شطرنج در تنگه هرمز؛ زمان به نفع ایران میچرخد
گیدئون راچمن، ستوننویس فایننشال تایمز، میگوید ایرانیها در رویارویی با آمریکا به درستی معتقدند زمان به سود آنهاست. هر روزی که تنگه هرمز بستهتر میشود، فشار سیاسی و اقتصادی بر واشنگتن فزونی میگیرد و دست ایران بر میز مذاکره قویتر میشود.
«هرچه تنگه هرمز مدت بیشتری بسته بماند، فشار اقتصادی و سیاسی بر آمریکا و متحدانش بیشتر خواهد شد و در نتیجه، دست ایران در مذاکرات قویتر خواهد بود». این جمله گیدئون راچمن، ستوننویس ارشد فایننشال تایمز، در ۱۴ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد. تحلیلگرانی که پیش از این جنگ، پیروزی سریع و قاطع آمریکا را پیشبینی میکردند، امروز اعتراف میکنند که «استراتژی صبوری ایران» و «فقدان آن در کاخ سفید» مسیر جنگ را تغییر داده است. راچمن مینویسد: «مذاکره برای پایان دادن به جنگ و بحران کنونی نیازمند دیدگاه راهبردی و صبر است که ترامپ هیچکدام را ندارد».
در سوی مقابل، اد لوس، سردبیر فایننشال تایمز، هفتهای پیش فاش کرد که وقتی قیمت نفت پس از بسته شدن تنگه هرمز از مرز ۱۲۰ دلار عبور کرد، «ترامپ دچار وحشت شد و سریعاً به بازارها اطمینان داد که جنگ به زودی تمام میشود». به گفته لوس، ترامپ با این حرکت، «موقعیت مذاکراتی خود را در برابر رهبران ایران افشا کرد». ایران حالا میداند که ترامپ انتظار یک جنگ ۱۲ روزه را داشت و کاملاً برای درگیری طولانیمدت آماده نیست.
فشار اقتصادی؛ بمبی که بر خود آمریکا فرود آمد
تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی انرژی از آن عبور میکند، عملاً از ۲۸ فوریه بسته شده است. قیمت نفت خام فیزیکی در ۱۳ آوریل به رکورد تاریخی ۱۴۸.۸۷ دلار در هر بشکه رسید و قیمت بنزین در آمریکا از مرز ۴ دلار عبور کرد. این افزایش قیمت، فشار اقتصادی مستقیمی را بر دوش خانوادههای آمریکایی و صنایع اروپایی تحمیل کرده است. مؤسسه S&P Global Energy هشدار داده که اگر بحران دو ماه دیگر ادامه یابد، قیمت نفت میتواند به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد.
اما هزینهها تنها به بنزین محدود نمیشود. راچمن در تحلیل خود هشدار میدهد که «کمبود سوخت جت صنعت هوانوردی و گردشگری را فلج میکند، کمبود هلیوم قطر تولید نیمههادیها را متوقف میسازد و کمبود کودهای شیمیایی امنیت غذایی جهان را تهدید میکند». این زنجیره بحران، تورمی بیسابقه را به اقتصاد غرب تحمیل خواهد کرد. پنتاگون نیز برای ادامه جنگ بودجه اضافی ۲۰۰ میلیارد دلاری درخواست کرده که پرداخت آن مستلزم کاهش بودجه خدمات عمومی و مراقبتهای بهداشتی است.
بلاتکلیفی در کاخ سفید؛ ترامپ در تله جنگ
اختلافات داخلی در دولت آمریکا به اوج رسیده است. گروهی به رهبری معاون رئیسجمهور جیدی ونس خواهان راهحل دیپلماتیک و خروج از باتلاق هستند و گروه دیگر به رهبری مارکو روبیو بر تشدید فشارهای نظامی اصرار دارند. خود ترامپ نیز دچار تناقض شده است؛ در یک روز میگوید «ما پیروز شدیم» و ساعاتی بعد فریاد میزند «باید کار را تمام کنیم». گزارشها حاکی است که مشاوران ارشد اقتصادی و سیاسی به او هشدار دادهاند که ادامه جنگ، پایگاه رأی جمهوریخواهان را پیش از انتخابات میاندورهای از بین خواهد برد.
کریدورهای جایگزین؛ اقتصاد ایران وابسته به تنگه نیست
یکی از اشتباهات استراتژیک آمریکا، تصور این بود که بسته شدن تنگه هرمز، ایران را منزوی و فلج خواهد کرد. اما ایران و متحدانش از ماهها قبل، مسیرهای تجاری جایگزین را طراحی کردهاند. کریدور شمال-جنوب (INSTC) به طول ۷۲۰۰ کیلومتر، روسیه، ایران و هند را از طریق مسیرهای ریلی و دریایی به هم متصل میکند و زمان حملونقل را از ۴۵ روز به ۱۰ روز کاهش میدهد. روسیه و ایران در آوریل ۲۰۲۶ توافق کردند تا آخرین حلقه مفقوده این کریدور (راهآهن رشت-آستارا) را ظرف سه سال تکمیل کنند. همچنین کریدور ایران-پاکستان-آسیای مرکزی رسماً در آوریل ۲۰۲۶ آغاز به کار کرد. اقتصاد ایران دیگر در محاصره کامل غرب نیست.
اهرمهای پنهان و ائتلاف شرق
ایران با خریداران مطمئنی مانند چین طرف است که نفت ایران را با تخفیف ۲۰ تا ۳۰ درصدی نسبت به قیمتهای جهانی خریداری میکند. قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین نیز با ارزش ۴۰۰ میلیارد دلار، یک پشتوانه بلندمدت اقتصادی است. در چنین شرایطی، زمان به نفع ایران است. هر روز که ترامپ در باتلاق جنگ غرقتر میشود، بازارهای انرژی جهانی او را تحت فشار بیشتری قرار میدهند و متحدان آمریکا نیز فاصله خود را با کاخ سفید بیشتر میکنند.
در نهایت چه کسی برنده است؟
ایران از دل ۴۵ روز جنگ با یک برگ برنده خارج شده است که بمب و موشک نیست؛ «صبر راهبردی و زمان» است. فایننشال تایمز درست نوشته: ایران در این رویارویی به درستی معتقد است زمان به نفع آنهاست. واشنگتن در حالی که قادر به گشایش تنگه هرمز و بازگرداندن آرامش به بازارهای جهانی نیست، هر روز هزینههای سیاسی و اقتصادی بیشتری پرداخت میکند. ترامپ در حالی که هیچ استراتژی خروج روشنی ندارد، روز به روز در مردابی عمیقتر فرو میرود. ایران اما با تکیه بر اهرمهای جایگزین و اتحاد با قدرتهای شرق، نشان داده است که نه تنها نمیبازد، که پیروزی نهایی از آن کسی است که صبر دارد و میداند چگونه از سلاح زمان استفاده کند.
برای دنبالکردن تحلیلها و گزارشهای مرتبط با حوزه غربشناسی، رسانه های معاند، پهلوی، اپوزیسیون و گروهکهای ضدانقلاب به صفحه «دیدهبان غرب» مراجعه کنید.
دیدگاه تان را بنویسید