بیماری اسکیزوفرنی و انگی که به آنها میخورد/ در شهر تهران حدود 200 هزار بیمار اسکیزوفرنی زندگی میکنند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، در حالی که با استناد بر معیارهای جهانی گفته میشود که در ایران حدود 750 هزار بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی زندگی میکنند و این رقم هم در مقابل حجم سایر بیماریهایی که آمار آنها 4 یا 5 رقمی است، تعداد قابل توجهی به شمار میرود اما برای این تعداد بیمار که در طول سالیان زندگی خود گرفتار عود مکرر بیماری میشوند تقریبا هیچ حمایتی وجود ندارد. فقدان حمایتهای دولت برای این بیماران در حالی است که کشورهای پیشرفته، روش تکیه بر دوش خانواده را از سالهای بسیار دور به فراموشی سپرده و نقش دولت را در حمایت و مراقبت به این بیماران که آنها هم شهروندان جامعه به شمار میآیند پررنگ کردهاند. اما در ایران این بیماران نه تنها دیده نمیشوند بلکه سادهترین امکانات مانند درمانهای معمول و پوششهای بیمهیی و حتی امکان اشتغال هم از آنها دریغ میشود و خانواده که تنها حامی و پناه بیمار است تمام بار هزینه درمان و تنهایی و انزوا و بیکاری بیمار را بر دوش میکشد بدون آنکه کمترین تشویقی از سوی نهادهای دولتی که آسوده خاطر مسوولیتهای خود را از یاد بردهاند دریافت کند. طیبه دهباشیزاده، مدیر عامل انجمن احبا، تنها انجمن و نهاد فعال
برای بیماران اسکیزوفرنی در ایران در گفتوگو با «اعتماد» به مشکلات پیرامون این بیماران اشاره میکند.
تعداد مبتلایان بیماری اسکیزوفرنی در ایران چقدر است و با توجه به نوع جنسیت و تفکیک استانی چگونه طبقهبندی میشوند؟
شیوع جهانی اعلام میکند که یک دهم درصد هر جامعه مبتلا به اسکیزوفرنی است که بر اساس این برآورد، باید در ایران حدود 750 هزار مبتلا داشته باشیم که البته ممکن است تعداد بیماران بیشتر باشد. در واقع در ایران آمار رسمی از این بیماران نداریم و نمیتوانیم داشته باشیم زیرا بخش زیادی از مبتلایان به علت فقدان آگاهی نسبت به بیماری، برای درمان مراجعه نمیکنند. چنانکه بسیاری از افراد ممکن است سالها با یک بیمار اسکیزوفرنی زندگی کنند و به علت نشناختن بیماری، رفتارهای او را به بددلی یا بیمنطقی نسبت دهند. گروه دیگری از بیماران هم بیماری را میشناسند اما بیمار بودن خود را نمیپذیرند. خانواده هم میداند که این فرد بیمار است اما هیچگاه نمیتواند او را به سمت درمان هدایت کند. زیرا ماهیت این بیماری اختلال در تفکر است و بیمار، تصور میکند که هذیانهایش واقعیت دارد و هذیان نیست. در عین حال به طور مشخص تفاوت معناداری در استانها مشاهده نشده اما در هر جامعهیی که آگاهی بیشتر باشد تعداد مراجعان هم بیشتر است. علاوه بر آنکه تفکیکی در جنسیت مبتلایان صورت نگرفته اما اغلب مراجعان آقایان هستند.
زمان بروز بیماری چه هنگامی است و چه زمان علایم بیماری خود را نشان میدهد؟
از آنجا که سن شروع ابتلا از 15 سالگی است، با مراجعه افراد کمتر از 15 سال مواجه نیستیم زیرا بیماری به ندرت در کودکان قابل تشخیص است و بیشترین گروه سنی در محدوده 20 تا 45 سالگی است زیرا که فرد از حدود 18 سالگی با افت عملکرد و تحصیلی به دلیل قرار گرفتن در شرایطی همچون کنکور و ازدواج و مسائل عاطفی و مهاجرت مواجه میشود.
آیا اسکیزوفرنی قابل درمان است یا این بیماری تا پایان عمر فرد را همراهی میکند؟
در سالهای گذشته تنها راه بهبود دارودرمانی بوده و با چنین روشی، بهبودی نسبی است و قطعی نیست اما ما با مواردی مواجه شدیم که اتفاقا در وضعیت حاد و بسیار شدید هم قرار داشته و با درمانهای توانبخشی همچون موسیقی درمانی و یوگا موفق به بهبود روابط اجتماعی بیمار شدیم و دریافتیم که با ارائه درمانها و اقدامات حمایتی و توانبخشی مناسب، این بیماران میتوانند به زندگی عادی بازگردند.
در واقع یک بیمار اسکیزوفرنی تا آخر عمر بیمار است.
