اقتصاد در شهری که پایش به مذاکرات وین کشیده شد، نمی چرخد/ بوشهر شهری که سرمایه ها را جذب نمی کند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
بخش مهمی از مردم حتی خریدهای مهم خود مانند پوشاک را از استان های همجوار مانند شیراز انجام می دهند. هیچ مرکز خرید مدرن و تکمیلی در استان وجود ندارد. بخش مهمی از وسعت شهر در اختیار مراکز دولتی است. همین جریان سبب شده تا قیمت ملک و زمین در استان به صورت غیرعادی افزایش پیدا کند. استان از ساده ترین امکانات رفاهی هم محروم است. به طور مثال در استان هیچ شهربازی فعالی وجود ندارد. مردم برای تفریح تنها می توانند به نوار ساحلی مراجعه کنند. براساس برآوردهای صورت گرفته حداکثر ده دکه روزنامه فروشی فعال در استان وجود دارد. با این حال تمام روزنامه های چاپ تهران با تاخیر به بوشهر می رسد.
پارس جنوبی و بوشهر
نام بوشهر در یک دهه اخیر با نام پارس جنوبی و شمالی گره خورده است بسیاری فکر می کنند بودن یکی از بزرگترین مخازن گازی دنیا در این استان یعنی رونق؛ در حالیکه اینگونه نیست. این استان در حال حاضر یکی ازمناطق محروم جنوب ایران است که با شکوه و عظمت خود در دوران زندیه فاصله ای بسیار دارد. به گفته یکی از فعالان اقتصادی استان، در حال حاضر پیشرفت اقتصادی یک استان بستگی به ارتباط آنها با مرکز دارد که بوشهر بر خلاف استان های اصفهان، تبریز و مازندران از این لحاظ وضعیت خوبی ندارد. بوشهری ها برخلاف استان های مرکزی کشور از نفوذ در نهادهای دولتی بی بهره ماندهاند و مانند بسیاری از استان های نوار ساحلی و همچنین استان های مرزی شرایط سختی را می گذرانند. نویسنده برنامه بازسازی مناطق مرزی کشور در مورد دلایل بی توجهی به این استان ها می گوید:« سیاست گذاری براساس توسعه مرکز محور بوده است و حتی در سال های پس از جنگ و با وجود برنامه های سازندگی هم استان های نوار ساحلی و مرزی کشور از توسعه بی بهره ماندند. در نهایت شرایط به سمتی رفت که استان های مانند بوشهر با وجود پتانسیل هایی مانند سواحل و بنادر چندان رونق نگرفتند.» شرایط شهر و همچنین بررسی صنایع استان نشان می دهد، بوشهر با رونق اقتصادی فاصله بسیاری دارد.
برخی ناظران بیرونی و کارشناسان اقتصادی برای بوشهر از لقب «دریاچه یخ زده کاکتوس» استفاده می کنند. منظور آنان عدم توسعه یافتگی در بوشهر و همچنین سختی کسب و کار است. یکی از فعالان اقتصادی بوشهر چنین شرایطی را اینگونه توضیح می دهد:« قدرتی در بوشهر وجود ندارد. سخن من تنها نیست بلکه نتیجه جلسات متعدد اعضای اتاق درباره عدم توسعه استان است. البته این موضوع ریشه دیرینه دارد به عنوان نمونه مرحوم پدرم بعنوان رئیس اتاق بازرگانی بوشهر قبل از انقلاب به عربستان پارچه صادر می کردند.او در سال 58 تصمیم به احداث یک کارخانه 800 تنی تولید پارچه بافی گرفتند که مجوز آن به جای بوشهر برای آمل صادر شده است.»
رئیس اتاق بازرگانی بوشهر از سه عامل بازدارنده توسعه بندر بوشهر اینگونه سخن می گوید:« حتی فعالیت های کشاورزی هم در بوشهر به دلیل اینکه زمین های مرغوب بوشهر از لحاظ حاصلخیزی در اختیار نیروی هوایی و دریایی ارتش قرار گرفته ،وجود خارجی ندارد.»
چرا بوشهر توسعه پیدا نمی کند؟
روایت ها در مورد عدم توسعه بوشهر واحد است. استانی با وسعت حدود ۲۷٬۶۵۳ کیلومتر مربّع، جمعیّتی برابر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر حتی با استان های مجاور خود نیز عقب مانده است.
