دیدگاه وزیر علوم دوره اصلاحات درباره بازنشستگی استادان، احکام کمیته انضطباطی و فعالیت تشکلهای دانشجویی/ توفیقی: بازنگری جدی در سیاستهای وزارت علوم ضروری است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، جعفر توفیقی بعد از مصطفی معین مسئولیت وزارت علوم در دوران اصلاحات را عهدهدار شد. بعد از پایان دوران اصلاحات و روی کارآمدن دولت جدید، توفیقی به ادامه تدریس در دانشگاه تربیت مدرس در رشته مهندسی شیمی پرداخت. او در هشت سال گذشته بارها سیاستهای وزارت علوم را به طور منصفانه مورد نقد قرار داده است. در حال حاضر نیز معتقد است با تغییر نظام اجرایی کشور نیازمند نوعی تغییر نگرش و رویکرد در وزارت علوم و دانشگاهها هستیم. توفیقی گفتوگو با «اعتماد» از تغییر و بازنگری در روندها و سیاستهایی همچون بازنشستگی استادان، احکام کمیته انضباطی دانشجویان، تمرکز گرایی وزارت علوم و فعالیت تشکلهای دانشجویی میگوید. این مصاحبه را در ادامه بخوانید: با توجه به اینکه امسال وزارت علوم اقدام به برگزاری زود هنگام امتحانات و تقریبا تعطیلی دانشگاهها و خوابگاهها در روزهای مانده به انتخابات کرد، به نظر میرسید اساسا مشارکت دانشجویان و مردم در انتخابات کاهش پیدا کند اما در واقع این طور نشد؛ تحلیل شما از شرکت مردم و دانشجویان در انتخابات ریاستجمهوری چیست؟ من فکر میکنم مطالبات انباشته شده مردم خمیرمایه این مشارکت و
انگیزه برای مشارکت بود. مردم احساس میکردند به ویژه در چهار سال گذشته محدودیتهایی در ابراز عقیده داشتند. در نقدی که مردم به شرایط موجود داشتند احساس میکردند یک جریان به طور یکجانبه در حال مطرح کردن دیدگاههایش است. این وضعیت مطلوب مردم نبود. حضور مردم نشان داد آنها این شیوه را نمیپذیرند. این موضوع به یک خواست و مطالبه عمومی تبدیل شد. مردم به این دلیل که شیوه اداره کشور را نمیپسندیدند به صحنه آمدند تا دست به انتخاب جدیدی بزنند و امیدوار باشند رویکردها تغییر میکند. این مشارکت نشان داد مردم مشکلات کشور را در زمینههای مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی درک میکنند. در واقع درکی که مردم و دانشجویان در هشت سال گذشته و به ویژه در 4 سال آخر از شرایط داشتند، باعث شد جدا از باز بودن یا بسته بودن دانشگاهها پای صندوقهای رای بیایند و با یک مشارکت جدی مطالبات خود را پیگیری کنند. نتیجه انتخابات نشان داد مردم به دنبال تغییر رویکرد در اداره کشور هستند و مایلند شیوههای مترقیتر و بهتری از سوی مسوولان دنبال شود تا شاهد باشیم کشور از همه ظرفیتهای مردمی خودش که بزرگترین سرمایه اجتماعی است، استفاده میکند. در
حالی که شیوه اداره کشور در هشت سال گذشته بیانگر این بود که مردم کنار گذاشته شدهاند و انگیزه کافی برای مشارکت ندارند. این رای و مشارکت مردم یک پیغام داشت و آن این بود که مردم به دنبال تغییر در رویکردهای اجرایی کشور هستند. با توجه به اینکه شما چند سالی مسوولیت وزارت علوم را در دوران اصلاحات برعهده داشتید و در هشت سال گذشته نیز در دانشگاه حضور داشتید و سیاستهای وزارت علوم را از نزدیک رصد میکردید، به نظرتان اگر قرار باشد با تغییر دولت و نظام اجرایی کشور تغییراتی در روند هشت سال گذشته سیاستهای آموزش عالی و دانشگاهها صورت گیرد، چه مسالهیی در اولویت قرار دارد؟ با توجه به اهمیتی که دانشگاهها در توسعه کشور دارند، سیاستها و برنامههایی که در هشت سال گذشته در حوزه آموزش عالی ایجاد شده است، نیاز به یک بازنگری جدی دارد. اگر بخواهم به بعضی از موارد برجسته اشاره کنم در واقع یکی از اولویتدارترین مسائل نقض استقلال دانشگاهها در دوره گذشته وزارت علوم است. به موجب قانون برنامه چهارم قرار شد دانشگاهها از کلیه قوانین مستثی باشند و صرفا بر اساس مصوبات هیات امنا اداره شوند. اجرای این قانون نوید میداد که ما
