نگاه تحلیلگر/ گفتگوی نامه‌نیوز با غلامعلی رجایی
کمیته حقیقت‌یاب علت شکست تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را رمزگشایی کند
اگر کشور در شرایط باثبات‌تری قرار داشت، باید کمیته‌ای حقیقت‌یاب تشکیل می‌شد تا مشخص کند چه عواملی در به‌هم خوردن تفاهم‌نامه اسلام آباد نقش داشتند. باید روشن شود که چرا رئیس‌جمهور به‌عنوان مقام دوم کشور و رئیس شورای عالی امنیت ملی در جریان تصمیم‌ها نبود.
اصرار پزشکیان بر یادآوری تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را باید در چارچوب محاسبات سیاسی و تلاش برای مدیریت فضای جنگ و صلح تحلیل کرد. او با برجسته‌کردن امتیازات این تفاهم‌نامه، می‌کوشد نشان دهد هنوز مسیر توافق و جلوگیری از درگیری وجود دارد و گزینه نظامی نباید به انتخاب اجتناب‌ناپذیر تبدیل شود. در مقابل، سکوت آمریکا درباره این تفاهم‌نامه می‌تواند تلاشی برای کنارگذاشتن تعهدات گذشته و حفظ دست باز واشنگتن در مذاکرات احتمالی باشد. برای دولت آمریکا، عبور از توافق قبلی ممکن است ابزار فشار باشد؛ برای پزشکیان، زنده نگه‌داشتن آن می‌تواند راهی برای جلوگیری از بسته‌شدن کامل پنجره دیپلماسی باشد.
غلامعلی رجایی درباره یادآوری‌های مکرر پزشکیان از نقاط مثبت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد گفت: آسیب‌های روانی، اجتماعی و سیاسی ناشی از این اتفاق حتی از پیامدهای برجام نیز فراتر است و تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح، امنیت روانی جامعه را با چالش جدی مواجه کرده است. مسعود پزشکیان در شرایط بسیار دشواری قرار گرفته است و با توجه به احتمال ورود کشور به مرحله سخت‌تری از تنش‌ها، به نظر می‌رسد در مقطع حساسی قرار داریم.
وی افزود: اظهارات پزشکیان درباره ضرورت حفظ توافق‌ها و جلوگیری از برهم خوردن قراردادهای جدید را می‌توان تلاشی برای جلوگیری از تکرار تجربه‌های گذشته ارزیابی کرد. رئیس‌جمهور می‌خواهد روشن کند که اگر توافقی شکل گرفت، نباید اجازه داد بار دیگر به سرنوشت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد دچار شود.
این کارشناس مسائل سیاسی با تأکید بر ضرورت بررسی ابعاد به‌هم خوردن این تفاهم‌نامه گفت: اگر کشور در شرایط باثبات‌تری قرار داشت، باید کمیته‌ای حقیقت‌یاب تشکیل می‌شد تا مشخص کند چه عواملی در این موضع نقش داشتند. باید روشن شود که چرا رئیس‌جمهور به‌عنوان مقام دوم کشور و رئیس شورای عالی امنیت ملی در جریان تصمیم‌ها نبود.
وی ادامه داد: لازم است مسئولیت تصمیم‌ها و اقدامات انجام‌شده به‌صورت شفاف مشخص شود. تشکیل چنین کمیته‌ای می‌تواند از تکرار اتفاقات مشابه جلوگیری کند و مانع از آن شود که در توافق‌های احتمالی آینده نیز کشور با همین مشکلات مواجه شود.
رجایی با اشاره به مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اظهار کرد: این تفاهم‌نامه می‌توانست مسیری برای مدیریت تنش‌ها ایجاد کند. بر اساس ارزیابی مطرح‌شده، از ۱۴ بند این تفاهم‌نامه، ۱۲ بند به نفع ایران بود. در شرایطی که آمریکا متحمل تلفات شده بود و پایگاه‌هایش نیز هدف حمله قرار گرفته بودند، حتی ترامپ نیز در داخل آمریکا به دلیل امضای این تفاهم‌نامه با انتقادها و تمسخرهایی مواجه شده بود. با این حال، روند پیش‌آمده موجب شد تفاهم‌نامه عملاً نادیده گرفته شود و فرصت ایجادشده برای حرکت به سمت کاهش تنش‌ها از دست برود.
وی با بیان اینکه پزشکیان همچنان بر اهمیت آن تفاهم‌نامه تأکید دارد، گفت: به نظر می‌رسد از نگاه رئیس‌جمهور، اگر مسیر اجرای تفاهم‌نامه ادامه پیدا می‌کرد، امکان جلوگیری از تشدید تنش‌ها و قرار نگرفتن کشور در معرض فشارهای بیشتر وجود داشت. در آن صورت، احتمالاً ایران با شرایط فعلی ناشی از محاصره دریایی و هوایی و محدودیت‌های اقتصادی و منطقه‌ای مواجه نمی‌شد یا دست‌کم شدت این فشارها کاهش می‌یافت.
این فعال سیاسی تأکید کرد: به‌هم خوردن تفاهم‌نامه اسلام‌آباد صرفاً یک اتفاق در حوزه دیپلماسی نبود، بلکه پیامدهای روانی، اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای به همراه داشت که می‌تواند از پیامدهای برجام نیز فراتر باشد.
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به وضعیت کنونی کشور اظهار کرد: اکنون کشور در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار دارد و این وضعیت به امنیت روانی جامعه آسیب جدی وارد کرده است. مردم احساس می‌کنند هر لحظه ممکن است حملات نظامی از سر گرفته شود و همین نگرانی، زندگی روزمره و فضای عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی افزود: تشکیل کمیته حقیقت‌یاب ضرورت دارد. این کمیته باید ابعاد مختلف ماجرا را بررسی و نتایج را به اطلاع مردم برساند. اگر مشخص شود کدام دستگاه تصمیم‌های منجر به لغو تفاهم‌نامه بوده است، باید توضیحات آن مرجع نیز به‌صورت شفاف در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.
روسیه نمی‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در میانجی‌گری ایران و آمریکا داشته باشد
غلامعلی رجایی درباره سفر مسعود پزشکیان به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین به نامه نیوز گفت: در شرایط فعلی، انتظار ندارم روسیه بتواند نقش تعیین‌کننده‌ای در میانجی‌گری میان ایران و آمریکا ایفا کند. مسکو شاید بتواند در سطحی محدود نقش واسطه را بر عهده بگیرد، اما بعید است این اقدام تأثیر چشمگیری بر معادلات تهران و واشنگتن داشته باشد.
وی افزود: روسیه در حال حاضر با محاسبات پیچیده‌ای در عرصه بین‌المللی روبه‌رو است و در تعاملات خود، همه ظرفیت‌ها و مهره‌های اصلی‌اش را برای حمایت از ایران در مقابل آمریکا به کار نمی‌گیرد چون جنگ اوکراین همچنان یکی از اولویت‌های اصلی مسکو است و روابط روسیه با آمریکا نیز تحت تأثیر همین موضوع قرار دارد.
این فعال سیاسی اظهار کرد: اگرچه امکان میانجی‌گری محدود روسیه وجود دارد، اما نباید انتظار داشت که مسکو تمام ظرفیت‌های سیاسی و دیپلماتیک خود را برای حل اختلافات ایران و آمریکا به میدان بیاورد؛ به‌ویژه آنکه پرونده اوکراین و مناسبات روسیه و آمریکا همچنان در محاسبات کرملین نقش مهمی دارند.
دیدگاه تان را بنویسید