سه راهی سخت جامعه

به گزارش نامه‌نیوز، همزمان با آغاز ماه رمضان، یکی از مسائل مورد توجه جامعه که در فضای مجازی نمود و بروز می‌یابد، موضوع روزه‌خواری و برخورد با روزه‌خواری است. به مانند اغلب مسائلی که در فضای مجازی به اصطلاح داغ می‌شوند. در این میان عده‌ای موافق برخوردها با روزه‌خواری هستند، عده‌ای در نقطه مقابل قرار می‌گیرند و حتی سعی می‌کنند با نشر تصاویر غذا و خوراکی‌های خوشمزه، اعتراض خود را به این برخوردها نشان دهند و در این میان گروهی نیز در میانه قرار دارند و چه خود اهل روزه گرفتن باشند و چه نباشند، معتقدند اعتقاد هر کس دست خودش است و همان طور که برخوردهای سلبی و خشن با روزه‌خواری یا اجبار عمومی به نخوردن خوراکی در ملاء عام درست نیست و نه انسانی که روزه‌دار است رضایت به حد شلاق روزه‌خوار پیدا می‌کند و نه انسانی که روزه نمی‌گیرد، به لجبازی با روزه‌دار، سعی در تظاهر به روزه‌خواری می‌کند. در نظامی که نام «جمهوری اسلامی» را یدک می‌کشد، بحث درباره ابعاد حقوقی و یا احکام شرعی و دینی موضوع روزه‌خواری بحثی است که نظر کارشناسان این عرصه را می‌طلبد. در واقع بدیهی است که ضرورت وجوب روزه داری در جامعه اسلامی، چنان که در قانون آمده است قابل بحث نیست و برای کسی که در روزه گرفتن معذوریت دارد، قواعدی وضع شده است و در این جا این موضوع تنها به عنوان مثالی از بحث های شبکه های اجتماعی مطرح شده است. چیزی که در این میان جالب توجه به نظر می‌رسد، نگاه سومی است که قصد دارد راهی میانه برای ماجرا برگزیند؛ نگاهی که بیش از آن که مبتنی بر «قانون» به هر شکل آن باشد، بر انسانیت اتکا دارد. غالب کسانی که چنین نگاهی را دنبال می‌کنند، آدم‌هایی هستند که از جدل و جنگ به ستوه آمده‌اند، از برخورد سلبی خسته‌اند و در عین حال سعی می‌کنند با ارجاع دادن انسان به ذات صلح‌خواه‌اش همه را به کنار آمدن با یکدیگر بر مبنای احترام دعوت کنند. شاید تعابیر از این نگاه سوم به تعبیر هر دو طیف طرفداران نگاه اول و دوم، نگاه مطلوبی نباشد. کسی که به دین و دینداری عناد می‌ورزد، مسلما هر نگاهی را که بگوید به دین و آیین دیگران احترام بگذار را بر نمی‌تابد و از سوی دیگر ممکن است برخی از گروه دیگر، این نگاه سوم را نگاهی استحاله‌جویانه و تلاشی برای تغییر نرم در باورهای اجتماعی ببینند. با این همه، آن چه واضح به نظر می‌رسد این است که هیچ یک از این سه نگاه از وضع موجود راضی نیست. در واقع نگاه اول معتقد است هنجارشکنانی «وجود دارند» و هر کس روزه‌خواری می‌کند به عمد و تظاهر، شرع و قانون را به سخره گرفته است، پس باید مجازات شود. این مجازات دسته دوم را شاکی می‌کند و به لجبازی وا می‌دارد و دسته سوم از برخورد این دو دسته با یکدیگر غمگین است. متاسفانه هیچ آمار دقیق، رسمی و مورد وثوقی وجود ندارد که تعداد هر یک از این سه دسته را بسنجد، اما مشاهده عمومی نشان می‌دهد که هر یک از این سه راه، طرفداران قابل توجهی دارند. در نتیجه این سوال ایجاد می‌شود که چاره چیست؟ موضوع روزه‌داری و روزه‌خواری تنها مثالی از بحث‌های اجتماعی است که می‌توان آن را در موارد دیگری نیز مشاهده کرد. مواردی که گاه به حوزه‌هایی همچون سیاست، حقوق و .... نیز کشیده می‌شوند. در طول تاریخ و در عرض جغرافیای جهان، هر از چندگاهی یکی از این تفکرات استیلا یافته و سعی کرده است دنیا را چنان که خود می‌خواهد و فکر می‌کند درست است، عوض کند. این استیلا گاه به زور جنگ به دست آمده و گاه روند دموکراسی آن را به اکثریتی بخشیده است که در نهایت با اتکا به آن، خواسته‌اند اقلیت را زیر پا بگذارند. با این همه، انسان خسته از جدل و جنگ همیشگی و برخورد و تضارب آرا، هنوز راهی نیافته است که دنیایی آرام و با همزیستی آرا را تجربه کند. شاید مفاهیم گم شده این مسیر، مهربانی و تحمل باشند. شاید درک مفهوم آزادی بتواند به انسان‌ها کمک کند. بدیهی است که هر جامعه و هر دیدگاه حاکم بر آن، تلاش می‌کند که اصول و اسلوب مورد نظر خود را حفظ کند، اما ورود چنین مفاهیمی به عرصه قانون و اجرای آن - در صورت عدم وجود - و یا تقویت این مفاهیم - در صورت وجود و کمرنگ بودن - می‌تواند حتی باعث تقویت و قوام این اصول و اسلوب شود. چنان که مثلا اگر تفکر مخالفی یافتیم، به جای زندان و شلاق که قطعا بیش از تاثیر اصلاحی، به واگرایی، دور شدن و حتی تنفر مخالف می‌انجامد، راهی دیگر یافت و از سوی دیگر مخالف و منتقد یک جریان حاکم نیز برای بیان مخالفتش، راهی جز خشونت و بر هم ریختن نظم و نظام جامعه بیابد. حل معمای یافتن این راه، کلیدی است که این روزها هر جامعه‌ای به آن نیاز دارد.