شاهد یک تحول و پویایی در مدیریت دانشگاهها و پیشرفت توسعه علمی کشور باشیم. متاسفانه در هشت سال گذشته این قانون آن طور که باید نه تنها اجرا نشد، بلکه ما شاهد یک نوع مدیریت متمرکز در دانشگاهها بودیم که مشکلاتی را ایجاد کرد و باعث دخالت وزارت علوم در امور دانشگاهها و کاهش انگیزه دانشگاهیان در مشارکت پیشبرد مسائل دانشگاه شد. به نظر من یکی از اولویتهای تغییر در سیاستهای وزارت علوم باید بازگشت به این قانون باشد تا همگام با دانشگاههای مطرح و در تراز جهانی، دانشگاههای ایران هم از ضوابط و مقررات هیات امنای خودشان تبعیت کنند. این باعث نوعی چالاکی در پاسخگویی به نیازهای جامعه و حل مشکلات از سوی مردم خواهد شد. فضای دانشگاه در این دوره بیش از حد سیاستزده شد. این موضوع به راحتی از نوع برخورد مسوولان وزارت علوم با موضوعات و مسائل مربوط به دانشگاهها و دانشگاهیان مشخص بود. به نظر شما در این راستا چه تغییراتی باید در سیاستهای آموزش عالی و دانشگاهها صورت گیرد؟ یکی دیگر از اولویتهای مسوولان آموزش عالی دولت جدید سیاستزدایی از محیطهای دانشگاهی است. دانشگاهها محیطهای علمی هستند. به همین دلیل همه، هم و
غمشان باید صرف پیشرفت علمی کشور باشد. سیاستزدگی و اداره دانشگاهها مبتنی بر سیاستزدگی و وارد کردن سلیقههای مختلف در مدیریت دانشگاه آفت بزرگی بود. باید در دولت جدید در آن تجدیدنظر و اجازه داده شود دانشگاهها با سازو کارهای کاملا علمی، کارشناسی و مبتنی بر تدبیر و عقلانیت اداره شوند و از هرگونه گزینش و برخوردهایی که رنگ و بوی جناحی، سلیقهیی دارد، خودداری شود. یکی از سیاستهایی که در این چند سال از سوی مسوولان وزارت علوم دنبال شد، تمرکزگرایی شدید در وزارتخانه بود. از جمله در روند جذب هیات علمی دانشگاهها و دانشجویان تحصیلات تکمیلی. آیا با روی کار آمدن مسوولان اجرایی دولت جدید این اختیار به دانشگاهها بازگردانده خواهد شد. قطعا باید این روند عوض شود و جذب هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به دانشگاهها برگردد. هر حرکتی که باعث سلب اختیار دانشگاهها شود در بلندمدت به کیفیت علمی دانشگاهها لطمه خواهد زد. به همین دلیل معتقدم در هر دو سیاست باید بازنگری شود و رد سیاستهایی که در هشت سال گذشته در این زمینه از سوی وزارت علوم در دانشگاهها اعمال شده است، بازنگری صورت گیرد. با تغییر مدیریت اجرایی کشور
و احتمالا مسوولان وزارت علوم، آیا محدودیتهایی که در این سالها در ارتقای اعضای هیات علمی دانشگاهها تحت عنوان امتیازات وتویی فرهنگی وجود داشت و به برخوردهای سلیقهیی با استادان را به دنبال داشت، با توجه به اینکه بخشی از این سیاستها با استناد به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت میگرفت، وجود دارد؟ این تغییرات به سیاستهایی که دولت آینده باید دنبال کند، برمیگردد. اما نظر شخصی من این است که این اقدام در آییننامه ارتقا روند مناسبی نبود. اضافه کردن بندهایی که شاخصهای علمی را سست میکند و وارد حیطههایی میشود که هرگونه دخل و تصرف و اعمال نظر و سلیقه را خارج از چارچوبهای علمی به افراد میدهد، باید برچیده شود. به همین دلیل وزارت علوم در دولت آینده حتما باید از مجاری قانونی به دنبال بازنگری در آییننامه ارتقا باشد. یعنی شاخصهای علمی را در این روند حاکم کند و هر گونه ماده وبندی که به افراد اجازه میدهد اعمال نظر شخصی و برخورد گزینشی با اعضای هیات علمی داشته باشند و مانع ارتقایشان شود باید تعدیل شود. یکی دیگر از سیاستهای پرحاشیهیی که در این مدت از سوی وزارت علوم صورت گرفت، بازنگری علوم انسانی
