یادگاری از خون

گروه خواندنی های نامه نیوز - زمین در طول تاریخ بارها و بارها زخم خورده است. زخم‌های عمیقی از جنگ و خونریزی. از نبردهای گسترده میان ایرانیان و رومیان باستان گرفته تا جنگ‌های همین چندوقت پیش در عراق و افغانستان. هر بار در هر گوشه این کره خاکی، خون صدها، هزاران و حتی میلیون‌ها انسان به خاطر زیاده‌خواهی چند سیاست‌مدار ریخته شده و تاثیری تلخ بر پیکره تاریخ گذاشته است. در این میان دو تراژدی بزرگ تاریخ یعنی جنگ‌های جهانی اول و دوم که در هرکدام حداقل ۱۰ میلیون نفر به کام مرگ رفتند همواره پررنگ و تاثیرگذار بوده‌اند. جنگ‌های عظیمی که در زمان وقوع شان تمام مردم جهان درگیر فقر و قحطی و بدبختی شدند و بدون شک پیش از آن هرگز نظیر این جنگ‌ها رخ نداده بود. در این گزارش نگاهی انداختیم به نمایشگاه‌های مهمی که به دلایل مختلف با موضوع و محوریت جنگ‌های جهانی برگزار شدند. برخی برای یادبود کشته‌شدگان و برخی دیگر برای نمایش تبعات مخرب این دو جنگ. به هر حال همه اینها در کنار هم نشان می‌دهند، زمین و ساکنانش هرگز خاطره چنین زخم‌های عمیقی را از یاد نخواهند برد. نمایشگاه بلژیک درباره جنگ جهانی بزرگترین نمایشگاه بلژیک در زمینه جنگ جهانی اول روز شنبه در «لی یژ» نخستین شهری که در این کشور به تصرف نیروهای آلمان درآمد، برگزار شد. در این نمایشگاه، بیش از ۳هزار قطعه تاریخی به نمایش گذاشته شد. دلیل برگزاری این نمایشگاه این است که جنگ جهانی اول از این شهر آغاز شد و به نوعی در حومه این شهر نیز به پایان رسید. ویلهلم دوم، آخرین قیصر آلمان روز نهم نوامبر ۱۹۱۹، در شهر «اسپا» در نزدیکی شهر «لی یژ»، به جنگ جهانی پایان داد. در بخش بزرگی از این نمایشگاه، به ارائه دیدگاه‌های مختلف از اقشار مختلف ازجمله، نظامیان ارشد و سربازان، غیرنظامیان، هنرمندان، نیروهای مقاومت و طرف‌های پیروز در جنگ پرداخته شده است. هدف از برگزاری این نمایشگاه این است که ریشه‌های آغاز جنگ جهانی اول، درگیری‌های مهم، نحوه رساندن کمک‌های بهداشتی، رنج و عذاب مردم، نحوه زندگی مردم در زمان جنگ، مقاومت در برابر اشغالگران، امضای پیمان‌های صلح و در پایان دگردیسی بلژیک و ورود آن به دنیای امروزی به نمایش گذاشته شود. نمایشگاه پیامدهای جنگ جهانی دوم در برلین عبارت «۱۹۴۵؛ شکست، آزادسازی، آغازی جدید» عنوان نمایشگاهی بود که به پیامدهای جنگ جهانی دوم پرداخت. این نمایشگاه که در موزه تاریخی آلمان در برلین برگزار شد، با هفتادمین سالگرد پیروزی متفقین در اروپا در ۱۸اردیبهشت همزمان شده و پایان جنگ و سال‌های پس از آن را در ۱۲کشور بازگو کرد. موضوعات اصلی نمایشگاه به شرایط این کشورها پس از جنگ مربوط بود. برای مثال، اینکه این کشورها با چه مشکلاتی پس از جنگ دست و پنجه نرم می‌کردند و مردم چگونه با آنچه در سال‌های جنگ رخ داد، روبه‌رو شدند؟ مایا پیرز، یکی از مسئولان این نمایشگاه گفته بود: «برای ما مهم بود نشان دهیم که چطور برخی مسائل مختص این کشورها بود. برای مثال یک مشکل ویژه در سال‌های پس از جنگ چه تفاوتی در هلند، بریتانیا، اتحاد جماهیر شوروی یا در لهستان داشت. مشکلات شان تا چه حد متفاوت یا مشابه بودند؟ به عنوان مثال شیوه آنها برای برخورد با همدستان نازی‌ها یا متهمان به همدستی با آنها چه بود.» بازدیدکننده این نمایشگاه در ابتدا با واقعیت‌های تلخ در باره جنگ جهانی دوم مواجه می‌شود. اینکه ۱۳میلیون نفر به‌دست نازی‌ها کشته شدند و حدود ۴۵ میلیون نفر در جنگ جان باختند. این نمایشگاه همچنین نشان می‌دهد ۷ میلیون کارگر اجباری در پایان جنگ آزاد شدند. «بابت کینکرت»، یکی دیگر از مسئولان این نمایشگاه گفته بود: «بی‌تردید همیشه روبه‌رو شدن با میزان جنایات و مسئولیت حکومت آلمان و خساراتی که این کشور به کشورهای دیگر زد، وحشتناک است. ولی نشان دادن این مسئله به شکلی قاطع به بازدیدکنندگان جوان، اهمیت دارد. نشان دادن اینکه آلمان جنگ را آغاز کرد و این کشور مسئول جنایات زیادی است.» در آلمان همچنان اطلاعات کافی در باره آنچه در کشورهای دیگر پس از جنگ جهانی دوم رخ داد، وجود ندارد. به عنوان مثال تعداد کمی از مردم می‌دانند که ۹۰درصد از ۱۳میلیون قربانی جنایت نازی‌ها، اهالی شرق اروپا همچون لهستان، اوکراین و بلاروس بودند. آثار مخرب جنگ جهانی دوم در ایران در سال ۸۹ نمایشگاهی از اسناد و مدارک مربوط به «آثار مخرب جنگ جهانی دوم در ایران» در نخستین پناهگاه ساخته‌شده در جنگ جهانی دوم از سوی پهلوی اول واقع در مجموعه سعدآباد برگزار شد.ایده برگزاری این نمایشگاه در پی طرح پیشنهادی از سوی ریاست سازمان میراث فرهنگی به رییس‌جمهوری مبنی بر پیگیری و دریافت غرامت ویرانی‌ها و خسارت‌های مادی و معنوی واردشده بر ایران در طول جنگ جهانی دوم به‌دست متفقین شکل گرفت. در آن سال‌ها نقض بی‌طرفی ایران از سوی متفقین (امریکا، روسیه و انگلیس) و اشغال ۵ ساله ایران و پیامدهای ناشی از این جنگ، علاوه بر ویرانی و به وجود آوردن زیان‌های مالی سنگین، مشکلات اقتصادی، بیماری و قحطی را به‌وجود آورد که سبب کشته‌شدن شمار زیادی از سربازان و مردم عادی ایران شد. مسئولان با برگزاری این نمایشگاه درصدد بودند تا با به تصویر کشیدن گوشه‌هایی از این رخداد خانمان‌سوز و نمایش اسناد و مدارک آن، علاوه‌بر گرامیداشت یاد هموطنان و کشته‌شدگان این جنگ با یادآوری خاطره تلخ تاریخی سابقه ستم، استثمار و استعمار غرب در ایران بر تادیه حقوق حقه ملت ایران تاکیدی دوباره کنند. بررسی تاثیر جنگ جهانی اول بر هنر چندی قبل به مناسبت یکصدمین سالگرد جنگ جهانی اول، نمایشگاهی در آلمان با نمایش ۳۰۰ اثر از هنرمندان آن دوره، اثر این جنگ بر هنر را بررسی کرد. این نمایشگاه بزرگ در پایتخت سابق آلمان با عنوان «۱۹۱۴، پیشگامان جنگ» به موضوع جنگ جهانی اول و اثر آن بر هنر پرداخت. قبل از جنگ در پاریس، سبک هنری کوبیسم و در برلین سبک هنری اکسپرسیونیسم بسیار رایج بود. هنرمندان در اروپا با یکدیگر روابط خوب و جدی داشتند و به طور مداوم با یکدیگر دیدار می‌کردند. اما با آغاز جنگ جهانی اول در ۲۸ جولای ۱۹۱۴ تمامی این روابط از هم گسیخت و هنر اروپا وارد مرحله جدیدی شد. بسیاری از هنرمندان مشغولیت‌های هنری خود را کنار گذاشتند و در جنگ شرکت کرده و بسیاری هم کشته شدند. هنرمندان آلمانی مثل «مکس لیبرمن»، «آگوست ژاول» و «ارنست بالاخ» هم کارهای هنری خود را با حال و هوای جنگ همراه کردند. عده‌ای هم مانند «کارلو کارا» با نقاشی‌های خود به جنگ با ارتش ایتالیا رفتند. پس از این هم بیشتر هنرمندان در کارهای خود با نگاهی انتقادی به مسئله قتل‌عام مردم بی‌گناه پرداختند. در این نمایشگاه ۳۰۰ تابلوی نقاشی از ۵۰هنرمند به نمایش گذاشته شد. نمایشگاه آثار هنری روسیه در استونی «کولاجوئا» مکانی نزدیک به تایلنا در کشور استونی است که سال گذشته نمایشگاه آثار هنری روسیه را در آن برپا کردند. در این نمایشگاه که با نام «شاه بندورف و شاهزادگان روسی» برگزار شد، آثار نقاش روس مقیم امریکا به نام یوری گورباچف به معرض نمایش گذاشته شد و اسرار بسیاری از تاریخ کهن جنگ در آن مطرح شد. این نمایشگاه به مناسبت صدمین سال آغاز جنگ جهانی اول به نمایش درآمد و در آن به بیان مشکلات پیش‌روی مهاجران روسیه در دیگر کشورها پرداخته شد. نمایشگاه «از خیابان تا سنگر» در صدمین سالگرد جنگ جهانی اول «از خیابان تا سنگر»، نام نمایشگاهی است که به مناسبت صدمین سال شروع جنگ جهانی اول در شهر منچستر انگلستان برگزار شد. این نمایشگاه نگاهی به برجسته‌ترین حوادث و تاثیرات این جنگ بر زندگی مردم و چهره‌های شناخته‌شده داشت. جالب آنکه دست‌نوشته‌های شاعر معروف انگلیسی ویلفرد اوئن که در ۲۵ سالگی در سنگر با گاز شیمیایی مسموم شد، در این نمایشگاه در معرض دید بود. اشعار رئالیستی و تکان‌دهنده او درباره جنگ و مرگ از گازگرفتگی در سنگر شهرت دارد. بیش از ۷۰میلیون نفر از ۴۰کشور در این جنگ ۴ ساله جنگیدند که ۹ میلیون قربانی گرفت. بسیاری از نوادگان و فرزندان سربازان این جنگ در برگزاری نمایشگاه شرکت داشتند. «نبرد سم»، یکی از مرگبارترین جنگ‌های انسانی تن به تن است که، از اول ژوئیه تا نوامبر سال ۱۹۱۶ در اطراف رودخانه «سم» در فرانسه، یک‌میلیون زخمی و کشته به‌جا گذاشت. نمایشگاه «از خیابان تا سنگر» در موزه سلطنتی جنگ، در شمال شهر منچستر، گذری بر تاریخچه فداکاری‌های مردم شمال غربی انگلستان در جنگ جهانی اول بود که حدود ۳۰۰ روز ادامه داشت. نمایشگاه آرشیو اونتاریو سوم اکتبر مصادف است با یکصدمین سالگرد استقرار نیروهای ارتش کانادا در انگلستان که اتفاقا با یکصدمین سالگرد شروع جنگ جهانی اول هم‌زمان است. بسیاری از اهالی اونتاریو (یکی از استان‌های کانادا) به خاطر این جنگ دچار صدمات عظیم شدند. به همین مناسبت در سال ۲۰۱۳م نمایشگاهی از فداکاری‌ها و خاطرات اهالی اونتاریو از جنگ جهانی اول با کمک دولت این کشور ترتیب یافته است که Dear Sadie نام دارد. در این نمایشگاه نامه‌های عاشقانه میان «سعدی اربوکل» کارمند دفتری و سرگرد «هری میسون» به نمایش گذاشته شد. این نامه‌نگاری تا سال ۱۹۱۷م که هاری میسون در یک عملیات جان خود را از دست داد ادامه داشته است. پرونده‌ها و مدارک پزشکی باقیمانده از «لارنس بروس رابرتسون»، جراح ساکن تورنتو که داستان‌های مربوط به مجروحان و زنان و مردانی که از آنها مراقبت می‌کردند را ثبت و ضبط کرده است نیز به همراه یادداشت‌های روزانه سرباز وظیفه جان مولد که در آنها می‌کوشد برای تراژدی جنگ مفهومی بیاید از دیگر جذابیت‌های این نمایشگاه بود. بیش از ۶۵۰ هزار کانادایی در جریان جنگ جهانی اول خدمت کردند که حدود ۲۴۳ هزار تن از آنان از اهالی «اونتاریو» بودند. علاوه بر اینکه بیش از ۶۶ هزار کانادایی در جریان جنگ جهانی اول جان خود را از دست دادند و ۱۷۲ هزار نفر مجروح شدند. از سال ۱۹۰۳م «آرشیو اونتاریو» منبع اصلی اطلاعات درباره تاریخ «اونتاریو» و ساکنان آن بوده و دارای مجموعه عظیمی از اسناد، عکس‌ها، فیلم‌ها، نقشه‌ها و آثار هنری است.