بله، اما با این تفاوت که به علت باورهای غلط درباره بیماری و انگ بیماری روان، تصور جامعه بر این است که این بیماران به درد جامعه و زندگی نمیخورند در حالی که با مراقبتهای معمول، این افراد میتوانند زندگی عادی داشته باشند چنانکه افرادی هستند که 30 سال در عین ابتلا به بیماری در سیستم دولتی کار کرده و هیچ مشکلی هم ایجاد نکردهاند و حالا هم بازنشسته شدهاند. متاسفانه ما در ایران با این مشکل مواجهیم که یک بیمار مبتلا به دیابت هیچ منعی برای اشتغال و فعالیت ندارد اما با وجود آنکه قانون حمایت از معلولان تاکید کرده که 3 درصد از نیروهای استخدامی نهادهای دولتی باید از بین معلولان انتخاب شوند و این بیماران هم در ردیف همین 3 درصد قرار میگیرند و حتی بسیاری مواقع نسبت به سایر کارمندان، بازدهی بهتری هم دارند متاسفانه این قانون درباره این بیماران اجرا نمیشود.
وضعیت حمایتهای بیمهیی و خدمات درمانی برای این گروه بیماران چگونه است؟
حمایت بیمهدرمانی از این بیماران تفاوتی با سایر بیماریها ندارد و البته درباره این بیماران هم بسیار محدود است در عین حال که این بیماران علاوه بر دارودرمانی، نیازمند خدمات مشاورهیی و توانبخشی هستند در حالی که پوشش بیمهیی خدمات مشاوره و مددکاری و کاردرمانی در ایران صفر است و متاسفانه این فقدان هم مبتنی بر قانون شورای عالی بیمه و بیمه خدمات درمانی است علاوه بر آنکه طبق این قانون بیمار جسمی حتی در صورت بستری 6 ماهه مشمول پوشش بیمه قرار میگیرد اما پوشش بیمهیی برای بیمار اعصاب و روان فقط شامل 50 روز بستری در بیمارستان و هفتهیی یک روز ویزیت است علاوه بر آنکه بیمارستانها هم تمایلی به بستری این بیماران ندارند زیرا آنها درآمدزا نیستند.
در واقع این بیرغبتی به بستری بیماران اسکیزوفرنی با وجود اجبار بیمارستانها به تخصیص 10 درصد از تختهای عمومی به تختهای اعصاب و روان صورت میگیرد.
بله، اما در مقابل اجرای این قانون مقاومت وجود دارد و متاسفانه این مقاومت در بیمارستانهای خصوصی بسیار بیشتر از بخش دولتی است. حتی بیمههای تکمیلی هم از پوشش بیمهیی خدمات توانبخشی بیماران اعصاب و روان خودداری میکنند. با این حال وضعیت بستری در بخشهای دولتی بهتر است زیرا چون وزارت بهداشت مسوول بیمارستانهای دولتی است و وضعیت تخصیص تختها کمی بهتر است و اغلب بیمارستانهای دولتی، تخت اعصاب و روان دارند هر چند که بیماران نیازمند به بستری که به مراکز دولتی مراجعه میکنند هم هیچگاه مطمئن نیستند که با تخت خالی مواجه شوند و باید به چند بیمارستان مراجعه کنند تا امکان بستری فراهم شود اما با این حال در مراکز خصوصی با توجه به آنکه جامعه پزشکی سهامدار مراکز خصوصی است با ضعف شدید اجرای قانون تخصیص 10 درصدی تختهای عمومی به اعصاب و روان مواجهیم در حالی که طبق تاکید همین قانون، بیمارستان خصوصی صرفا در مقابل تخصیص تخت اعصاب و روان اجازه تاسیس دریافت میکند.
وضعیت دارو و دسترسی به دارو برای بیماران اسکیزوفرنی چگونه است؟ آیا تمام بیماران قادر به تامین هزینه دارو هستند؟
درباره دارو هم مانند سایر بیماریها، برخی بیماران از مصرف داروهای ایرانی تجربه خوبی ندارند و مجبورند از داروی خارجی استفاده کنند که گرانتر است و این هزینه برای اغلب بیماران که معمولا هم از طبقه ضعیف اقتصادی هستند بسیار توانفرساست. قبلتر با کمک خیرین میتوانستیم بخشی از هزینه دارو را پوشش دهیم اما امروز، علاوه بر گرانی قیمت دارو با کمبود داروی خارجی هم مواجهیم و بسیاری از داروها کمیاب شده است. در حالی که داروی روانپزشکی باید تا آخر عمر و به طور دایم مصرف شود. البته آنچه در بهبود اسکیزوفرنی بسیار حایز اهمیت است، دارو درمانی همراه با توانبخشی است در حالی که فشار اقتصادی سایر بیماریها شاید فقط متوجه هزینه دارو باشد اما توانبخشی برای این بیماران کمتر از اهمیت دوز مصرف دارو نیست زیرا این بیماران اغلب در سنین جوانی مبتلا میشوند و تمام روابط اجتماعی و مهارتهایشان را از دست میدهند. بنابراین، ارائه خدمات توانبخشی در مراکز روزانه علاوه بر آنکه منجر به بازسازی روابط اجتماعی شده و راهی برای حرفه آموزی است فرصت کوتاهی برای استراحت خانواده فراهم میکند. متاسفانه تعداد مراکز توانبخشی روزانه دولتی در کشور بسیار اندک
است چنانکه سازمان بهزیستی یک مرکز روزانه بسیار کوچک در تهران دارد که آن هم ظرفیت پذیرش بیش از 10 یا 12 نفر در روز را ندارد.
