نظر روانشناسی مدرن درباره ظلم و خشونتهای سپاه یزید
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
فرزند شــــیرخوار خود، علی اصغـــر، را جهــــت سیرابکردنش به سوى دشمن آورد و از آنها تقاضاى آب براى او کرد، ولى سپاه سنگدل عمربن سعد به فرزند ششماهه او نیز رحم نکرده و با هدف تیر قراردادنش، وى را در آغوش پدر غرقه به خون کرد. بعد از آنکه زخمهاى فراوانى متحمل شد، بر اثر کثرت جراحات به زمین افتاد. در آنحال نیز دشمنان رهایش نکرده و با ابزارهاى گوناگون؛ تیر، نیزه، شمشیر و سنگ بر بدنش ضرباتى وارد آوردند. سرانجام، تاب و توان از کف داد و بر خاک گرم کربلا افتاد. شمر بن ذىالجوشن، با قساوت تمام به سوى بدن خونین آن حضرت رفت، در حالىکه رمقى در بدن شریفش نمانده بود، سر مبارکش را از قفا جدا کرد و سر بریده را به خولى اصبحى تحویل داد تا برای عمربنسعد ببرد. دشمنان پس از شهادت جانسوز امامحسین(ع) و یارانش، دست از جنایات خویش برنداشتند، بلکه در این روز غمآلود جنایتهاى دیگرى نیز رقم زدند که مروری سریع بر آنها نیز میتواند شدت قساوت در حادثه عاشورا را بهعریانی بیان کند؛ غــارت خیمههــــا: به خیمهها هجوم آوردند و هر چه در آنها دیدند غارت کردند. حمیدبنمسلم میگوید: به اتفاق شمربنذىالجوشن و گروهى از پیادگان، از خیمهها گذشتیم تا به خیمه علىبنالحسین(ع) رسیدیم که از شدت بیمارى از هوش رفته بود. همراهان شمر گفتند: که این بیمار را هم بکشیم؟ من گفتم : سبحانالله چه بىرحم مردمید شما. آیا این بیمار ناتوان را هم مىخواهید بکشید؟ همین بیمارى که بر او عارض شده، او را کافى است. به هر طریقى بود آنان را از کشتن على بن الحسین(ع) بازداشتم، ولى آن بىرحمها پوستى را که آن حضرت بر آن خفته بود کشیدند و به یغما بردند. آتشزدنخیمه ها: پس از غارت خیمهها، آنها را آتش زدند و بانوان با سر و پاى برهنه در حالى که لباسهایشان را ربوده بودند، از خیمهها بیرون ریختند و صدا به شیون و گریه بلند کردند و به اسیرى برده شدند. تاختن اسب بر پیکر شهیدان: عمربنسعد خطاب به سپاه خود میگوید: چه کسانى آمادگى تاختن اسب بر کشتگان دارند؟ ده نفر از آنان اعلام آمادگى کردند. این عده پس از نعلبندى اسبان خویش بر پیکر شهیدان کربلا، از جمله اباعبدالله الحسین(ع) اسب تاختند و پیکرهاى پر از جراحت و بى سر شهیدان را در هم شکستند. این گروه نابکار وقتى برگشتند، در نزد عبیدالله بن زیاد براى گرفتن جایزه خیانت و جنایت خویش، از کار خود چنین تعریف کردند: ما کسانی هستیم که بر بدن حسین و یارانش اسب راندیم به حدى که استخوانهاى سینه آنان را در زیر سم ستوران چون آرد نرم کردیم! روانشناسی چه میگوید؟ اما این همه ستم و ظلم و قساوت قابل باور است؟ آیا انسان میتواند تا بدینحد از سبوعیت برسد که این ظلمها را بر انسان دیگری روا دارد؟ البته نیک میدانیم که در میان بیان این ظلمها داستانسراییهایی نیز افزوده شده و میشود و حد قساوت به نحو عجیبی افزایش مییابد. ما را با این داستانها و افسانهها کاری نیست، آنچه میخواهیم در این مطلب به آن بپردازیم روایتهایی است از حادثه عاشورا که در منابع معتبر به آنها اشاره شده و میزان خشونت بهکاررفته در آن چنان است که برخی را توان باور آن نیست. روانشناسی معاصر در چند مرحله از عمر خود تلاش کرده تا تبیینی واقعی از میزان خشونت انسان و امکان بروز آن به دست دهد و دریابد که آیا چنان که توماس هابز، فیلسوف شهیر انگلیسی در کتاب لویاتان خود گفته است، انسان گرگ انسان است؟ و امکان بروز خشونت در بالاترین حد را دارد؟ در یکی از این مراحل که مهمترین و پرچالشترین و بحثانگیزترین مرحله نیز بود، استنلی میلگرام، روانشناس امریکایی آزمایشی تاریخی انجام داد. در نیمه دوم قرن بیستم که هنوز علم روانشناسی از جنایتهای هیتلر و فجایع جنگ جهانی دوم شوکه و متأثر بود و سه ماه بعد از شروع دادگاه آدولف آیشمن، جنایتکار بزرگ ارتش آلمان، میلگرام آزمایش خود را با حضور داوطلبان آغاز کرد. آزمایش خشونت آزمایش بدین ترتیب بود؛ به کسانی که داوطلب آزمایش بودند، گفته میشد که هدف از آزمایش، تحقیق در مورد این است که آیا شوک الکتریکی باعث بهبود یادگیری میشود یا نه. آزمایش با یک قرعهکشی ساختگی میان شخص داوطلب و شخص دیگری که در واقع همدست محقق بود ولی خود را داوطلب جا میزد، شروع میشد. قرعهکشی به صورتی بود که داوطلب باید نقش معلم را اجرا میکرد و همدست محقق نقش یادگیرنده. سپس داوطلب به اتاقی برده میشد که در آن فردی حضور داشت که خود را محقق طرح جا میزد، در اتاق دیگری که با یک دیوار حائل از آنها جدا میشد، یادگیرنده بود که تظاهر میشد شخصی است که آزمایشهای مربوط به یادگیری روی او در حال انجام است. نحوه انجام آزمایش اینگونه بود که معلم یکسری کلمات جفتی را از روی کاغذ میخواند، مثلاً: کاغذ- نردبان، دکمه- موز، هوا- تلفن. سپس معلم حافظه یادگیرنده را با گفتن کلمه نخست هر جفت آزمایش میکرد و از یادگیرنده میخواست که از بین چهار گزینه، جفت صحیح را انتخاب کند. معلم به یادگیرنده اعلام میکرد که در مقابل هر پاسخ غلط، یادگیرنده را با شوک الکتریکی جریمه خواهد کرد و شدت این شوک هر بار بیشتر از بار قبل خواهد بود. در شوک ۱۸۰ ولتی یادگیرنده فریاد میکشید: «من دیگر نمیتوانم درد را تحمل کنم» و در شوک الکتریکی ۲۷۰ ولتی عکسالعمل یادگیرنده جیغی وحشتناک بود. با بالارفتن میزان شوک، یادگیرنده به دیوار حایل میکوبید و التماس میکرد که بیماری قلبی دارم. (البته در واقع این شوکها وارد نمیشد، اما معلم از آن خبر نداشت و صدای جیغ و فریاد در واقع ضبط شده بودند.) اگر معلم از دادن شوک خودداری میکرد میلگرام او را به ادامه شکنجه ترغیب میکرد. سؤال این بود که چند درصد افراد حاضرند در چنین آزمایشی در نقش معلم به افراد شوک مرگبار ۴۵۰ ولت بدهند؟ میلگرام دریافت که همه افراد قبل از آزمایش امکان اینکه شخصاً حاضر به انجام چنین کاری بشوند را رد میکنند. جالب است که در یک نظرسنجی گروهی از روانپزشکان نیز قبل از آزمایش پیشبینی کردند که تنها ۱ نفر در هر هزار نفر حاضر به دادن شوک ۴۵۰ ولتی خواهد بود. اما نتایج چیز دیگری را نشان داد که دنیای روانشناسی را تحت تاثیر قرار داد؛ ۶۰ درصد شرکت کنندگان در آزمایش میلگرام حاضر شدند به دیگران شوک ۴۵۰ ولتی وارد کنند. پس از آزمایش میلگرام، روانشناسان آزمایشهای دیگری به صورتهای مختلف برای بررسی خشونت انجام دادند که در اغلب آنها نتایج مشابه با آزمایش میلگرام بوده است. این آزمایشها در عصر جدید آنچه در منابع معتبر از میزان خشونت و سبوعیت و درندهخویی سپاه یزید بن معاویه در حادثه کربلا شنیده و خواندهایم را قابل باور میکند و نشان میدهد که انسان میتواند به دلایل مختلف - از جمله کینه و وعدههای دنیوی - گاه به حدی از پلیدی و درندهخویی برسد که هیچ چیز نبیند و برده حلقه بهگوش هوسها و امیال دنیوی خویش شود. مهدی ملکمحمد، کارشناس ارشد روانشناسی
دیدگاه تان را بنویسید