کسی که رانت انرژی می‌خورد منتظر «پاداش صرفه‌جویی» نمی‌ماند

وی افزود: دولت هر روز یک ایده جدید برای صرفه‌جویی انرژی ارائه می‌کند. معاون رئیس‌جمهور، آقای سقاب اصفهانی، وعده پاداش نقدی به مردم می‌دهد اگر مصرفشان را کم کنند. سخنگوی دولت از «نهضت ملی اصلاح الگوی مصرف» حرف می‌زند. یک بار می‌گویند خانم‌ها اگر هشت درجه دمای خانه را پایین بیاورند، مشکلات حل می‌شود. بار دیگر می‌گویند مردم نان را در فریزر نگذارند. رئیس‌جمهور هم اضافه می‌کند «اگر فقط ۱۰ درصد مصرف انرژی را کاهش دهیم، معادل ۸۰۰ هزار بشکه نفت صرفه‌جویی می‌شود».

این کارشناس حوزه انرژی یادآور شد: همه این حرف‌ها یک نکته مشترک دارد مقصر همیشه مردمند، مردم عادی اما. همیشه یک «بد مصرفی» در الگوی زندگی ما ایرانی‌ها وجود دارد. یک اشتباه در عادت‌های روزمره ما. گویی اگر فقط کمی آگاه شویم، اگر فقط قدری همت کنیم، ناترازی ۳۰ میلیون لیتری بنزین و کسری ۱۰۰ میلیارد مترمکعبی گاز و ۲۰ هزار مگاوات کسری برق حل می‌شود اما واقعیت دردناک چیز دیگری است.

وی افزود: مصرفِ عمده‌ای که شما از آن به عنوان «بد مصرفی مردم» یاد می‌کنید، ریشه در «بد مدیریتی خودتان» دارد آنچه می‌بینید نه بد مصرفی که رانت ساختاری است. رانتی که خود این دولت و دولت‌های پیشین آن را طراحی، نگهداری و حتی روزبه‌روز گسترش داده‌اند. اعداد و ارقام را بگذاریم کنار هر احساس و شعار. هر روز بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر بنزین و گازوئیل از کشور قاچاق می‌شود. روزانه ۲۰ میلیون لیتر سوخت فقط به پاکستان قاچاق می‌شود که خسارت سالانه آن ۳۲۰ هزار میلیارد تومان است. این عدد خیره‌کننده یعنی چی؟ یعنی هر سال، کل بودجه عمرانی چندین استان، صرف پرکردن مخازن قاچاقچیانی می‌شود.

این فعال سیاسی اظهار کرد: قاچاق سوخت سالانه تا ۸ میلیارد دلار منابع کشور را هدر می‌دهد. این رقم کجای شعارهای دولت درباره صرفه‌جویی قرار می‌گیرد؟ و پشت پرده همه اینها، بزرگ‌ترین رانت تاریخ اقتصاد ایران قرار دارد، یارانه پنهان انرژی ۱۱۱ میلیارد دلاری. این رقم، ایران را از نظر نسبت یارانه انرژی به تولید ناخالص داخلی در رتبه‌های نخست جهان قرار داده است. 

وی ادامه داد: هر لیتر بنزین وارداتی، ارزش واقعی‌اش حدود ۶۶ هزار تومان است  اما مردم آن را با قیمتی بین ۱,۵۰۰ تا ۳,۰۰۰ تومان می‌خرند. دولت روی هر لیتر، بیش از ۶۰ هزار تومان یارانه پنهان می‌دهد. این یارانه چه کسی را بهره‌مند می‌کند؟ مصرف‌کننده معمولی را؟ نه عمدتاً. این یارانه به جیب کسانی می‌رود که بیشتر مصرف می‌کنند: صنایع انرژی‌برِ بی‌بازده، مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز، و قاچاقچیانی که روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت را با ده‌ها برابر قیمت در بازارهای همسایه می‌فروشند.

