کد خبر: 31072
تاریخ انتشار :

توکلی: تورم و گرانی واقعی در چند ماه آینده خود را نشان می‌دهد/ از اقتصاد کوپنی دفاع می‌کنم

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه، اظهارات جنجالی و صریح دکتر توکلی هر از گاهی تیترهای اصلی رسانه‌ها را در می‌نوردد و هر بار با بیانی مستدل به دفاع و البته بیشتر به مخالفت با سیاست‌هایی که آن‌ها را غلط می‌داند می‌پردازد. وی در گفتگو با ویژه نامه خراسان از توزیع کوپن در شرایط سخت اقتصادی دفاع کرده و معتقد است: «کوپن نجس نیست که نشود به آن حتی فکر کرد، همین الان در آمریکا 45 میلیون غذای گرم بین فقرا توزیع می‌شود.» البته او نوع و سازوکار توزیع کوپن را قابل بحث می داند. مشروح گفتگوی نماینده اقتصادی مجلس را بخوانید؛ همان طور که می‌دانید مسیر اقتصاد مقاومتی از تولید ملی می‌گذرد. اما از طرفی شاهد هستیم که تولید ملی دچار اختلالاتی شده است که نوسانات قیمت ارز را می توان آخرین آن‌ها دانست. در بحث افزایش نرخ ارز کارشناسان ۲ نظر عمده دارند اول این که برخی قائل هستند افزایش قیمت ارز باعث محدود شدن واردات و افزایش قیمت کالاهای وارداتی می شود که این باعث خواهد شد فرصتی برای بازیابی ساختار تولید ملی ایجاد شود و دوم این که برخی قائل هستند چون بیش از ۸۰درصد واردات ما مواد اولیه و ماشین آلات است این باعث افزایش هزینه های تولید و کاهش نرخ تولید و در نتیجه باعث رکود تورمی خواهد شد. نظر شما در این باره چیست؟ درباره بحث افزایش نرخ ارز و افزایش تولید ملی باید گفت اگر کاهش ارزش پول ملی با تدبیر اتفاق افتد و سایر شرایط در حالت عادی خود باشد زمانی که ۱۰ درصد ارزش پول ملی کاهش می یابد به همان میزان صادرات افزایش می یابد و همچنین با توجه به افزایش قیمت کالای خارجی؟ برای کالای داخلی افزایش می یابد. به عبارت دیگر تقاضای خارجی ها برای کالای ما افزایش می یابد و تقاضای مصرف کننده داخلی هم از تولید داخلی زیاد می شود. لذا تولید ملی رشد می کند. پس تکلیف کالاهای داخلی که با مواد اولیه خارجی تولید می شود و با افزایش قیمت مواجه می شود چیست؟ این یکی از بحث هایی است که مثال ساده من را دچار خدشه می کند. این بستگی به این دارد که ما چه میزان مواد اولیه وارد می کنیم؟ در حال حاضر بیش از ۸۵ درصد واردات ما مواد اولیه و ماشین آلات است این ها کالاهای اساسی برای تولید هستند، یعنی ادامه حیات تولید وابسته به این مواد و تکنولوژی است و زمانی که با افزایش قیمت مواجه می شود قدرت رقابتش با کالای خارجی که گران هم شده کاهش می یابد. این نتیجه منفی در کوتاه مدت رخ می دهد اما ممکن است در بلندمدت نتیجه مثبتی هم داشته باشد و آن ایجاد انگیزه برای تولید مواد اولیه و تکنولوژی در داخل کشور است. اما همه این بحث ها مربوط به زمانی است که تغییرات کم باشد. در حالی که بحث جایگزینی یک فرآیند بلندمدت است در صنایع میان دستی این فرآیند طولانی است مثل طراحی خط، خرید تجهیزات و... که فرآیند زمان بری است در بهترین حالت بین ۲ تا ۳سال زمان می خواهد و این در شرایطی رخی می دهد که سیاست ها ثبات داشته باشد. اما این اتفاقی که در بحث ارز رخ داد آن بحث کاهش ارزش پول ملی بر اساس یک سیاستگذاری نیست، این که طی آذر و دی سال ۹۰ به میزان ۵۵ درصد پول ملی با کاهش ارزش مواجه شد یک فاجعه است و اصلاً یک سیاست اقتصادی نیست البته پس از آن هم دچار نوسان شد و در حال حاضر حدود ۱۲۰ درصد ارزش پول ملی نسبت به سال گذشته کاهش داشته است. در این شرایط که اقتصاد دچار شوک شده، تمام این معادلات