پیامدهای تحولآفرین چاپ سهبعدی اعضای زنده بدن/ داستان تخیلی در زندگی واقعی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
مهدی کرمیان*: با پیشرفت شگفتانگیز فناوری چاپ سهبعدی، ممکن است روزی فرابرسد که اعضای بدن انسان هم دقیقا مانند یک سیستم ساخت دست بشر قابل تعویض باشند! توجه داشته باشید که این موضوع نه یک داستان علمی- تخیلی است و نه آنقدرها هم که فکر میکنید، تحققش به درازا خواهد انجامید. از هماکنون نیز این روش کاربردهای آیندهداری در دندانپزشکی پیدا کرده است: ترمیم تاج، پلها و ایمپلنتهای دندانی و حتی ساخت یک دستدندان کامل. به اینترتیب که ابتدا در کلینیک دندانپزشکی یک اسکن دیجیتال داخل دهانی از دندانها و لثه بیمار تهیه و بعد نتیجه این اسکنها را از طریق اینترنت، به لابراتوار مجهز به چاپگرهای سهبعدی ویژه میفرستند. این روش نسبت به روشهای فعلی، دقیقتر و مقرون بهصرفهتر است و بیمار هم مجبور نیست سازهها، مواد قالبگیری بدمزه و کلی گیره و سینی مخصوص قالبگیری دندان را در دهانش تحمل کند. در عین حال، روش چاپ سهبعدی زمینهساز تحولی شگرف در طرحریزی و ساخت اعضای مصنوعی بدن انسان شده است. «اسکات سومیت» از بنیانگذاران موسسه نوآوریهای Bespoke در سانفرانسیسکو در این مورد میگوید: «روش سنتی ساخت دست و پای مصنوعی طی
سالیان گذشته چندان تغییر نکرده است، مقداری فوم مخصوص قالبگیری را دور پای فردی میپیچند، بعد درون آن را پر کرده و از آن به عنوان قالب پای متحدالشکل برای همه افراد استفاده میکنند. اما هدف ما این است که برای هر فرد دچار نقص عضو مادرزاد یا نقص ناشی از سانحه، عضو مصنوعی مخصوص به خودش را تولید کنیم؛ قطعاتی که کاملا با سایر اعضای بدن فرد آسیبدیده هماهنگی داشته و با حفظ تقارن بدن فرد، وظیفهاش را به بهترین شکل ممکن انجام دهد. حتی میتوان شخصیت و سلیقه فرد متقاضی عضو را هم در طراحی آن دخالت داد.» وی که مدرس دانشگاه استنفورد است، میافزاید: «در واقع ما داریم حسی انسانی و شگرف را جانشین روشی کلیشهای و ماشینی میکنیم.» اما فناوری چاپ سهبعدی پا را از این هم فراتر گذاشته است: پزشکان و مهندسان هلندی فوریه گذشته، با استفاده از این روش استخوان فک پایین زن 83سالهای را که دچار عفونت مزمن استخوانی بود، به طور کامل بازسازی کرده و جایگزین استخوان فک عفونی بیمار کردند. برای ساخت این استخوان با چاپگر سهبعدی، 33لایه پودر تیتانیوم با یکدیگر جوش خورده و سپس با استخوان مصنوعی از جنس بیوسرامیک پوشانده شد. به کارگیری این روش،
علاوه بر بیماران، برای پزشکان نیز بسیار کارگشاست، از جمله در طراحی مراحل اعمال جراحی. در روش معمول، برای مثال استخوان لگن شکسته شده افراد سانحهدیده را با کمک اشعه ایکس اسکن میکنند و بر اساس موقعیت استخوانها در تصویر تهیهشده، مراحل جراحی طرحریزی شده و با توجه به مخاطرهآمیز بودن وضعیت بیمار، در کوتاهترین زمان ممکن، عمل جراحی انجام میشود. بدیهی است که این سرعت عمل ممکن است سبب کاهش دقت عمل جراحی شود. دکتر «آنتونی جی آتالا» مدیر موسسه پزشکی ترمیمی ویک فارست درباره این موضوع میگوید: «در چنین مواردی، پس از اسکن دقیق لگن بیمار، میتوان از قطعات استخوانهای شکسته شده پرینت سهبعدی تهیه کرد. آنگاه جراحان با در اختیار داشتن این نمونه دقیق از استخوانها، قطعاتی را که برای جوش خوردن آنها به هم لازم است، قبل از جراحی تهیه کرده و هنگام جراحی لگن را بهراحتی بازسازی میکنند.» پیوند عضو شاید بلندپروازانهترین کاربرد احتمالی تکنیک چاپ سهبعدی در علم پزشکی، نقش آن در تولید اعضای زنده بدن انسان باشد. یعنی با کمک این روش، سلولهای زنده بافتها و اندامها را لایه به لایه کنار هم قرار میدهند و ساختار سهبعدی