بود. این سیاست در بسیاری از موارد با حذف و محدودسازی یکسری رشتهها و دانشجویان و استادان آن همراه بود، از نظر شما لزوم تجدیدنظر در این سیاست تا چه حد است و در این زمینه باید به چه سمت و سویی رفت؟ اقداماتی که در این دوره تحت عنوان بازنگری در علوم انسانی صورت گرفت، بیشتر اقدامات شکلی بوده است اما در این روند روشهایی که بخواهیم یکسری رشتهها را ببندیم، محدود کنیم و تعطیل کنیم، پاسخگو نیست. به نظر من بازنگری محتوای برنامههای درسی امری لازم و ضروری است و خاص رشتههای علوم انسانی هم نیست؛ هر چند اهمیتش در این رشتهها بیشتر است. ما باید دائما با تحولات علمی در داخل و خارج کشور رشتهها را بازنگری کنیم و البته یک نگاه ممیزی و موشکافانه نسبت به علومی که در سطح جهان تولید میشود داشته باشیم و آنها را با ارزشهای خودمان تطبیق دهیم. باید برخورد محتوایی شود. به نسبتی که ما ظرفیت تولید علم در داخل داشته باشیم به همان میزان هم میتوانیم این علوم را با محتوای علمی دنیا جایگزین کنیم. ضمن اینکه نگاه حذفی هم نباید به علوم تولید شده داشته باشیم. همچنین این بازنگری امری مستمر و طولانی است و این طور نیست که ما یک رشتهیی
را مدتی تعطیل کنیم با این نیت که میخواهیم بازنگری کنیم. به عنوان نمونه در علوم انسانی تولید و نقد نظریهها شیوه مناسبی برای بازنگری است. در این سالها در راستای سیاستهای محدودسازی وزارت علوم، یکسری رشتهها برای دختران حذف شد و نوعی سهمیهبندیهای جنسیتی صورت گرفت، لزوم تجدید نظر در این سیاستها چیست؟ بحث اجرایی برمیگردد به دولتی که شکل میگیرد و مسوولانی که در راس وزارت علوم قرار میگیرند اما به عنوان نظر شخصی با هر گونه سهمیهبندی جنسی با این روشها مخالفم و معتقدم مردم باید حق انتخاب داشته باشند. ما باید با اطلاعات درست آنها را در تصمیمگیری کمک کنیم. به عبارتی باید روشهای آگاهی بخش را جایگزین روشهای اجباری کنیم تا مردم دست به بهترین انتخاب بزنند. نظر شما درباره تغییر در سیاستهایی همچون توسعه دانشگاههای تک جنستی و تفکیک جنسیتی در دانشگاهها چیست؟ تفکیک جنسیتی یک موضوع است و دانشگاههای تکجنسیتی یک موضوع دیگر. بارها گفتهام با تفکیک جنسیتی در دانشگاهها مخالفم. این روش، روش مناسبی برای اعتلای اخلاق و ارزشها در دانشگاهها نیست. دانشگاهها محیطهای سالمی بوده و هستند و دانشجویان از
سالمترین قشرها بوده و هستند. مشکل آنجایی است که برخی مسائل موردی را به کل جامعه دانشگاهی تعمیم میدهیم. همانطور که گفتم دانشگاهیان از سالمترین نهادهای اجتماعی هستند و کمترین میزان تخلف را در دانشگاهها داریم. به همین دلیل روشهایی که به اینگونه بخواهد نوعی بدبینی را به دانشجویان القا کند، توصیه نمیکنم. تجربه سالهای گذشته نشان داده این سیاستها موفق نبوده و نه از نظر فرهنگی و نه از نظر اقتصادی جواب نمیدهد، اما دانشگاهای تکجنسیتی به عنوان یک اختیار و انتخاب آزادنه میتواند مطرح باشد نه به صورت اجبار. در دنیا هم سابقه دارد. این موضوع را من نفی نمیکنم. در این دوره اعمال سلیقههایی در بازنشستگی اساتید صورت گرفت و اساتید زیادی خصوصا در رشتههای علوم انسانی به بهانه رکود علمی و البته با دلایل سیاسی کنار گذاشته شدند، در دوره جدید این استادان به دانشگاهها برخواهند گشت؟ بازنشستگی یک جنبه اداری دارد که در همه جای دنیا و از جمله در کشور ما مرسوم است. اما مشکل زمانی است که با ابزار سیاسی با بازنشستگی برخورد میکنیم. باید از مدیریت دانشگاهها سیاستزدایی شود. به هیچوجه نباید برخوردهای سیاسی و جناحی