این استان از شمال به استان خوزستان و قسمتی از کهکیلویه و بویراحمد، از جنوب به خلیج فارس و قسمتی از استان هرمزگان، از شرق به استان فارس و از غرب به خلیج فارس محدود است. استان بوشهر با خلیج فارس بیش از ششصد کیلومتر مرز دریایی دارد و از اهمیّت راهبردی و اقتصادی برخوردار است. با این وجود به نظر می رسد که شرایط اقتصادی بوشهر با موقعیت آن همخوانی نداشته باشد. در این استان در مقابل هر ۱۰۰ زن ۱۰۴ نفر مرد وجود دارد.
این نسبت در بین اطفال کمتر از یک ساله برابر ۱۰۵ و در بین بزرگسالان (۶۵ساله و بیشتر) برابر ۱۰۷ بودهاست. شرایط اجتماعی مردم بوشهر نشان می دهد، رفتارهای همچون اعتصابات کارگری در استان به ندرت رخ داده است. روحیه خاص مردم جنوب و عدم توسعه شهر و حضور بنگاه های بزرگ صنعتی دلیل اصلی آرامش درونی بوشهر است. اما با این وجود سابقه خوبی از راه اندازی کسب وکار در استان وجود ندارد. استان بوشهر حداقل براساس آمارهای رسمی شرایط بدی ندارد ولی تحقیقات میدانی خبر از رکود دامنه دار در استان دارد. با این حال یک گزارش دولتی در مورد بوشهر می نویسد:« منطقه بوشهر به لحاظ موقعیت سوق الجیشی و وجود شرکتهای بزرگ نفتی واجرای طرحهای صنعتی بزرگ مانند نیروگاه اتمی بوشهر و کشتی سازی، نیروی انسانی فعال استانهای مجاور و مناطق دیگر را به خود جذب کردهاست.
در داخل منطقه نیز جابجایی جمعیّت افزایش یافتهاست، زیرا به علّت کمبود امکانات کشاورز بویژه کمبود آب و زمینهای مورد نیاز و نبودن امکانات رفاهی و نیز پایین بودن سطح درآمد کشاورزان، مهاجرت روستائیان به شهرهای استان شدت گرفتهاست. به علّت نزدیک بودن این استان به شیخ نشینهای خلیج فارس، عدّهای از اهالی منطقه، برای کار و امرار معاش به کشورهای واقع در کرانه خلیج فارس ودریای عمان مهاجرت کردهاند.» از گزارش این نهاد دولتی به خط پایانی می توان استناد کرد. نرخ بیکاری بوشهر بیش از یازده درصد عنوان شده است. ا شرایط عینی استان نمادی از رونق کسب و کار را نشان نمی دهد.
بوشهر با اقتصاد بی جان
مدیر یکی از بزرگترین واحدهای صنعتی استان روایت می کند طی 8 سال گذشته بیش از نیمی از کارگران خود را اخراج کرده است و نیمه باقی مانده هم به صورت یک ماه در میان کار می کنند. او اعتقاد دارد، شرایط اقتصادی سبب شده تا رونق صنعتی از بین برود. روایت های پراکنده مدیران صنعتی استان نشان می دهد بخش مهمی از صنایع استان ورشکسته شده اند.
منطقه ویژه اقتصادی، شهرک های صنعتی و بندر هم اقتصاد بوشهر را رونق نداده است. گزارش های رسمی شرایط اقتصاد بوشهر را چنین تفسیر میکند:« بوشهر، پیش از بسیاری از شهرهای مهم ایران دارای صنایع جدیدی از قبیل یخسازی و برق بوده است. مردم بوشهر از اولین ایرانیانی بودند که با مجله و روزنامه آشنا شدند. یکی از نخستین شهرهایی که کارخانه چاپ سنگی را وارد کرد، بوشهر بود; از همین رو در بوشهر روزنامههای زیادی همچون «مظفری»، «خلیج ایران» و «ندای جنوب» به چاپ و نشر میرسید. هم اکنون استان بوشهر با توجّه به موقعیت استراتژیک خود و داشتن منابع و صنایع مختلفی نظیر نفت و گاز، بویژه میدان گازی پارس جنوبی در عسلویه وکنگان به عنوان بزرگترین منبع مستقل گازی در جهان و وجودپالایشگاه عظیم گاز در جم و نیز دارا بودن یکی از مهم ترین ترمینالهای صادرات نفت خام جهان در جزیره خارک و همچنین اجرای طرحهای کلان صنعتی از قبیل نیروگاه اتمی بوشهر، کشتی سازی و مانند اینها، انتظار میرود در آیندهای نزدیک، سیمای خود را به عنوان یکی از مناطق مهم صنعتی و اقتصادی جهان تغییر دهد. اقتصاد استان به بخشهای کشاورزی، دامداری، شیلات و تا حدودی به صنعت متکی است. این استان از نظر تولید خرما یکی از استانهای مهم کشور میباشد علاوه بر این صید ماهی یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی مردم این استان را تشکیل میدهد. صنایع این استان نیز به دو بخش صنایع دستی و ماشینی تقسیم میشوند و مهمترین آنها را صنایع کشتی و لنج سازی، توربافی، کوزه، سفال و... تشکیل میدهد. به غیر از شرکت ملی صنایع دریایی و نیروگاه اتمی مالکیت صنایع استان عمدتاً به بخش خصوصی تعلق دارد.بوشهر گاز: سایت جامع گاز استان بوشهر - آخرین خبرهای گاز و صنعت گاز در بوشهر» با این حال هیچ نشانه ای از رونق در بوشهر حداقل از ظاهر منطقه ویژه اقتصادی استان قابل درک نیست. رئیس اتاق بوشهر در این مورد چنین توضیح می دهد:« نمی دانم چه اراده ای در کار بود که نمی خواست بوشهر پیشرفت کند.»
