شاهنشاه قبل از سفر به فرنگ غذا خوردن با قاشق و چنگال را یاد گرفت
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، روایت مختلف مستشرقین از زندگی ایرانیان در دوران قاجار و پهلوی از نکات مورد توجه تاریخدانان در دورههای مختلف بوده است. به ویژه دوران قاجار برای شرق شناسان بسیار دارای اهمیت است و آنان مطالعات گستردهای در این مورد انجام دادهاند.
غذای ناصرالدینشاه و آداب صرف آن، موضوعی است که از چشم ناظران و اطرافیان شاه پنهان نبوده است. دکتر چارلز جیمز ویلس، طبیب دربار که سال 1886 میلادی به ایران آمد- کتابی دارد تحت عنوان «تاریخ اجتماعی ایران در عهد قاجاریه». این کتاب درباره اوضاع اجتماعی و اداری ایران در دوران سلطنت ناصرالدینشاه است و نویسنده کوشیده نکاتی مهم و خواندنی از آن عصر را در کتاب خود بگنجاند...
ناهار اعلیحضرت
او در شرح مشاهداتش از غذا خوردن ناصرالدینشاه مینویسد: «ناهار سلطنتی همیشه در وقت ظهر داده میشود. اعلیحضرت شاه در وقت صرف ناهار مانند عثمانیان روی تشک مینشیند و در سر سفره قریب پنجاه قاب غذاهای لذیذ و لطیف چیده شده است. در این وقت اعلیحضرت شاه چند لقمه از سادهترین آن غذاها را میل میکنند و محض رفع عطش چند پیاله شیر و شربت خنک که در فنجانهای بسیار مرغوب چینی داده میشود، میل میکنند. در وقت صرف ناهار مقربین و سایر حضار سکوت اختیار میکنند و پیشخدمتان خاصه با کمال ملایمت و سکوت، قابها را تجدید و تبدیل میکنند. بهندرت در وقت صرف ناهار، اعلیحضرت شاه یکی از حضار را مورد عنایت و التفات ملوکانه نموده، با او تکلم میکنند. شخص مزبور در جواب فرمایشات شاه، اول تعظیم نموده و پس از آن این کلمات را معروض میدارد: «تصدق قبله عالم گردم، قربانت شوم، آنچه قبله عالم امر فرموده بودند به انجام رسید....» خلاصه پس از صرف ناهار اعلیحضرت شاه دهان و دستهای مبارک را با آفتابه لگن طلا میشویند. پس از آن از سر سفره برخاسته و شاهزادگان باقی غذا را صرف میکنند. شام سلطنتی هم مانند ناهار مزبور در 3 ساعتی شب داده میشود و در وقت صرف آن دسته موزیک ترنمات جدید را مینوازد. اعیان و رجال حاضر در وقت شام عبارتند از: وزیر امور خارجه، فرمانده گارد، حکیمباشی همایونی، خاصهتراش، تلگرافچی باشی، امیر آخور، شاعر درباری، نقاشباشی و...»
ظرف غذای شاه
دکتر فووزیه، طبیب دیگر ناصرالدینشاه- نیز در کتاب «3 سال در دربار ایران»، ترجمه عباس اقبال آشتیانی مینویسد: «غذاهای مختلف را آنچنان که پیش ما معمول است یکی بعد از دیگری نمیآورند، بلکه همه را توسط تعداد فراشانی که برای آوردن آنها لازم باشد، یکجا حاضر میکنند. به این شکل که فراشها -که بر سر هر کدام مجموعه «سینی» گِرد بزرگی است و قلمکاری خوشرنگ با منگولههای رنگارنگ بر آن انداختهاند- دنبال غذاها پیش میآورند و مجدالدوله، ناظرباشی شاه همیشه پیشاپیش ایشان است. همین که فراشها به حضور شاه رسیدند، همه مجموعهها را بر زمین میگذارند و قلمکارها و سرپوشها را از روی ظروف برمیدارند و با مجموعههای خالی و قلمکارها بیرون میروند. آقادایی که گاهی میرزا ابوالقاسم نیز با او همراه است. ظروف غذایی را که شاه میخواهد نزدیک او میبرد و شاه که مثل همه ایرانیان چهارزانو مقابل سفرهای چرمی -که سفره پارچهای ملونی روی آن میاندازند- مینشیند با دست «یعنی بیقاشق و چنگال» از آن ظروف غذای خود را برمیدارد و میل میکند. اما کباب از این قاعده مستثنی است، به این معنی که آن را به محض اینکه حاضر شد صرف میکند. بعد از آنکه شاه غذای خود را خورد، همان فراشها مجموعهها را میآورند و سفره را برمیچینند تا دیگران به ترتیب سلسله مراتب از باقیمانده، غذای خود را بخورند. اما معلوم است که با این ترتیب به نوکرهای زیردست جز مقداری برنج خشک و استخوان بیگوشت چیزی نمیرسد. هر قدر تعداد غذاخورها بیشتر شود، باز نوع غذا معمولا همان است؛ فقط مقدار آن مخصوصاً پلو را بیشتر میکنند و با ترتیبی که وضع درخانه «دربار» شاهنشاه دارد، میتوان دریافت که تا چه اندازه میتوان بر مقدار غذاها افزود و فوج فراشان را زیادتر کرد.»
غذاخوردن با کارد و چنگال
اما در همین کتاب آمده است که میرزا حسینخان سپهسالار «صدراعظم» قبل از اینکه شاه به مسافرت اروپا برود، فکر بکری به ذهنش رسید؛ به این قرار: «در ایران شاه، وزیران، اعیان و اشراف مانند افراد و رعایای معمولی عادت دارند طبق سنت متداول با چنگال باباآدم «منظور انگشتان یک دست است!» غذا بخورند. صدراعظم چون با سبک غذا خوردن فرنگیها آشنایی داشت، خواست قبل از عزیمت شاه، غذا خوردن با کارد و چنگال را به شاه یاد بدهد. به این منظور، ضیافتهایی ترتیب داد و طی آن شخصاً نقش تعلیم غذا خوردن به ملتزمین را برعهده گرفت. به مدت یک هفته که درباریها غذا خوردن به سبک فرنگیها را تمرین میکردند، شاهنشاه پشت دیوار نازکی مینشست و به منظور یادگیری درسهای صدراعظم، از چند سوراخ کوچک غذا خوردن آنها را نظاره میکرد. وقتی شاه و درباریان توانستند برای صرف غذا خوب از قاشق و چنگال استفاده کنند، مساعی صدراعظم بسیار مورد تقدیر قرار گرفت.»
دیدگاه تان را بنویسید