دریچهای که روحانی در ژنو گشود
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
سید نعمت الله عبدالرحیمزاده: 30 دی ماه روزی است که نتیجه مهمترین برنامه سیاسی-اقتصادی دکتر حسن روحانی به بار خواهد نشست. میتوان گفت که این اولین بار بعد از توافق سعدآباد در بیش از 10 سال گذشته است که ایران با طرفهای خود بر سر این موضوع به یک توافق عملی دست یافته است با این تفاوت که این دفعه، وزنه طرفهای ایران بسیار سنگینتر است تا آن گروه سه نفره به نام تروئیکا در سعدآباد. حضور آمریکا در این دور مذاکرات در بین مابقی گروه 1+5 از همه مهمتر است و به دلیل همین اهمیت است که عباس عراقچی در آخرین دور مذاکرات فقط با هلگا اشمیت دیدار نکرد و وندی شرمن، معاون وزارت خارجه آمریکا، سر راهش به مسکو در ژنو توقف کرد تا به جمع این دو بپیوندد. حالا همه از شروع توافقنامه ژنو در 30 دی خشنود هستند و با وجود نگرانیهای یکی دو ماهه گذشته، معلوم شد اراده طرفها برای اجرای توافق ژنو جدی است و حاضر به همکاری با یکدیگر هستند. اولین و مهمترین دستآورد اخیر در همین نکته است به این معنا با توافق اخیر معلوم شد ایران و قدرتهای بینالملل میتوانند در پیچیدهترین پرونده بیش از یک دهه اخیر هم گفتوگو کرده و هم فرمول اجرایی
تعیین بکنند. اهمیت موضوع از اینجا معلوم میشود که اصل قضیه از یک منظر کلی و نه فقط از جهت پرونده هستهای مورد توجه قرار بگیرد، از این منظر که بعد سالها تقابل حالا دو طرف رو به تعامل آوردهاند. توافق اجرایی اخیر از این منظر میتواند نقطه شروعی باشد که از گذار پرونده هستهای، یک نوع تعامل بین ایران و قدرتهای بینالملل ایجاد شود تا مسائل را نه با شعار و تقابل بلکه بر محور گفتوگو و همکاری مورد توجه قرار بدهند. البته روشن است که این نقطه شروع به آسانی به دست نیامده و با مذاکرات و چانهزنیهای بسیار تعیین شده است. گفته شده که فرانسه در این مذاکرات مطالبه خرید سهام پژو از سوی ایران کرده بود یا این که غرب میخواست اول ایران توافقنامه را اجرا کند و تعهد خود به تخفیف تحریمها را یک ماه بعد از آن عملی کند یا این که غرب در مورد تاسیسات اراک درخواستهایی زیادتر از اصل توافقنامه ژنو داشته است. به هر صورت، ایران توانست با مذاکرات به سراغ این مسائل برود تا با طرف مقابل به درک مشترکی از نحوه اجرای توافقنامه برسد. این دستآوردی مثبت است اما با وجود این، نباید به این حد قناعت کرد و دیدگاه انتقادی نسبت به آن را یکسره
رها کرد. یک مسئله انتقادی به اصل توافق اجرایی است که به صورت شفاهی انجام شده و عراقچی از آن به عنوان متن تفسیری یا Non Paper یاد کرده است. متن تفسیری ذر خقوق دیپلماتیک به یک سند تایپی امضاء نشده بر روی یک کاغذ بدون عنوان گفته میشود که برای تفسیر یک سند امضاء شده تهیه میشود و وجه رسمی ندارد. روال کار این است که متن تفسیری منتشر نشود زیرا انتشار آن به جهت حقوق بینالملل به معنی الزامآور بودن آن است. کاربرد متن تفسیری بیشتر برای توافق بر سر موضوعاتی در یک توافقنامه مستند است که در اصل آن توافقنامه توافق مشخصی در مورد آنها نشده است. حالا فرمول اجرایی بر اساس این نحو متن تنظیم شده و به نظر میرسد که این شیوه بیشتر از هر چیز به درد دو طرف آمریکا و ایران میخورد تا نحوه اجرای توافق ژنو از گزند منتقدان داخلی و به خصوص نمایندگان مجالس در این دو کشور دور بماند. زیرکانه بودن این روش معلوم است اما مشکل کار در اینجا است که معلوم نیست چه قول و قرارهایی در مذاکرات رد و بدل شده چون هیچ طرف ملزم به بیان جزییات مورد توافق نیست. یکی از مواد مهم توافقنامه ژنو مربوط میشود به نحوه فروش نفت ایران که بنابر آن، قرار شد تا
تلاشها برای کاهش فروش نفت ایران متوقف شود و مشتریها کنونی ایران حجم متوسط خرید نفت خام از ایران را از سر بگیرند. این بخش از توافقنامه اصلی به صورت فروش یک میلیون بشکه نفت ایران تعبیر شد و حالا مشخص شده که تنها عواید نقدی 200 هزار بشکه از این مقدار به ایران میرسد و مابقی 800 هزار بشکه به صورت مبادله کالا به ایران پرداخت میشود. البته قبل از این هم حرفهایی در این مورد زده میشد اما با توافق شفاهی معلوم شده که طی شش ماه آینده، ایران از فروش نفت خود فقط حدود یک پنجم پول آن را به دست میآورد. نگاه خوشبینانه این است که همین مقدار هم قابل قبول است زیرا با وجود تحریمها حتی همین میزان هم به دست ایران نمیرسد اما نگاه منتقدانه و تا حدی بدبینانه این نحو توافق را فرمول دیگری از نفت در برابر غذا ارزیابی میکند. در مورد بند مربوط به صنعت خودروسازی هم همین نگاه بدبینانه وجود دارد به خصوص این که مطالبات فرانسویها را نمیتوان دست کم گرفت. به هر حال، متن تفسیری و شفاهی بودن توافق اخیر جا برای یک سری انتقادها باز کرده اما حتی با وجود این انتقادها، نمیتوان اصل اجرایی شدن توافق ژنو را دست کم گرفت. توافق ژنو و اجرای آن
از 30 دی گرهها کور هستهای را یک به یک باز میکند و میتواند زمینهای باشد تا بر مبنای اجرای کامل و درست آن، گره کور در تعامل با جامعه جهانی هم باز شود و ایران بتواند برخوردار از پتانسیلهای موجود در این تعامل شود.
دیدگاه تان را بنویسید