فضاپیمایی که قلب سیاهی فضا را شکافت و علم جدید را شعله‌ور کرد

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه، 55 سال پیش در چنین روزی، دانشمندان قرن بیستم که جوانی شان را با مطالعه آثار علمی تخیلی نویسندگانی مثل ژول ورن، اچ جی ولز، ایزاک آسیموف و آرتور سی کلارک گذرانده بودند، رویای آدمی را بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک کردند. آسمان بی‌کران رویای همیشه انسان دشوار می توان گفت آدمی از چه هنگام رویای سفر به فضا را در خیال خود می پرورانده است. آنچه که از نثر و نوشته در این باره برای ما باقی مانده، از قرن دوم میلادی فراتر نمی رود. قصه خیالی لوسیان ساموسترا، نویسنده یونانی که نام «قصه واقعی» به آن داده است. ژول ورن، نویسنده شهیر قرن نوزدهم نیز در داستان «از زمین تا ماه خود» روایتی داستانی از سفر به فضا به دست می دهد که بسیار نزدیک به آن چیزی است که دو قرن بعد نه در خیال که در واقعیت رخ داد. او در داستان خود ماجرای دانشمندانی را روایت می کند که با یک توپ جنگی 900 فوتی اتاقکی را به سمت ماه شلیک می کنند. در عمل نیز این شوروی بود که خیال دیرینه بشر را به واقعیت تبدیل کرد و با پرتاب اولین قمر مصنوعی به فضا آغازگر عصر اکتشافات فضایی شد. عصر فضا در خوفناک‌ترین فاجعه ای که به تاکنون به تجربه آدمی درآمده است، نطفه بسته: جنگ جهانی دوم. ریشه پیشرفت‌های بشر در فضا را باید در اولین تلاش های او برای توسعه فناوری موشک‌ها جست و جو کرد، تلاش هایی که در دهه 1930 و بویژه توسط نازی های حاکم بر آلمان شروع شد. شوروی و ایالات متحده آمریکا نیز از همان زمان به فکر توسعه صنایع موشکی خود افتادند. اما این شوروی بود که اولین برتری ها در این زمینه را از آن خود کرد. نیروهای نظامی آمریکا حتی از دهه 40 میلادی به فکر طراحی و پرتاب ماهواره به فضا بودند. اما در این کشور طرح های علمی مربوط به تسخیر فضا شور و هیجان چندانی در میان افکار عمومی ایجاد نمی کرد و استراتژیست های آمریکایی نیز افزایش قدرت هسته ای و تقویت نیروی هوایی خود را عامل موثرتری برای کسب برتری در میدان جنگ سرد می‌دیدند. در مقابل، شوروی برنامه های خود در این زمینه را با نهایت نهانکاری پیش می برد تا مباد اسرار آنها در این زمینه فاش شود و مورد استفاده دشمن قرار گیرد. جنگ سرد و رقابت داغ تسخیر فضا در آن سال‌ها دانشمندان شوروی به این نتیجه رسیده بودند که پرتاب قمر مصنوعی به فضا یکی از مراحل گریزناپذیر در توسعه تجهیزات موشکی است. دولت آمریکا نیز برنامه مشابهی را در سر می پروراند. رئیس جمهور وقت آمریکا، آیزنهاور در 29 ژوئیه 1955 اعلام کرده بود ایالات متحده قصد دارد یک قمر مصنوعی به فضا پرتاب کند. پس از اعلام این خبر شوروی به تلاش های موشکی خود در این زمینه شتاب بیشتری داد و بالاخره پس از انجام چندین طرح آزمایشی موفق و ناموفق، اولین قمر مصنوعی خود را روانه فضا کرد. شوروی این قمر مصنوعی را که اسپونتیک 1 نام داشت، روز چهارم اکتبر 1957 روانه فضا کرد. پرتاب موفقیت آمیز این قمر مصنوعی آغازگر دوره ای شد که به عصر فضا شهرت یافت. اسپونتیک سه ماه در مدار زمین چرخید و مسافتی 60 میلیون کیلومتری را در فضا پیمود. اولین قمر مصنوعی شوروی بالاخره 4 ژانویه 1958 از مدار خارج شد و سقوط کرد. پرتاب موفقیت آمیز اولین قمر مصنوعی توسط شوروی در آن زمان بیش از آنکه اهمیت علمی داشته باشد، اهمیت سیاسی به خود گرفته بود. این موفقیت علمی نشانه برتری حکومت کمونیستی شوروی بر جهان غرب تفسیر می شد. شب چهارم اکتبر بسیاری از متخصصان و دانشمندان ایستگاه های فضایی با تلسکوپ و دروبین های چشمی در فضا به دنبال قمر شوروی می گشتند. در گزارش های خبری اعلام شده بود هر کس یک گیرنده کوچک داشته باشد، خواهد توانست صدای بیپ بیپ این قمر را در فضا بشنود. پرتاب موفقیت آمیز این قمر مصنوعی در آمریکا نیز بحرانی پدید آورد که به بحران اسپونتیک مشهور شد. در غرب تصور می شد قلمرو ایالات متحده امریکا تحت استیلا و اِشراف شوروی قرار دارد. گفته می شد موشکی که این قمر مصنوعی را به فضا فرستاده است، می تواند یک بمب هسته ای را در عرض چند دقیقه به هر نقطه از فضا بفرستد. پرتاب این قمر از نظر علمی نیز موفقیت بی نظیری برای بشریت به شمار می آمد. دانشمندان توانستند با تجزیه و تحلیل سیگنال های رادیویی ساطع شده از اسپونتیک 1 اطلاعات خود درباره لایه های مختلف اتمسفر از جمله یون سپهر را افزایش دهند. موفقیت دانشمندان شوروی در پرتاب اولین قمر مصنوعی به فضا فصل جدیدی را در تاریخ علم گشود. پرتاب اسپونتیک اولین پله اکتشافات فضایی بود و پس از آن طولی نکشید که حتی پای انسان نیز به فضا باز شد. این واقعه چنان شتابی به سرمایه گذاری های بین المللی در زمینه تحقیقات فضایی دادکه مجله نیوساینتیست در مقاله‌ای که در سپتامبر ۲۰۰۷ منتشر کرد، آن را بزرگترین عامل توسعه دانش در تاریخ بشر برشمرده بود.