دانشجویان بود، یکی پس از دیگری لغو شد. در داخل دانشگاه کنار رییس دانشگاه معاون یا رییس دفتری قرار گرفت که همه فعالیتهای فرهنگی باید از کانال او عبور میکرد. در این دو دوره اختیار مدیریت مسایل دانشجویی دانشگاهها تقریبا بهطور کمال به نهادهایی خارج از دانشگاه سپرده شد و مدیران دانشگاه پایشان را از این مساله بیرون کشیدند. در حالی که در دورههای گذشته معاونان دانشجویی و روسای دانشگاهها با گروهها و تشکلهای دانشجویی ارتباط برقرار میکردند و چون معمولا مدیریت دانشگاهها از اعضای هیات علمی بودند با نوعی صمیمیت و روابط معلم و شاگردی و مسامحه خطاهای احتمالی دانشجویان را مدیریت میکردند. در این دوره مثلا اختیار اینکه چه جلساتی برگزار شود تقریبا دیگر در دست روسای دانشگاه نبود و بهطور ناگفتهای اغلب، با این شرط سر کار آمدند که این مسایل را به کسان دیگری واگذار کنند. با تشکلهای دانشجویی مستقل که باید عهدهدار این قبیل فعالیتها میشدند و چهرههایی را به دانشگاه دعوت میکردند، برخورد شد و یکییکی در انجمنها بسته و این کارها صرفا محدود شد به تشکلهایی که به نوعی همسو با مسوولان هستند. بهطوری که الان کمتر از دو ماه به انتخابات مانده و تقریبا نمیبینیم در دانشگاهها جلسات پرسش و پاسخ برگزار شود و دانشجویان با شور و شوق شرکت کنند. از دورههای گذشته یادمان هست که دانشجویان موتور محرکه گرم کردن جامعه بودند و معمولا بر اساس جلسات پرسش و پاسخ دانشجویی با کاندیداها و هوادارانشان خبرها از دانشگاه به بیرون میآمد. این برنامهها طنین گستردهای در شهرها پیدا میکرد اما الان تشکلی نیست که این کار را انجام دهد. تشکلهای غیرمستقل هم انگیزهای ندارند چون رقابتی در کار نیست و اگر جلسهای هم بگذارند، خیلی با اقبال دانشجویان روبهرو نمیشود. طبیعی است که اگر مسوولان بخواهند انتخابات پرشور باشد، احتیاج به فضایی باز هست که افراد بتوانند حرف بزنند و از آینده خودشان وحشت نداشته باشند.
- برخوردهایی که با فعالان گذشته دانشجویی صورت گرفت، بهخصوص مسالهای که عموم با عنوان ستارهدار کردن دانشجویان میشناسند، زمانی بهعنوان برخورد با شخص تلقی میشد اما حالا تاثیر مستقیم این رویکردها روی وضعیت فعلی دیده میشود. نسل بعدی دانشجویان میبینند که چه اتفاقی برای قبلیها افتاد. الان با ممانعت از تحصیل دانشجویان فعال سابق، فضا تغییر کرده. ما نمیگوییم همه صحبتهای دانشجویان پاستوریزه بوده و اتفاقی نیفتاده اما طبیعی است که جوانان زبان بیخطر دیپلماتیک را بلد نیستند و ممکن است صریح حرف بزنند. متاسفانه این چیزها تحمل نشد و پروندههای بزرگی برای آنها باز شد. این عوامل باعث شد فضای فعالیتهای دانشجویی با رکود مواجه شود.
- البته مسوولان فعلی وزارت علوم صحبت نابجایی میکنند که ستارهدار کردن دانشجویان مال دوران اصلاحات بوده. با اینکه آن زمان هم نهادهایی بودند که خارج از حیطه نظر یا رفتار دولت و مجلس بودند اما ما مجموعا میتوانستیم دانشگاهها را مدیریت کنیم. در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس ششم هرجا حس میکردیم نسبت به دانشجویان اجحافی شده یا برخورد ناعادلانهای صورت گرفته حتما روسای دانشگاهها را احضار میکردیم و آنها به مجلس میآمدند. اما سالهای بعد اتفاقات دیگری افتاد و پروندههایی برای دانشجویان ایجاد شد. یکی از بدترین مجازاتهایی که میتوانست صورت گیرد این بود که آنها را از تحصیل محروم کردند. محرومیت از تحصیل چهبسا از چند ماه زندان رفتن بدتر است و فرد احساس میکند یک عمری سرنوشتش را تحتتاثیر قرار دادهاند.