صورت گیرد. این از آفتهای دانشگاههاست. در بازنشستگی هر استادی که در این سالها با این شیوه بازنشسته شده، منهای توانمندیهای علمی و منهای موانع اداری، باید حتما تجدید نظر شود. این سیاست درباره دانشجویانی تعلیقی که به دلیل احکام انضباطی و مسائل سیاسی در این دوره از ادامه تحصیل محروم یا از دانشگاهها اخراج شدند، اجرا خواهد شد؟ بارها گفته شده مسائل انضباطی آییننامههای خودش را دارد اما با ادامه تحصیل دانشجویان نباید برخوردهای سیاسی شود. اگر موردی در این سالها بوده حتما باید در آن تجدیدنظر شود. هیچ کس را به دلیل عقاید سیاسی نباید از تحصیل محروم کرد. بارها اعلام شده ما به آزادی اندیشه، آزادی بیان اعتقاد داریم. کرسیهای آزاداندیشی در دانشگاهها قرار بوده، تقویت شود. اینها نشان میدهد دانشگاهها باید در انتخاب مسیر سیاسیشان آزاد باشند و نباید نگران این باشند که از این آزادی آنها سوءاستفاده میشود و موانعی برای ادامه تحصیلشان ایجاد میشود. اگر دانشجویان احساس کنند در صحنه بودن و فعال بودنشان هزینه دارد، طبیعتا به حاشیه رانده میشوند. کما اینکه در چهار سال گذشته دیدیم که تشکلهای سیاسی فرصت بروز و ظهور
در عرصه سیاسی نداشتند. یکی از مسائلی که در مناظرات انتخاباتی دوباره مورد بحث قرار گرفت؛ روند ستارهدار کردن دانشجویان است، چه سیاستی برای پایان این روند باید در دوره جدید صورت گیرد؟ به نظر من هیچ دانشجویی نباید به بهانه گرایش سیاسی و نوع تفکر و سلیقهاش با هر عنوانی محدود و حذف شود و از تحصیل محروم شود. این موضوع باید به رسمیت شناخته شود. در یک جامعه آزاد که شعار مردمسالاری داده میشود این جزو حقوق طبیعی است. به نظر من اصلا برازنده دانشگاهها نیست که در افکار عمومی جا بیفتد دانشجویی به خاطر طرز فکر سیاسی از ادامه تحصیل محروم شده است. به همین دلیل دولت آینده باید تجدید نظری در این زمینه داشته باشد. برای باز شدن فضای فرهنگی دانشگاهها و افزایش فعالیت تشکلهای دانشجویی چه اقداماتی باید کرد تا دوباره اعتماد دانشجویان برای فعالیت برگردد؟ به نظر من نیاز به یک تغییر رویکرد و نگرش در این زمینه داریم. ما باید بدانیم امنیتی که به دنبال آن هستیم در سایه احترام به سلیقهها و علایق مختلف حاصل میشود. خیلیها به دلیل نگرانی از برقراری امنیت ترجیح میدهند تکصدایی در دانشگاهها حاکم باشد. در صورتی که این
سیاست جواب نمیدهد. بخشی از مشارکت مردم در انتخابات اخیر به معنی اعتراض به سیاستهایی است که در دانشگاهها در این مدت اعمال شده است یعنی فضای انقباضی و تکصدایی و ایجاد ممانعت برای بروز طرزفکرها و سلیقههای مختلف به همین دلیل نیاز به تغییر نگرش داریم. برای همه ما مساله امنیت و آرامش مهم است اما این باور را باید داشته باشیم امنیت و آرامش کشور در گرو در صحنه بودن و در میدان بودن طرز فکرها و سلیقههای مختلف است. تجربه هشت سال گذشته نشان میدهد اگر ما به حاکمیت یک سلیقه و طرز تفکر خاص اکتفا کنیم، مشکلات بیشتری ایجاد میشود. ما در بعضی از حوزهها مشکلات جدی داریم. تجربه نشان داده کشور زمانی پیشرفت میکند و رضایت اجتماعی زمانی حاصل میشود که جامعه یک جامعه متنوع و چندصدایی باشد، همه در چارچوب قانون آزادی داشته باشند، در صحنه باشند، دیدگاههای مختلف داشته باشند، دیدگاههای رایج را نقد کنند، به آزادیشان احترام گذاشته شود و کرامتشان حفظ شود. اگر این دیدگاه را داشته باشیم و به این سمت برویم که یک فضای انبساطی در دانشگاهها داشته باشیم و تشکلهای مختلف اعم از صنفی، فرهنگی و سیاسی را فعل کنیم و این را با تفکری که
میخواست تنها تکصدایی و یک سلیقه خاص در دانشگاهها حاکم باشد، جایگزین کنیم، به اهداف کشور میرسیم. اگر مسوولیت وزارت علوم در این دوره به شما پیشنهاد شود، میپذیرید؟ واقعیت این است که من از کار در دانشگاه در این هشت سال بسیار راضی بوده و هستم. به همین دلیل اساسا به این موضوع فکر نکردم و امیداورم چنین پیشنهادی به من نشود.
دیدگاه تان را بنویسید