منتفی می شود. یعنی سرمایه گذاری متوقف می شود. تولید به شدت ضربه می خورد. چرا که تولید نیازمند برنامه ریزی است. یک وقت هست که سطح یک تولید پایین است اما در سطحی که تکنولوژی دارد برنامه ریزی مفصلی نیاز هست مثل یخچال، خودرو و... وقتی نوسانات این قدر شدید است که در عرض کمتر از یک سال ۱۲۰ درصد افت ارزش پول ملی رخ می دهد و وضعیت بعدی هم مشخص نیست و فضای تصمیم گیری بسیار بی ثبات است باعث خواهد شد که تولیدکننده در حداقل ظرفیت تولید می کند. فروشندگان هم از فروش خودداری می کنند. بعضی ها قائلند که این احتکار است در حالی که احتکار نیست چرا که احتکار مربوط به زمانی است که فروشندگان کالایی را عرضه نمی کنند تا به قیمتی بالاتر به فروش برسانند. در حالی که جریان فعلی بازار مختل است فروشنده نمی داند بعد از فروش چقدر باید به قیمت قبلی پول اضافه کند تا همان کالاها را خریداری کند. این خودداری از فروش اصلا به قصد این نیست که قیمت گران شود. چون خرید گران شده جرات فروش ندارد. در این شرایط تولید کننده هم کند تولید می کند. سرمایه گذاری و توسعه هم تقریبا متوقف می شود. در نتیجه با پدیده افزایش تولید ملی بر اثر کاهش ارزش پول ملی که نوعی سیاستگذاری اقتصادی است واول توضیح دادم، مواجه نخواهیم شد. عرضه کاهش خواهد یافت تقاضا رشد خواهد کرد در نتیجه انتظارات تورمی در اثر فاصله عرضه و تقاضا افزایش خواهد یافت. این حادثه شوک خطرناکی بود که دامنه آن تا ماه های طولانی ادامه پیدا خواهد کرد. چرا؟ برای این که به عنوان مثال اگر یک توقف ۶ماهه در سرمایه گذاری رخ دهد تبعات آن بعد از ۳سال خود را نشان خواهد داد چرا که بین تصمیم سرمایه‌گذاری تا بهره‌برداری در بهترین حالات حدود ۳سال طول می‌کشد و این اثرات شوک است که اقتصاد را تا مدت‌های مدیدی گرفتار خودش می‌کند مثل سنگی که در وسط استخر می‌افتد و مدت زمان مشخصی طول می کشد که امواج ایجاد شده به لبه استخر برسد در طرف عرضه هم این فاصله زمانی را خواهیم داشت آثار این شوک هم در تولید و هم در عرضه باقی خواهد ماند و بعد از توقف این شوک انشاءا... توسط دولت آن هم با راهکارهای سیاسی دوباره ساختارها با یک وقفه به حالت اولیه باز خواهد گشت. این گرانی های بسیار بهم ریخته حاصل اثرات روانی این شوک است و البته اندکی هم اثرات واقعی آن هست. هنوز اثرات اصلی واقعی خودش را نشان نداده است هنوز کالاهای وارداتی با قیمت ۲۵۰۰تومان اتاق مبادلات وارد چرخه تولید نشده است به عبارت دیگر هنوز هزینه های تولید به صورت واقعی افزایش نیافته است و قیمت ها فقط به دلیل به هم ریختگی بازار افزایش یافته است ولی در ماه های آینده تورم واقعی خود را نشان خواهد داد چرا که تورم در طرف هزینه تولید افزایش خواهد یافت. وضعیت سوداگری را در افزایش هزینه ها و دامن زدن به فضای تورم انتظاری چگونه ارزیابی می کنید. چه سوداگری قبل از تولید و چه سوداگری بعد از تولید؟ آیا راه حل‌های ساختاری برای آن وجود دارد؟ اول باید ببینیم چقدر از این سوداگری بد است و چه مقدار از آن واکنش طبیعی عوامل اقتصادی است وقتی که بازار ارز ملتهب و پرنوسان شد سفته بازی زمینه پیدا می کند چون سود بالاست افراد ریسک را می پذیرند و خرید و فروش انجام می دهند. پس سفته بازی بازار ارز متعاقب تلاطم بازار است. در سایر کشورها سفته بازی وجود دارد آن هم به طور رسمی البته استدلال هایی هم در دفاع از آن دارند و آن این که در زمانی که ارز زیاد است می خرند وزمانی که ارز کم هست می فروشند پس در بلندمدت بازار را متعادل می