- بحث تفکیک جنسیتی یک بحث مبسوط اجتماعی و فرهنگی است و باید به آن پرداخت اما در زمینه آموزشعالی و پژوهش هر نوع مرزبندی غیرعلمی نهایتا میتواند عدالت را خدشهدار کند؛ یعنی هر بایدی که خارج از ضوابط علمی گذاشته شود، بالاخره منجر به محرومیت یک عده میشود. دیدگاهی در جامعه ما وجود دارد که اصولا با روابط زن و مرد مشکل دارد و رابطه سالم را در قطع هر نوع رابطه میبیند. این مرزبندیها اغلب مشکلات جنبی بهوجود میآورد. در مورد دانشگاهها دهها دلیل اجرایی میشود آورد که این کار لطمه میزند و هزینهها را بالا میبرد، مثلا فرض کنید دروس عمومی که سال اول به دانشجویان مهندسی داده میشود دروس پرجمعیتی است و معمولا بعضی استادان تبحر بیشتری دارند. این امکان در اختیار دانشجو هست که کلاسش را انتخاب کند. الان با وضعی که وجود دارد گاهی دانشجویان دختر مجبور میشوند کلاس خاصی را با استادی که چهبسا از نظر کیفی، مطلوب نظرشان نباشد بردارند. اگر تمام دروس را بخواهیم به دو قسمت تقسیم کنیم، هزینه آموزشعالی بالا میرود. یعنی هر دانشگاهی باید تبدیل شود به دو دانشگاه. آخرش سوال این است که چرا باید این کار را کرد؟ آیا تا این حد کنار هم نشستن دوجنس در یک کلاس میتواند مشکلساز باشد؟ مشاهدات ما و عمری که در دانشگاه گذراندیم نشان میدهد تا این حد که آقایان این را مساله میپندارند نیست. بالاخره بچهها اعم از دختر و پسر روابط سالمی با هم دارند ضمن اینکه واقعیت این است که در همه جوامع ممکن است در موارد استثنایی رفتارهای غیرعادی هم بروز پیدا کند. اما هیچ جامعهای بهدلیل بعضی رفتارها تمام نظام روابط اجتماعی- منطقی را مختل نمیکند. از طرف دیگر هم واقعا ارتباط سالم دو جنس یک چیز ضروری است و آنها بعدا میخواهند با هم زندگی کنند. این معقول نیست که تصور کنیم نباید با هم ارتباط داشته باشند. چهبسا ارتباط سالم بهتر بتواند به شناخت دو جنس از هم منجر شود و در زندگی آنها نتایج مثبتی داشته باشد.
- تشویق دانشجویان به اینکه در شهر خود بمانند در بعضی کشورها وجود دارد اما اصلا به معنای بستن راه نیست. در این کشورها میتوانند از راه بورسهایی که داده میشود این کار را انجام دهند. مثلا به اهل شهر تخفیفها و بورسهای بیشتری داده میشود. بنابراین امکانات منطقی وجود دارد که بشود هزینهها را پایین آورد و افراد را تشویق کرد که راههای دور را انتخاب نکنند. اما در کشور ما امکانات دانشگاهی همهجا در دسترس نیست. بیش از نیمی از آموزش عالی کیفی کشور در تهران متمرکز است. بنابراین این حق طبیعی انسانهاست که در مورد محل زندگی و تحصیلشان تصمیم بگیرند. اینکه با جبر و شرایط زوری احتمال پذیرش افراد در شهر مورد نظرشان پایین بیاید غیرعادلانه است و در راستای ضابطههای غیرعلمی و مصلحتسنجیهای فردی است.