فعالان اقتصادی بوشهر هم چندان برای مذاکرات و فعالیت های لابی گری برای رونق اقتصادی استان علاقه خاصی از خود بروز نمی دهند.
سرمایه گذاری در بوشهر
استان به دلیل نزدیکی به بندر می تواند، پتانسیل خوبی برای فعالیت های تجاری و صنعتی با هدف صادرات باشد. اما قیمت زمین در استان بسیار بالا است ولی امکانات هم در اختیار استان نیست. به طور نمونه برای راه اندازی یک کارخانه و حتی انبار کالا به طور حتم با مشکل تامین انرژی مواجه می شوید.
با این حال مسولان دولتی استان به شدت این گمانه را رد می کنند و در گزارشی در مورد وضعیت برق و آب استان چنین قضاوت می کنند:« نیروگاه گازی تولید برق کنگان ، بوشهر ، خارک ، نیروگاه اتمی بوشهر که در صورت بهره برداری بیش از هزار مگاوات برق در فاز اول تولید و به ظرفیت تولید برق کشور و استان خواهد افزود.قرار داشتن 70 درصد منابع گازی کشور در استان و پروژه های عظیم پارس جنوبی ، میدان گازی پارس شمالی ، پالایشگاه فجر ( ولی عصر کنگان) و مجتمع پتروشیمی خارک . برخورداری از 13 درصد ظرفیت تولید نفت در مناطق خشکی و 70 درصد تولید نفت فلات قاره کشور.» سهم این نیروگاه ها و منابع برای تامین نیازهای استان چندان بالا نیست.
حتی یکی از اعضای بخش خصوصی استان در این مورد می گوید:« در سطح کلان و مدیریتی که هیچ سهمی ندارند حتی در سطوح پایین نیز خیلی کم از بوشهری ها استفاده می کنند.اما از جنبه مالی ،از هزار متر مکعب گاز، 2 ریال به بوشهر تعلق می گرفت که در حال حاضر آن هم لغو شد. ساحل سازی کنار دریا که وزارت نفت انجام داده از همان 2 ریال بوده است.»
چنین شرایطی سبب شده تا اهالی اقتصادی بوشهر به دیگران توصیه کنند برای سرمایه گذاری به استان وارد نشوند. این در حالی است که در بسیاری دیگر از استان های کشور تمامی فعالان اقتصادی وحتی مسولین ادارات دولتی از سرمایه گذاران می خواهند با تمام توان به استان آنها بروند. قضاوت یک فعال اقتصادی در مورد شکست سرمایه گذاری در بوشهر چنین است:« بله اما عمدتا با شکست مواجه می شود. بخش خصوصی تمام تلاش خود را برای توسعه بوشهر انجام داده است اما کسی به حرف ما گوش نمی کند. بیشترین صادرات استان میعانات گازی است. ساختار اقتصادی بوشهر که برای مردم درآمد زایی داشته باشد تجارت است. که متاسفانه در حال حاضر محدود به تهران شده است.در واقع استان بوشهرهیچ سهمی در صادرات ندارد ضمن اینکه صادرات مقرون به صرفه نیست.»
بوشهری ها هرچند این روزها نامشان در مذاکرات هسته ای و محافل خبری بارها برده می شود ولی خود از همچنان در همان شرایط سخت به فعالیت های اقتصادی و زندگی ادامه می دهند.
دیدگاه تان را بنویسید