کنند. البته اختلاف قیمت ناچیز است اما حجم بالایی از معاملات است که حاشیه سود را زیاد می کند و کارکرد آن ها در بازار ارز به تعادل و کنترل قیمت می رسد چیزی شبیه نرخ ارز شناور مدیریت شده که دولت اجرا نکرد چرا که در زمانی که ارز در حال کاهش قیمت است ارز را می خرند و زمانی که افزایش می یابد در سطح گسترده عرضه می کنند و نمی گذارند قیمت از یک حدی بالاتر برود. نکته بعدی بحث حاشیه سود خرید یک دلار است که در کشورهای دیگر مقدار بسیار کمی است اما درایران این میزان سود زیاد است که در معاملات کم هم سود هنگفتی را نصیب دلالان می کند. به خصوص اگر این خرید و فروش همراه با رانت اطلاعاتی باشد. پس این نوسان ارز هست که زمینه ساز سفته بازی است و البته سفته بازی هم به نوسان ارز کمک می کند. البته در شرایط فعلی به دلایلی که عرض کردم دلالی و احتکار معنا پیدا نمی کند در این زمان دیگر بحث های تعزیراتی هم بی معناست و باید به صورت توافقی با اتحادیه یک نظم مقدوری را برای توزیع کالا برقرار کنند و البته باید طرف مذاکره کننده در دولت مورد اعتماد بازار باشد. چه طور می شود این کار را به سر انجام رساند؟ ساده ترین روش برخورد با سفته بازان دستگیری است. از این روش، روش های بهتری هم وجود دارد و آن هم مذاکره است. البته وقتی بحران اعتماد پیش می آید تقریباً نمی شود با مذاکره مشکل را حل کرد. اگر راه حل سیاسی داشته باشیم که عوامل تصمیم گیرنده را عوض کنیم که از نظر مردم افراد دانشمند صاحب رای و خیرخواه تلقی شدند آن وقت می شود حتی با اعلام یک طرفه وضعیت را اصلاح کرد. ما تجربه این کار را نیز داشته ایم در سال ۷۴وقتی بحران ارزی پیش آمد آقای محمدخانی وزیر اقتصاد بود که با همکاری آقای دکتر شرافت این مساله را سامان دادند البته آقای هاشمی هم شرایط را برای کار آقای شرافت در عین حال که اختلاف سیاسی وجود داشت فراهم آورد و شاهد بودیم که بحران ارزی کنترل شد. در آن زمان سیاست تثبیت اعمال شد. البته بحران ارزی سال ۷۴ از بحران فعلی بسیار کوچکتر بود. البته افراد دیگری هم کمک کردند مثل آقای رفیق دوست که با طرف های ژاپنی مذاکره کرد تا به اعتبار بنیاد LCهای لازم برای بانک های ایرانی باز کردند و مشکل رفع شد. با فرض این که نمی شود در کوتاه مدت مسئله ارز را حل کرد و یا این که چون راه حل سیاسی برای آن وجود دارد که به سادگی قابل اجرا نیست خود بنگاه ها در سطح خرد چه کارهایی را می توانند انجام دهند؟ و یا این که سیاست گذاری در سطح خرد چگونه خواهد بود که بنگاه ها از چرخه خارج نشوند؟ آحاد بخش خصوصی با عقل ما تصمیم نمی گیرند انگیزه بخش خصوصی در بهترین حالتش این است که می خواهد سود خود را حداکثر کند و به طور قانونی، در حالت خوش بینانه و در حالت بدبینانه، غیرقانونی، مثلا ارز به نام کنجاله بگیرند اما با آن خودرو وارد کنند. وقتی که بازار ملتهب شود قدرت تصمیم گیری ازبنگاه صلب می شود نه این که می تواند تصمیم بگیرد و نمی گیرد. در این حالت ما باید چه کنیم آیا برخورد تعزیراتی جواب می دهد مگر طرف حساب ما یک نفر است؟ در این مواقع کار با نصیحت هم درست نمی شود. این که امروز اعلام می شود بورس ارزش درست خواهد شد و فردا اعلام شود که اتاق مبادلات ارزی راه اندازی شده است. و ادامه نوسانات تصمیم گیری در روزهای بعد مشاهده شود این‌ها باعث می شود که بازار به تصمیم گیران اعتماد نکند. در این میان آیا بخش خصوصی می تواند جایگاه مناسبی داشته باشد یا به عبارت بهتر آیا می تواند بخش خصوصی به دورزدن تحریم ها و خنثی سازی تحریم ها کمک کند؟ و یا این که بخش خصوصی قدرت لازم را برای این کار را ندارد؟ بخش خصوصی ما این توانایی را دارد. اگر به او اعتنا شود و آن هم اعتنای واقعی در قانون برنامه پنجم یک شورا متشکل از دولت و بخش خصوصی آورده شده است که در آن دولت یک مشورت قانونی و مستمر باید انجام دهد اگر این مشورت به صورت مستمر انجام شود باعث می شود که دولت و بخش خصوصی با یکدیگر هم افق شوند در این حالت همکاری معنا خواهد داشت اما شاهد هستیم که در بحث مسکن مهر با اضافه برداشتی که به میزان ۳۰هزار میلیارد تومان از بانک مرکزی توسط بانک مسکن رخ می دهد تقریبا بخش خصوصی از صحنه حذف می شود و در این فضا همکاری شکل نخواهد گرفت. و موارد مشابهی که بخش خصوصی از همکاری با دولت متضرر شده است. مثل بخشنامه وزارت صنعت و معدن و تجارت که در آن بحث انبارکردن برخی از کالاهای اساسی آمده بود که با پیگیری های لازم مرتفع شد. آیا در این شرایط بخش خصوصی کمک خواهد کرد؟ بعضی از کارشناسان معتقد هستند که رفتار اقتصادی دولت نه تنها در جهت اقتصاد مقاومتی است بلکه در خلاف جهت آن هم هست چرا که پروژه های هزینه بر برای دولت است. شما چه قدر این مسئله را قبول دارید؟ مقام معظم رهبری برای اقتصاد مقاومتی مشخصاتی ذکر کردند که این مشخصات را می توان در کنار رفتار دولت قرار داد رهبری اقتصاد مقاومتی را این گونه تعریف کرده اند: اقتصاد مقاومتی یعنی آن اقتصادی که به یک ملت امکان می دهد و اجازه می دهد که حتی در شرایط فشار هم رشد و شکوفایی خود را داشته باشد. یعنی یک منازعه فرض گرفته می شود دشمن به ما فشار می اورد که اقتصاد را فلج کند ولی ما می خواهیم طوری رفتار کنیم که مردم فلج نشوند این می شود اقتصاد مقاومتی. در جاهای دیگر هم ایشان اشاراتی داشته اند و الزاماتی را برای آن مطرح کرده اند که عبارتند از ۱- کاهش وابستگی به نفت که در سال های اخیر وابستگی به نفت رشد چشمگیری داشته است، به عنوان مثال میزان مصرف ارز نفتی در زمان جنگ به ازای هر ایرانی به طور متوسط ۶۰۸دلار بوده است در زمان دولت سازندگی ۳۸۴دلار بوده و در هفت سال دولت فعلی ۸۹۰دلار بوده است و این دلار با قیمت ثابت است. این نشان دهنده افزایش وابستگی به نفت است. افزایش بودجه دولت در سال ۸۹ به میزان ۵۹هزار میلیارد تومان کسری غیرنفتی داشته است که باید از طریق نفت پر شود. در سال ۹۰ این میزان ۶۴هزار میلیارد تومان بوده و در سال ۹۱ به عدد ۷۴ هزارمیلیارد تومان رسیده است. البته چون درآمد نفتی کاهش پیدا کرده است این عدد باز هم بزرگتر خواهد شد و این هم به معنی افزایش وابستگی به نفت هست. ۲ -حمایت از تولید ملی که بنده مثال زدم که حمایت صورت نمی گیرد مثل اتفاقی که در هدفمندی یارانه ها افتاد و درصد مربوط به حمایت از صنعت به آن ها پرداخت نشد. در دیدار دولت با مقام معظم رهبری در سال ۹۰ هم ایشان اشاراتی به مقوله تورم و بیکاری داشتند و بحث تورم و اشتغال همه اقتصاد است و بقیه بخش ها در خدمت این دو مولفه هست. ۳ -اقتصاد مقاومتی باید مردمی باشد هم در بخش استفاده از نظرات مردم و در بخش استفاده از سرمایه های مردم. اما در این بخش خلاف آن را شاهد هستیم. آیا حجم بالای واگذاری ها در ذیل قانون اصل ۴۴ هم به این قضیه کمک نکرده است؟ قانون اصل ۴۴ دو بخش مهم دارد یک تسهیل روند اقتصاد به معنی کاهش مداخلات دولت و دیگری کاهش مالکیت دولت که اولی از دومی مهم تر است و بعد از آن تخصیص منابع حاصل برای تقویت بخش خصوصی، محرومیت زدایی از استان های محروم ولی اتفاقی که افتاد این بود که شرکت های دولتی فروخته شد اما صرف تقویت بخش خصوصی نشد. در حالی که مقام معظم رهبری تاکید داشتند این اتفاق رخ دهد. مالکیت را کم کردیم اما دخالت دولت کم نشد. رهبری در دیدار امسال نیز روی بحث تولید ملی، صنعت و کشاورزی تاکید داشتند؟ شما اخیرا در مصاحبه ای گفته بودید که بازار اصل نیست اما در گفت وگوهای بعدی شما در مورد رویکرد به بازار تاکیدات زیادی داشتید تا جایی که می شد آن را به عنوان یک رکن تلقی کرد، به طور مثال بحث اعتماد بازار را مطرح کرده بودید. جمع این ۲ اظهار نظر چگونه خواهد بود؟ طبق قانون اصالت با آزادی مردم در اقتصاد است اما این اصل تخطی ناپذیر نیست. امام هم در رساله تحریر الوسیله می فرمایند که: خرید و فروش به اختیار مردم صورت می گیرد مگر این که حفظ مصالح عمومی اقتضا کند که باعث دخالت دولت شود. در مبانی اسلامی هم داریم در زمانی که غذا در مدینه کم شده بود و پیامبر دستور باز شدن انبارها را دادند و فرمودند که اجناس عرضه شود که برخی از ایشان خواستند که ایشان قیمت گذاری هم بکنند که پیامبر فرمودند: مردم را رها کنید که به وسیله یکدیگر روزی بخورند. این بدان معنی است که اگر عرضه درست شود قیمت به صورت خودکار کاهش می یابد. پس اصل این است که بازار آزاد باشد و دخالت دولت در حد ضرورت باشد و این که بنده گفتم بازار اصل نیست یعنی یک اصل تخلف ناپذیر نیست. ما باید از آزادی حق انتخاب در بازار حمایت کنیم به شرط این که منابع و منافع عمومی حفظ شود. در شرایط فعلی رفتار دولت در بحث ارز کاملا درست است یعنی دخالت دستوری در بازار ارز چرا که مالک حجم بسیاری از ارز قابل عرضه هست و چاره ای جز کار دستوری کردن نمانده است. بنده گفته بودم که سیاست تثبیت را به صورت کامل اجرا کند یکی از آن ها این است که تضمین لازم در شرایط خاص برای حداقل های مصرفی به مردم بدهیم. بنده از اقتصاد کوپنی دفاع می کنم با سرافرازی هم دفاع می کنم. برای این که تخصیص کالا یک ابزار است. البته ابزار خوبی برای همیشه نیست. اما وقتی مجبور باشیم باید از این ابزار استفاده کنیم برای اینکه ضمانت کنیم توده های ملت حداقلی از مصرف غذایی را داشته باشند و اگر غیر از این باشد به سرعت توده های مردم را از دست خواهیم داد. بنده قائل هستم که شرایط بسیار حاد ولی قابل درمان است و ما باید ضمن امیدواری به درمان از مجامله، تاخیر و تعارف بپرهیزیم. سیاست تخصیص اداری ارز که سیاست تثبیت است در برابر بی ثباتی بازار رویکرد درستی است اما دولت باید همه اجزای آن را بپذیرد و البته با افراد و مهره های متناسب این کار را آن را اجرا کند. در ماه های گذشته بازار بورس حاوی خبرهای خوبی برای ما بوده است وضعیت بورس را چگونه ارزیابی می کنید؟ در حالت خوشبینانه باید بگویم که نقدینگی که به بازار ارز می آمده در بورس سرمایه گذاری شده است اما اگر بخواهیم واقع بین باشیم می توانیم بگوییم که این ها خریدهایی است که بنگاه ها از یکدیگر دارند برای بالابردن قیمت در این حالت دارای حباب خواهد شد. آیا افزایش صادرات با توجه به افزایش قیمت ارز در آن موثر نبوده است؟ من معتقدم که تولید اعم از صادرات داخلی دارای مکث زیادی خواهد بود. چون سیاست های بازرگانی، ارزی، اعتباری و توزیعی و امنیتی و سیاستی باید در سیستم کنترل ارز جا داشته باشند و من چنین اعتقادی ندارم که صادرات کالا باعث شده باشد که بورس رونق پیدا کند و معتقدم این است که این حباب است و خواهد ترکید انشاءا... ین تصور تحقق پیدا نکند.

دیدگاه تان را بنویسید

 

نیازمندی ها

پیشنهاد ما

Markets

نیازمندی ها