اسماعیل کهرم: سازمان محیط زیست برای محیطبانان محکوم حتی یک انگشت هم تکان نداد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، 12 روز پس از ازدواج، محیطبان دنا که مرخصیاش به پایان رسیده بود به سر پست خود برمیگردد تا حفاظت کند از آنچه روزی علی بن موسیالرضا (ع) ضامن حیاتش شده بود و امروز باز در دستان شکارچیان غیرمجاز در خونش میغلطد. اسعد تقیزاده صدای تیر میشنود، میرود که نگذارد راه ضامن آهو نیمه کاره بماند. میرود تا ضامن تمام طبیعتی باشد که برخی آن را به سخره گرفتهاند. مجبور میشود از تفنگ استفاده کند، برای دفاع از جان خود. اما تیر گاهی هم خطا میرود. به جای ترساندن شکارچی، ممکن است بر جانش بنشیند. دعواست دیگر؛ میان دعوا که حلوا خیرات نمیکنند. دستت میلرزد؛ پایت میپیچد و هزار و یک اگر و امای دیگر است. حالا تقیزاده پنج سال است هنوز در زندان است و برایش حکم مرگ بریدهاند. معلوم نیست قرار است اسلحهیی که به او دادهاند به چه کار آید. حالا یک ضامن لازم است؛ ضامنی بزرگ تا راه ضامن آهو را برود و اینبار جان انسانی را نجات دهد. جان اسعد تقیزاده را . . .. دکتر اسماعیل کهرم، درباره این موضوع و آموزش محیطبانان با «اعتماد» گفتوگو کرده است که در ادامه میخوانید:
یک تعریف واقعی در فضای کنونی ایران، از محیطبان کنید.
تعریف محیطبان در ایران عملا اینگونه است: «کسی است که از جان و دل مایه میگذارد؛ در سختترین شرایط، دور از خانواده، دور از خانه و کاشانه، در کفیها و شوریها خدمت میکند. اسلحه به دستش دادهاند؛ اما نه به او آموزش دادهاند و نه اختیارات قانونیاش را در ازای مسلح شدن مشخص کردهاند. بعد او را فرستادهاند در میدانی مقابل افرادی که به زعم ما، نه شکارچی که شکارکش هستند.» من از شما میپرسم اگر یک پلیس در خیابانهای تهران، به دنبال یک فرد متخلف برود؛ او را تعقیب کند یا اجبارا به سمتش شلیک کند چگونه با او برخورد میشود؟ تنبیه و توبیخش میکنند یا به اعدام محکوم میشود؟ اتفاقا خاطرم هست چندی پیش در یک حادثهیی که در شهر تهران اتفاق افتاد به پلیس اعتراض کردند که چرا از اسلحهات استفاده نکردهیی! ولی اگر محیطبان بیپناه که طبق قانون، مسلح است شلیک میکند به اعدام محکوم میشود.
چرا شکارچی نه؟!
شکارچی کسی است که با رعایت تمام مقررات، تفنگ مجاز، جواز شکار، نوع و تعداد حیوان مورد شکار و با رعایت قواعد انسانی شکار میکند. این میشود شکارچی. اما وقتی کسی مسلح میشود برای اینکه کشتار کند و خون بریزد و از این راه، لذت ببرد و هر کاری را انجام بدهد از جمله تیراندازی به سوی محیطبانها. حیوان آبستن را میکشد و بره تو دلی را در میآورند و تازه با افتخار، عکس هم میگیرند. شکارکش به هیچ قاعده و قانون اخلاقی یا حقوقی پایبند نیست. بدون جواز و بدون هماهنگی به کشتار حیوان دست میزند و اگر محیطبان بخواهد جلویش بایستد به او نیز شلیک میکند. گلوله را از پنجره ماشین بیرون میگذارد و هر حیوانی را که در مسیرش است میکشد، شکارچی نیست؛ شکارکش است.
وقتی محیطبان را مسلح میکنیم ولی از او حمایت نمیکنیم، یعنی اینکه این محیطبان بدبخت را در موقعیت «باخت- باخت» قرار دادهایم. یعنی اگر تیراندازی کند و طرف کشته شود، محیطبان به اعدام محکوم میشود؛ اگر نزند و شکارکشها بزنند باز هم محیطبان کشته میشود. این قاعدهیی شده که در هر حال باخته است. نمونه این حالت هم الان در یاسوج داریم. نه یکی که دو موردش را در زندان داریم. همین چند روز پیش در شیراز، دو تا محیطبان را با گلوله زدهاند که یکی از آنها دست راستش را از دست داد. این یعنی باخت کامل برای محیطبان. بنده شخصا برای هیچ تنابندهیی محیطبانی را توصیه نمیکنم. همین مسائل باعث شده که رغبت چندانی به این شغل وجود نداشته باشد.
