مسئولان دروغ میگویند، رسانهها شایعهساز تر میشوند/ واکاوی علت رواج دروغ در رسانهها و سکوت قانون در برابر این بیاخلاقی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
دکتر ابوالفضل ذوالفقاری، جامعهشناس و مدرس دانشگاه شاهد درباره شیوع اخبار دروغ در رسانهها و افزایش روند تکذیب این مطالب به خبرنگار «نامه» گفت: به طور حتم دروغ و از جمله دروغ رسانهای در جامعهای شکل میگیرد که در ساختارهای آن، کنترل و نظارت از بالا بر روی رسانه ها وجود داشته باشد و راهکاری برای رفع این موضوع که بعضا به معصلی برای رسانه ها تبدیل شده است اندیشیده نشده باشد. وی در ادامه با تشریح مثالی در قالب وجود چنین سیتستمی در ساختار یک خانواده، افزود: حضور فشار، جبر و فقدان مکانیزمهای کنترلی باعث تمایل به سمت دروغ میشود. برای نمونه این مسئله در واحد اجتماعی کوچکی مانند خانواده چنین امری قابل بحث است. به طور حتم کودکی که در یک خانواده اقتدارگرا و زورگو حضور دارد بیشتر به سمت دروغ متمایل میشود چرا که والدین به خواستههای وی اهمیت نمیدهند و آنها را سرکوب میکنند. بنابراین در چنین شرایطی طبیعی است که فرد برای رفع خواستههای خود دروغ بگوید. ذوالفقاری بیان کرد: این مسئله درباره موقعیتهای دیگر اجتماعی نیز مصداق دارد چرا که انسانها موجودات عقلانی هستند و در هر موقعیتی با تحلیل هزینه و فایده کنش خود را شکل
میدهند. وی توضیح داد: انسانها در هرشرایط اجتماعی با خود میگویند که اگر راست بگویم چقدر به دست میآورم و وضعیت در صورت دروغ گفتن چگونه است که معمولا انتخاب به راحتترین و سهلترین راه اختصاص مییابد لذا وقتی فرد فکر کند که در وضعیتی، راست گفتن هزینه بالایی در بر دارد، خواسته یا ناخواسته به سمت دروغ حرکت میکند، به عنوان مثال اگر فردی در یک اداره ببیند که برای راستگویی باید مالیات، جریمه یا هزینههای بیشتری بپردازد به دنبال دروغ میرود. مدرس دانشگاه شاهد تصریح کرد: این مسئله در مورد بسیاری از افراد خلافکار نیز صدق میکند کما اینکه این افرد تا لحظه آخر سعی میکنند دروغ بگویند چرا که میدانند راستگویی به ضرر آنها تمام میشود و مجبورند مجازات بیشتری را تحمل کنند. وی با ابراز نگرانی از شیوع اخبار کاذب در رسانهها گفت: دروغ گفتن در رسانهها باعث از بین رفتن قبح اخلاقی این مسئله میشود کما اینکه در متون دینی نیز داریم که «الناس علی دین ملوکهم» که مشهور است. این بدان معنا ست که وقتی در یک جامعهای مسئولان حرفهایی بزنند که در آن دروغ باشد، فرق نمیکند چه جامعهای، مردم نیز به طبع آنان دروغ میگویند. این جامعه
شناس تاکید کرد:البته رسانهها در بسیاری از کشورها مصالح و محضوراتی نیز دارند. مثلا ممکن است آنها بنابر مصلحت نظام و منافع ملی خود تشخیص دهند که مسائلی را ذکر نکنند ولی دروغ گفتن و دروغ نوشتن در هر حال عملی قبیح است. در دین هم به نوعی به این نکته تاکید شده. در دین دروغ گفتن توجیه نمیشود. در واقع دین میگوید که راست گفتن واجب نیست اما دروغ گفتن در هر صورت غلط است لذا افراد میتوانند راست نگویند اما دروغ گفتن قطعا غلط و قبیح است. ذوالفقاری بیان کرد: لذا بنابر مصالح و منافع ملی رسانهها میتوانند مثلا درمورد خاصی سکوت کنند اما اشاعه خبر دروغ اشتباه است و خواه ناخواه از نظر اخلاقی درست نیست. وی درباره مجازات افراد دروغگو و شایعهپراکنان گفت: برای پیشگیری از این امر قوانینی در کشورهای مختلف وجود دارد کما اینکه ما نیز در قانون مطبوعات قوانینی برای پیشگیری از این امر داریم و کسی حق انتشار خبر کذب را ندارد و در غیر این صورت مجازاتهایی برای وی در نظر گرفته میشود. مدرس دانشگاه شاهد بیان کرد: یکی از دلایل شیوع این پدیده این است که در برخی از موارد مجازاتهایی که وجود دارند، یا اجرا نمیشوند و یا شدید نیستند. مثلا
در قانون مطبوعات افرادی که مورد اتهام قرار میگیرند حق دارند نظرات خود را در همان جایی که مورد اتهام قرار گرفتهاند اظهار کنند اما کمتر شاهد اجرای این قوانین هستیم. به همین خاطر باید قوانین اجرا شود و مسئولان روی آن تاکید کنند تا در مورد رسانهها قابلیت پیگیری باشد و کمتر شاهد اشاعه اخبار کاذب باشیم. ذوالفقاری ادامه داد: دروغ سرمایه اجتماعی را از بین میبرد، به نحوی که در این روند اعتماد مردم به مسئولین و نسبت به یکدیگر در سطح افقی و عمودی از بین میرود. صد البته شیوع دروغ، پدیده بسیار بدی در هر جامعهای است. وی تاکید کرد: به این نکته باید اشاره کنیم که صداقت و راستگویی پایهایترین ارزش در مجموعه ارزشهای اخلاقی است و در دین ما نیز پیامبراسلام وائمه به آن معروف بودند و هر جامعهای اگر روی این مسئله پافشاری نکند و حساس نباشد رو به فروپاشی اخلاقی و اجتماعی میرود. این جامعهشناس گفت: همه افراد برای از بین بردن دروغ در جامعه مسئولیت دارند لذا دولت و مردم متقابلا باید حرکت کنند چرا که شیوع دروغ در دولت باعث افزایش این پدیده در بین مردم است که خود خطری جدی محسوب میشود و از طرف دیگر باید در نهادهای کوچکی چون
خانواده نیز به این مقوله پرداخته شود. ذوالفقاری افزود: امروز در جامعه ایران شاهد تضاد ساختاری ارزشها نیز هستیم که این تضادها نیز باعث میشود که ارزشهای درون خانواده و جامعه با یکدیگر منافات داشته باشند و این خود یکی از علل رواج دروغگویی است، البته هنوز هم معتقدم که همه این عوامل به همان بعد فقدان آزادی در ساختارهای اجتماعی و وجود جبرها وفشارها باز میگردد چرا که تظاهر از همین مسئله نشئت میگیرد. وی توضیح داد: تظاهر با تعریفی ساده یعنی اینکه درون و بیرون افراد، خانواده، مسئولان، نهادها و غیره متفاوت باشد که این یعنی دروغ. بنابراین امیدوارم این روند با برنامهریزی فرهنگی مناسب و پاداش قایل شدن برای راستی و درستی در موقعیتهای مختلف اجتماعی رفع شود.
دیدگاه تان را بنویسید