بودجه 94 و چالشی به نام نفت

مسعود دانشمند* هم اکنون قیمت نفت در حدود 50 دلار است و کشورهایی همچون عربستان نیز با ارائه تخفیف های فراوان به مشتریان خود قیمت را از همین مقدار نیز پایین تر می آورند که این موضوع نیز به ادامه دار بودن کاهش قیمت نفت کمک می کند. قیمت نفت در حالی در بازارهای جهانی کاهش یافته است که قیمت نفت در بودجه‌ای که از سوی دولت به مجلس شورای اسلامی ارائه شده، بشکه ای 72 دلار تعیین شده است و این قیمت 20 دلار بالاتر از قیمت فعلی نفت در بازارهای جهان است و بر همین اساس ما نیز در حدود 30 درصد پایین تر از قیمت پیش بینی شده در بودجه، نفت را به فروش می‌رسانیم. البته این احتمال وجود دارد که علاوه بر مقاومت هایی که می‌شود در روزهای آینده شاهد کاهش بیشتر قیمت نفت نیز باشیم و طبیعی است با نزدیک شدن به فصل تابستان این قیمت به رقم پایین‌تری نیز تغییر پیدا کند. البته این در شرایطی است که اگر کشورهای عضو اوپک تصمیمات مناسبی را اتخاذ کنند شرایط بازار نفت به شکل دیگری رقم می خورد. به هرحال با توجه به شرایط موجود پیش بینی می‌شود قیمت نفت باز هم کاهش یابد و این موضوع قیمت اقلام قراردادی بودجه را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. باید به این موضوع توجه داشت که دولت دو نوع بودجه تحت عنوان بودجه جاری و عمرانی در اختیار دارد که بودجه جاری در هر حالی باید پرداخت شود، اما با کاهش قیمت نفت این بودجه عمرانی است که کاهش پیدا می‌کند و در پی کاهش قیمت نفت نخست سهم صندوق توسعه ملی کم می‌شود که سهمی حدودا 30 درصد دارد و بعد از آن بودجه عمرانی آسیب می‌بیند. باید دانست که بخشی از درآمدهای غیرنفتی بودجه به درآمدهای نفتی وابسته است، به نحوی که اگر درآمد نفتی نداشته باشیم، نمی‌توانیم واردات داشته باشیم، زمانی هم که واردات نداشته باشیم دولت نیز نمی‌تواند حقوق ورودی دریافت کند. این به این مفهوم است که مالیات بر ارزش افزوده را به تبع آن نمی‌توانیم دریافت کنیم. از سوی دیگر کاهش بودجه عمرانی در کوتاه مدت به معنای عدم سرمایه گذاری است و عدم سرمایه گذاری نیز عدم اشتغال زایی را به همراه دارد. من معتقدم که باید شکل بودجه نویسی‌مان را تغییر دهیم. اکنون که تمامی بودجه 870 هزارمیلیارد تومان است از این مقدار 590هزار میلیارد آن متعلق به شرکت های دولتی و وابسته به دولت است. درست است که در بودجه آمده معادل همین مقدار نیز این شرکت ها درآمد زایی خواهند داشت، اما با توجه به وضعیت نفت و بی ثباتی قیمت آن، شرکت های وابسته به دولت ممکن است درآمد زایی خود را از دست بدهند. بنابراین تصور می‌کنم دولت در قدم اول باید تمامی این شرکت‌ها را به بخش خصوصی واگذار کند. در نتیجه دولت کوچک می‌شود که با همین مقدار درآمد مالیاتی نیز دولت می‌تواند خود را اداره کند. پیشنهاد بنده این است که در آمد نفت را باید از بودجه بیرون ببریم و در جایی به نام "بانک نفت" قرار دهیم. بعد از آن هرگاه برای برنامه و پروژه ای که بودجه نیاز داشتیم از "بانک نفت" استقراض کنیم و با این کار در حقیقت تبدیل سرمایه کرده ایم. زمانی که بودجه خود را نفتی می‌کنیم نتیجه این است که دولت برای اینکه "ریال" به دست بیاورد ناچار می‌شود "ارز" را به نحوی به پول ملی تبدیل کند. یکی از اساسی ترین راه‌های تبدیل ارز به پول ملی واردات است؛ اما هرمقدار که ما به سمت واردات برویم تولید داخلی تحت تاثیر قرار می‌گیرد، یعنی ما امکانات داخل را به خارج بدهیم و هرچقدر کالای خارجی وارد کردیم بعد از آن مردم را به مصرف گرایی توصیه می‌کنیم. تشویق به مصرف گرایی به معنای کار نکردن و درآمد سرانه پایین است و برای خروج از این مخمصه که هر زمان که قیمت نفت را بالا می‌برند مشکلاتی ایجاد می شود و کاهش قیمت نفت نیز مشکلات خاص خود را دارد باید سعی کنیم نفت را از بودجه خارج کنیم و یک بودجه متعادل بر اساس درآمدهای دولت تنظیم کنیم. برای تحقق این موضوع نیز باید به سمت کوچک کردن دولت پیش برویم و تمامی شرکت‌ها را به بخش خصوصی واگذار کنیم که دولت بتواند درآمد زایی کند و این درآمد را صرف پروژه های عمرانی کند.