- در مدیریت آموزش عالی آنچه تحتعنوان استقلال دانشگاهها مطرح میشود دچار چالش شد. در دوران اصلاحات به گونهای بود که مدیریتهای دانشگاه نه کاملا انتخابی و با رای اعضای هیات علمی بلکه بهطور نسبی با نظر مشورتی آنها انتخاب میشدند. البته در بعضی دانشگاهها هم روسا به شکل رایگیری مستقیم انتخاب شدند. متاسفانه وقتی دولت آقای احمدینژاد روی کار آمد در حالی که هنوز دوره بعضی روسا تمام نشده بود تقریبا همه را عوض کردند و اکثر این تعویضها سیاسی بودند. در دنیا رسم این است که یک دانشگاه باید در مدیریتش ثبات و استمرار داشته باشد، دانشگاه توسط خود چهرههای دانشگاهی و منتخبان همان دانشگاه یا مدیرانی که حرفهای هستند و کارشان مدیریت در عرصه آموزشعالی است، اداره شود. این روند تقریبا به هم ریخت و کسانی در عرصه مدیریت دانشگاه روی کار آمدند که اغلب رویکردهای سیاسی داشتند. نمونهاش در دانشگاه تهران و علامهطباطبایی بود که در رسانهها مطرح شد اما در دانشگاههای بزرگ شهرستانها این اتفاق افتاد و متاسفانه بسیاری از مسایل آنها در مطبوعات انعکاس نداشت. با روسای دانشگاهها مثل کارمندهای ادارات رفتار شد و منصوب مقام بالاترشان که وزیر علوم بود، تلقی شدند.
- سعی کردند به شکلهای مختلف اعضای هیات علمی را که جذب میکردند و ممکن بود جهتگیری خاص سیاسی و فرهنگی نداشته باشند، به سمت و سوی موردنظر خود بکشند. برای همین در آییننامههای ارتقا تغییراتی دادند. این آییننامه برای استادان بسیار مهم است و استاد جوان باید امتیازات خاصی را بیاورد تا بتواند رسمی شود وگرنه طبیعتا از دانشگاه اخراج میشود. بنابراین برای استادان بسیار حساس است که امتیازات را بیاورند و مساله ارتقا برایشان حیثیتی و شغلی است. آییننامه تغییراتی کرد و سیاستهایی در آن گنجانده شد از جمله امتیازات فرهنگی. این امتیازات فرهنگی متاسفانه به شکل دقیق و روشنی تعریف نشده و اصولا هیچ جای دنیا هم اینطور برخورد نمیشود. منظورشان هم از امتیاز فرهنگی این نیست که استادان فعالیت فرهنگی عمومی داشته باشند. منظور فعالیتهای فرهنگی است که خودشان تعریف میکنند. کسانی که خارج از آن نگرش و خط خاص سیاسی باشند، هر نوع فعالیت فرهنگی هم که داشته باشند به حساب نمیآید. برای تشخیص این امتیازات فرهنگی کمیتهای زیر نظر رییس دانشگاه با اختیارات تام تشکیل میشود که میگوید این فرد امتیازات فرهنگی دارد یا ندارد. اعضای جوان هیات علمی برای اینکه بتوانند به حیات اقتصادیشان ادامه دهند ناچار میشوند به هر وضعیتی، تن بدهند. اعضای هیات علمی به خاطر اموری که در گذشته حقشان بود حالا باید در جلساتی شرکت کنند که آقایان دعوت میکنند. فضایی ایجاد شد که خیلی از افراد استقلال و شجاعتی را که باید در اظهارنظرهای خود داشته باشند از دست دادند. البته واقعیت این است که از این سیاستها طرفی نبستند.
- ما درباره بودجه دانشگاهها و رویکردهای تامین بودجه، رفتارهای نوسانی داشتیم. یک زمان وضع خوب بود و بودجه در اختیار روسا گذاشته میشد و درآمدهای نفتی چند برابر شده بود اما الان متاسفانه دچار تنگنا شده. ولی فکر میکنم در زمینه پرداخت شهریه توسط دانشجوها رویکردهای معتدل و منطقی باید در پیش گرفته شود. میتوان تحت شرایطی وجوهی از دانشجویان گرفته و صرف مسایل دانشگاهها شود. اما نباید آنقدر دانشگاهها به لحاظ مالی تحت فشار باشند که مجبور شوند همه روشهای آموزشی خودشان را تحتالشعاع مسایل اقتصادی قرار دهند. رویکردهای اقتصادی باید با هدف تربیتی باشد، مثلا اگر دانشجویی درسی را چندین بار بگیرد و خسارتی را متحمل نشود شاید جالب نباشد. جریمههایی در این حیطه باعث میشود دانشجو بداند تلاش کافی نکند متحمل ضرر میشود. اما این رقمها نباید آنچنان باشد که همه چیز را تحتالشعاع قرار دهد و بخش عمدهای از درآمد دانشگاه باشد. دانشگاهها نباید برای تامین بودجه به روشهایی دست بزنند که ماهیت آنها را عوض و صرفا به موسسه اقتصادی تبدیل کند.
دیدگاه تان را بنویسید