گفتید در ایران، آیا در کشورهای توسعهیافته که صنعتی نیز هستند و اساسا ممکن است تعارضات بسیاری بین گروههای مختلف مردم و محیطبانها پیش بیاید نیز اینچنین است؟
یکی از نکاتی که کمتر به آن توجه میشود این است که در هیچ کشور مترقی، محیطبان مسلح نیست؛ ضمن اینکه در هیچ کشور توسعهیافته و مدرن، محیطبان در مقابل شکارچی یا شکارکش نیست. درست بر عکس، در کلوپهای شکاری که وجود دارد اینها با هم همکاری میکنند. یعنی دلیلی ندارد شکارچیهایی که مقررات را رعایت میکنند از سوی محیطبانها مورد تهدید یا تعقیب قرار بگیرند.
چه باید کرد؟
در ایران بنده تصور میکنم در درجه نخست باید تمام این اسلحههایی که در دست محیطبانهاست جمعآوری شود زیرا پس از اینکه تیراندازی انجام شد از محیطبان حمایتی صورت نمیگیرد. الان آنهایی که به اعدام محکوم شدهاند به جرم «قتل عمد» در زندان هستند. در یاسوج اسعد تقیزاده به اعدام محکوم شده، در حالی که پدر مقتول، اذعان دارد که اینها اساسا یکدیگر را نمیشناختهاند و هیچ برخوردی نیز با یکدیگر نداشتهاند؛ پس انگیزهیی برای قتل وجود ندارد. اگر هم اسلحه به دست محیطبان میدهیم هم باید به او آموزش بدهیم و هم پشتوانه قانونی استفاده از اسلحه را برایش فراهم کنیم. در انگلستان من دورهیی دیدم برای استفاده از اسلحه. تاکیدشان در آن کلاسها این بود که «شما باید بدانید چه چیز خطرناکی در دست دارید!» حال که قرار است با این وسیله کار کنید باید آن را بشناسید. خاطرم هست که یک ظرف 5 لیتری پر از رنگ قرمز را روی یک سکو گذاشتند و اسلحه را دادند به ما که شلیک کنیم. من شلیک کردم و سطل پر از رنگ قرمز متلاشی شد؛ به گونهیی که هنوز پس از 30 سال در فکر من باقی مانده. همانجا مربی گفت که «این، میتواند سر یک آدم باشد» به من عملا نشان داد که
این اسلحه میتواند چه میزان مرگبار و قوی و خطرآفرین باشد. تمام روشهای نگهداری، حمل و استفاده از اسلحه را باید آموزش بدهند. اما راه درست همان خلع سلاح محیطبانان است.
چرا دکتر؟ آنوقت محیطبانها بیدفاعتر نمیشوند؟
خیر، آن چیزی که مشکل ایجاد میکند همان اسلحه است. سلاح، تحریککننده و خشونتزاست. شکارکش، اسلحه را میبیند و از طرفی در آستانه دستگیری و ضبط ماشین وتفنگ و. . . است. احساس میکند آبرویش در حال ریختن است. به خودش میگوید میزنم محیطبان را میکشم؛ کسی متوجه نمیشود. کما اینکه در مناطق در حال حفاظت که عموما دور از محیطهای انسانی است، تاکنون غالبا متخلفان زدهاند و رفتهاند و دستگیر نشدهاند. من معتقدم اسلحه تحریکآمیز را نباید دست محیطبان داد.
در کشورهای توسعه یافته اینگونه است؟
بله. حتی پلیس انگلستان مسلح نیست؛ چون تجزیه و تحلیل کردند و دیدند که متاسفانه اسلحه، تحریککننده است. اگر برخورد کرد با مورد خاصی، با بیسیم اطلاع میدهد و نیروی مسلح میفرستند. در آن کشورها محیطبانها اصلا مسلح نیستند.
آیا شرایط فرهنگی و روانی متخلفان در کشور ما اجازه میدهد که محیطبان بیاسلحه باشد؟
در کشور پاکستان هم که جزو کشورهای جهان سوم است، محیطبانها اسلحه ندارند. من در سفر به آنجا دیدهام. اگر آنها توانستهاند پس ما هم میتوانیم. محافظت از تالاب اوچالی در برابر شکارچیان را به اهالی همان روستا سپردهاند و در قبال آن، برایشان حمام ساختهاند. یعنی یک همکاری بین اهالی و شکارچیهای مجاز که دست متخلفان را کوتاه کرده.