خانواده این بیماران در چه شرایطی قرار دارند؟
متاسفانه در ایران با فقدان حمایت از خانواده مواجهیم و مراقبت از بیمار فقط بر دوش خانواده است که در نتیجه، توان خانواده کاملا کاهش مییابد در حالی که در سایر کشورهای دنیا، نقش خانواده در مراقبت از این بیماران بسیار کمرنگ است و صحبت از حمایتهای اجتماعی است و مددکاران اجتماعی تمام امور را پیگیری میکنند. متاسفانه در ایران، نه تنها خانواده تنهاست بلکه از هر گونه آموزش برای مراقبت از بیمار هم محروم بوده و عملا مراقبت را بر عهده دارد بدون آنکه آموزشی دیده باشد. البته معمولا خانوادههایی که در وضعیت مطلوب مالی قرار دارند به ما مراجعه نمیکنند و مراجعان ما عمدتا از طبقه متوسط یا پایین اقتصادی هستند که به مرور هم در اثر بالا بودن هزینه درمان و بیکاری بیمار و تورم، از همان طبقه اجتماعی خودشان هم نزول میکنند. در نظر بگیرید که ما با مادر خانوادهیی مواجهیم که سه بیمار اسکیزوفرنی دارد و علاوه بر آنکه کاملا دچار افسردگی شده دیگر از نظر اقتصادی هم توان فراهم کردن همان دلخوشیهای کوچک را ندارد زیرا برای ایجاد یک شرایط مطلوب برای هر یک از بیمارانش باید حداقل، ماهانه حدود یک میلیون تومان برای خرید دارو و خدمات توانبخشی و
ویزیت روانپزشک و هزینه رفت و آمد و آزمایشات مستمر و مخارج دندانپزشکی هزینه کند. این بیماران نیازمند تغذیه مطلوب هستند و باید به طور دائم ویتامین مصرف کنند که البته یک کار لوکس تلقی شده و معمولا از فهرست درمان حذف میشود. حالا تصور کنید که خانواده از نظر اقتصادی در چه شرایطی قرار خواهد گرفت وقتی یک عضو کارآمد خانواده که قرار بوده عصای دست باشد، باری بر دوش خانواده میگذارد بدون آنکه درآمد زا باشد.
حمایتهای دولت از این بیماران چگونه است؟
دولت را چه تعریف میکنیم؟ درمان به عهده وزارت بهداشت است اما بیمارستانهای دولتی باید بر اساس طرح خودکفایی کار کنند و برای بیمار روانی هم تعریف جداگانهیی وجود ندارد که از پرداخت هزینه پرداخت معاف باشند. بنابراین دولت هیچ وظیفهیی از بابت درمان این بیماران برعهده نگرفته است. سازمان بهزیستی بر اساس بودجه سالانه خود یارانهیی به مراکز توانبخشی میدهد و خانواده باید بخش عظیمی از هزینه توانبخشی را پرداخت کند. تعدادی از خانوادهها، ماهانه 50 هزار تومان مستمری میگیرند که نمیدانیم این رقم قرار است کدام هزینه را پوشش دهد. برای حدود 400 بیمار در تهران خدمات ویزیت در منزل ارائه میشود در حالی که فقط در شهر تهران حدود 200 هزار بیمار اسکیزوفرنی زندگی میکنند. اینها تنها کمکهای دولتی است که ناقص هم هست.
آیا نگرانیهای پیشین نسبت به انگ بیماری مرتفع یا کمرنگ شده؟
متاسفانه انگ بیماری در ایران به گونهیی است که حتی پس از تلاشهای ما برای توانبخشی بیماران و حضور در جامعه، بیماران مایل به قرار گرفتن در انظار عموم نیستند زیرا میبینند که جامعه آنها را به چشم قاتل نگاه میکند. این بیماران از نظر هوشی وضعیت بسیار خوبی دارند اما متاسفانه تواناییشان بیعلت خاموش شده و بازگرداندن آنها به جامعه بزرگترین خدمت است. اما متاسفانه شاهد هستیم که رسانهها در زمان تمسخر یا تحقیر یک فرد او را منتسب به بیماری روان میکنند و همین انگ به بیماران لطمه زده علاوه بر آنکه خانواده هم همراه بیمار از حضور در جامعه محروم میشود زیرا نگران است که اقوام و همسایه متوجه بیماری فرد نشوند.
دیدگاه تان را بنویسید