عرب صادق گفت: هیچ صنعت دیگری در دنیا وجود ندارد که محصول نهایی‌اش را زیر بهای تمام‌شده قیمت‌گذاری کند. هیچ کجا با بهانه دفاع از مردم، محصول یک تولیدکننده را زیر قیمت واقعی توزیع نمی‌کنند. مدام از مردم می‌خواهید «صرفه‌جویی» کنند. اما خودتان چه می‌کنید؟ کدام یک از صنایع انرژی‌بر را مدیریت کرده‌اید؟ کدام حلقه از زنجیره قاچاق را بسته‌اید؟ تعرفه پاداش برای اقشار کم‌درآمد جایگزین قیمت واقعی نشده است. آنچه دارید، یک چرخه معیوب است: دولت یارانه می‌دهد سپس قاچاقچی سوخت می‌برد سپس ناتراری ایجاد می‌شود سپس دولت از مردم می‌خواهد صرفه‌جویی کنند سپس مردم زیر بار فشاری می‌روند که خودشان ایجاد نکرده‌اند.

وی ادامه داد: واقعیت این است که مصرف بالا عمدتاً نه به خاطر اسراف مردم که به خاطر قیمت غلط و سیاست نادرست است. کسی که رانت بهره‌مند است نه منتظر پاداش شماست و نه موعظه صرفه جویی تان مثل این است که مخزن ما کف ندارد در پی نشتی یابی اش باشیم. اما اقتصاد رانتی یعنی نرخ مصنوعی پایین، که قشر مرفه و شبکه‌های قاچاق از آن بهره می‌برند. حالا دولت معادل میلیاردها دلار یارانه به اشتباه پرداخت می‌کند و بعد مردم را موعظه می‌کند نان را در فریزر نگذارند!

این کارشناس حوزه انرژی یادآور شد: مردم بارها در طرح‌های قبلی هدفمندی یارانه‌ها نشان داده‌اند که اگر قیمت واقعی شود و پول برگشتی به حسابشان واریز شود، نه تنها شوکی به معیشتشان وارد نمی‌شود، بلکه می‌توانند بهینه مصرف کنند. تجربه ایران و جهان اثبات کرده که با مدیریت توأم اصلاح قیمت و جبران نقدی، نه‌تنها اعتراض اجتماعی ایجاد نشده، بلکه بهینه‌سازی مصرف رخ می‌دهد اما شما از اصلاح قیمت می‌ترسید و به بهانه حمایت از معیشت، میلیاردها دلار رانت را به قاچاقچیان و خوش‌مصرف‌ها می‌دهید و بعد از مردم می‌خواهید که صرفه‌جویی کنند. این نه سیاست است نه انصاف.

وی افزود: پس کاش کمی از این نسخه‌های مکرر «صرفه‌جویی مردم» دست بردارید و سراغ ریشه‌های اصلی بروید: اصلاح قیمت و مبارزه جدی با قاچاق. کاش به جای اینکه از مردم بخواهید زیر فشار مضاعف زندگی کنند، خودتان کمی اراده کنید و این رانت بیمارگونه را ریشه‌کن کنید.

این فعال سیاسی گفت: آقای سقاب اصفهانی، آقای رئیس‌جمهور، آقای سخنگوی دولت: مردم دیگر از این ابلاغیه‌ها، مصوبات، بخشنامه‌ها و شعارها خسته شده‌اند. حرف «صرفه‌جویی» از دهان کسانی که خود بانی اصلی این مصرف افسارگسیخته و رانت ساختاری هستند، بیشتر شبیه طنز تلخ است تا راهکار. هر روز که این رانت و این قاچاق را مدیریت نکنید، هر روز که به جای جراحی واقعی، صرفاً از مردم می‌خواهید «صرفه‌جویی» کنند، روزنه بیشتری از اعتماد اجتماعی را از دست می‌دهید و بحران را عمیق‌تر از قبل می‌کنید..