نقش قوانین شکار و صید را چگونه ارزیابی میکنید؟
قوانین شکار و صید در ایران چهل سال پیش نوشته شده و امروز قابل اجرا نیست. قوانین باید به روز شود و متناسب به نیازهای زمان، تدوین و مصوب شوند. باید روی مسائل هر حوزه بحث شود. میتوان یک شبه قانون را تغییر داد؛ به شرطی که بخواهیم دنبال راهحل درست باشیم.
و نقش سازمان حفاظت محیط زیست در حمایت از محیطبان؟!
نقش بسیار مهمی میتواند داشته باشد؛ اما متاسفانه سازمان برای محیطبانان محکوم حتی یک انگشت هم تکان نداد. به مسوولان استان گفتهاند که بالاخره این دو محیطبان- تقیزاده و خالدی- چه میشود و شما چه کاری میکنید؟ گفته: «ما دعا میکنیم.»
امکانات و سطح رفاهی محیطبانها در کشورهای دیگر در مقایسه با ایران، چگونه است؟
محیطبانها در همه کشورها و از جمله ایران، دو تا سه برابر کارمندان رسمی دولت، کار میکنند. در مقایسه با دیگر مشاغل مانند معلمها، کارمندان بانک و دیگر وزارتخانهها و سازمانها، آنها هم کار سختتری دارند و هم ساعات بیشتری. خطر شغلشان هم که بر کسی پوشیده نیست. کار محیطبان پشت میز نشستن نیست. باید در سرما و گرما، ساعتها از کوه بالا برود؛ در دشت بدود، از صخره بپرد و با انسان و حیوان وحشی رو به رو بشود. اما امکانات و دستمزد و بیمه و بازنشستگی و. . . در پایینترین شرایط قرار دارد. در کشورهای صنعتی اینطور نیست. در آنجا محیطبان از امنیت شغلی، اقتصادی و جانی لازم برخوردار است و دلش برای کار کردن، گرم. اما ما متاسفانه هنوز غالب محیطبانانمان را رسمی هم نکردهایم. هم از نظر معیشت و هم از بعد حمایتهای قانونی.
برخی منتقدان میگویند که مشکلات محیطبانان همهاش این نیست. گاهی خود محیطبان نمیتواند برخورد و گفتوگوی مناسبی با متخلف داشته باشد و در واقع خود، آغازگر روند خشونت است. نقش آموزش محیطبانها را چقدر اساسی میدانید؟
بسیار مهم است. سابق بر این و در سالهای پیش از انقلاب، زمان آقای اسکندر فیروز، محیطبانها را از دیپلم میگرفتیم؛ دو سال در آموزشگاه محیط زیست آموزش میدادیم و فوق دیپلم میگرفتند. روشهای کاربردی را فرا میگرفتند. بعد میشدند محیطبان. بسیاری از مدیرکلهای بعدی به همین ترتیب بالا آمده بودند. حالا آمدهاند آن دوره را به لیسانس تغییر دادهاند. در حالی که همه جا لیسانس میگرفتند.
در کشورهای توسعهیافته چگونه است؟
در آنجا، آموزشها دورهیی است. بنده بارها شرکت کردهام. در زمان خانم ابتکار هم محیطبانها را برای آموزش به آن کشورها میبردند. آموزشهای مختلف کار در بیابان، کوه، شرایط سخت و . . . که به نظر من بهترین الگو است. آموزش باید در حین خدمت هم ادامه داشته باشد. الان در سازمان حفاظت محیطزیست اساسا آموزش وجود ندارد؛ در حالی که یکی از وظایف این سازمان، آموزش دادن به پرسنل خود و مردم است. اما متاسفانه این رکن مهم فراموش شده و هیچکس هم به فکر این مساله نیست.
این آموزشها در کاهش خشونتهای میان محیطبانان و متخلفان چقدر موثر است؟
وقتی آموزش ندهیم و فقط اسلحه بدهیم در واقع «تیغ دادن در کف زنگی مست است دیگر!» اگر روشهای درست برخورد با متخلفان را آموزش بدهیم بسیاری مشکلات حل خواهد شد. گاهی روش درست حرف زدن مسائل خیلی بزرگ را هم حل میکند. همچنان که در بسیاری از کشورها از این روش استفاده کرده و موفق نیز هستند. نه مثل ما کشت و کشتار شکارچی - محیطبان دارند و نه حکم اعدام برای حافظان بیپناه طبیعت. ما باید از این تجربیات بهره بگیریم تا مسائل محیطبانها حل شود و از قبل آن، مناطق تحت حفاظت و اکوسیستمهایمان در امان باشند.
دیدگاه تان را بنویسید