و زنده یک عضو بسیار مهم را ایجاد میکنند. فقط لحظهای تصور کنید: ممکن است زمانی برسد که پوست، نای، مثانه و حتی اندامهای زنده و بسیار پیچیدهای مانند قلب را بتوان تنها با یک حرکت ماوس کامپیوتر تولید کرد! از آنجایی که میتوان از سلولهای خود فرد گیرنده عضو، برای ساخت اندامهای تازه استفاده کرد، ریسک رد پیوند توسط بیمار (که ناشی از واکنش ایمنی بدن به سلولهای بیگانه است)، عملا از بین میرود و نیازی به مصرف داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی نخواهد بود. اما تا تحقق چنین آرزویی چقدر طول خواهد کشید؟ واقعیت آن است که اولین نمونه تجاری دستگاه چاپگر زیستی سهبعدی را شرکت ارگانووو در سال 2009 به بازار عرضه کرده است. این شرکت که مرکز آن در سندیهگوی آمریکا قرار دارد، با شرکتهای معتبر دارویی نظیر Pfizer و موسسات تحقیقاتی وابسته به دانشگاه هاروارد و استنفورد در زمینه پزشکی ترمیمی همکاری میکند. اولین مشتری دستگاههای چاپگر زیستی این شرکت، نهادهای تحقیقاتی وابسته به شرکتهای دارویی هستند، هرچند ممکن است در آینده نزدیک بیمارستانها هم در صف استفاده از محصولات آن قرار گیرند. با استفاده از این فناوری، در حال حاضر فقط میتوان
بافتهای سادهای نظیر پوست، بخشهایی از بافت عضلانی قلب و رگهای خونی را تولید کرد، هرچند این شرکت ساخت اندامهای پیچیدهتر نظیر قلب و کبد را هم در دستور کار آینده خود قرار داده است.شرکت wake forest در سال 2003، نوع دیگری از چاپگرهای زیستی سهبعدی را به صورت تحقیقاتی تولید کرد. دکتر «آتالا» و همکارانش در مقالهای که در ژورنال نیچر منتشر شد، ادعا کردند توانستند با استفاده از این دستگاه، کلیههای مینیاتوری بسازند که میتواند خون را تصفیه و اوره را جداسازی کند. این شرکت هماکنون با استفاده از دستگاههای مدرنتر، در حال ساخت نمونههای اولیه از کلیههای پیشرفتهتر است و تصمیم دارد در آینده، اندامهای بزرگتری مانند کلیه، قلب، کبد و مثانه و حتی گوش، بافت عضلانی و غضروف بین مفاصل را تولید کند. آینده تجاری چاپگرهای زیستی پژوهشگران موسسات تحقیقاتی ذکرشده در حال حاضر مشغول تحقیق روی توانایی زنده ماندن بافتها و اندامهای تولیدشده هستند. هنگامی که اطلاعات کافی در این زمینه فراهم آید، مرحله کارآزمایی بالینی آغاز خواهد شد. در نهایت موسسه نظارت بر غذا و داروی آمریکا مشخص خواهد کرد که ورود این فناوری به بازار
مجاز خواهد بود یا خیر. در صورت تصویب، هدف آن تولید انبوه اشکال مختلف بافت از سلولهای فرد گیرنده خواهد بود. در این حالت، لزومی ندارد که برای ساخت اندامهایی مانند کلیه، اندام ساختهشده از نظر شکل کاملا شبیه عضو فرد گیرنده باشد بلکه فقط باید اندازهاش مناسب و از سلولهای خودش تهیه شده باشد. در واقع مساله اصلی، ساختار قرارگیری سلولها در بافت است، نه شکل یا اندازه دقیق آن بافت یا اندام. پس سیستم چاپگر باید به شکلی برنامهریزی شده باشد که با استفاده از سلولهای یک فرد، بتواند ساختار اختصاصی اعضای مختلف بدن او را تولید کند. بنابراین برای کاهش هزینهها، میتوان الگوی ساختار سلولی را برای هر عضوی به طور اختصاصی در کامپیوتر ذخیره و برای همه افراد از آن استفاده کرد. در آینده، با کاهش هزینهها، راه به سوی عملی شدن این طرح باز خواهد شد. گرچه نمیتوان کتمان کرد که تا عملی شدن این طرح، ممکن است چه سرمایه گزافی مصرف شود، اما فقط تصور کنید که روزی قلب زاپاسی داشته باشید که از سلولهای خودتان تولید شده باشد، شگفتانگیز نیست؟ بر اساس گزارش شبکه اهدای عضو آمریکا (UNOS)، در حال حاضر بیش از 113هزار آمریکایی در انتظار عضو
مناسب برای پیوند بهسر میبرند. اما شاید دشوار بتوان اندامهای زنده قابل استفادهای یافت که مناسب آنها باشد. دلیل آن هم روشن است: تنها یک تا دودرصد مرگها در آمریکا به شکلی است که اندامهای فوتشدگان برای پیوند عضو قابل استفاده باشد. «آنه پاشکه» یکی از کارشناسان این شبکه، وضعیت را چنین شرح میدهد: «افراد بسیاری هستند که امیدوارانه در انتظار پیوند عضو بهسر میبرند و سرانجام شوربختانه اکثرشان به کام مرگ فرومیروند. هر فناوری جدید و از جمله همین چاپگرهای زیستی که بتواند نیاز به اعضای پیوندی را کاهش دهد، نور امیدی است بر زندگی این انسانهای ناامید.»
* عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند
دیدگاه تان را بنویسید