چرا قطعنامههای مجمع عمومی مهم هستند؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد، قطعنامه حقوق بشری دیگری را علیه ایران تصویب کرد. این سوال مطرح است که تصویب یک قطعنامه حقوق بشری از چه کانالهایی ممکن است و این قطعنامهها چقدر ضمانت اجرای دارد؟ سازمان ملل متحد تعدادی ارکان اصلی دارد و هر یک از این ارکان اصلی، تعدادی رکنهای فرعی را در زیرمجموعهاش دارد. مجمع عمومی سازمان ملل در کنار شورای امنیت، شواری اقتصادی- اجتماعی و شورای دیوان بینالمللی دادگستری، ارکان اصلی این سازمان را تشکیل میدهند. مسایل مرتبط با حقوقبشر هم در شورای امنیت قابلیت مطرح شدن دارد و هم در شورای اقتصادی-اجتماعی. اگر این مسایل در شورای امنیت مطرح شود، چون این شورا عهدهدار تامین صلح و امنیت بینالمللی است وضعیتهای مرتبط با حقوقبشر در صورتی قابلیت طرح در این شورا را دارد که بهگونهای با صلح و امنیت بینالمللی مرتبط باشد وگرنه قابلیت طرح در شورای امنیت را نخواهد داشت و شورای اقتصادی- اجتماعی مسوول پرداختن به مسایل حقوقبشری است. سازمان ملل متحد سه هدف اصلی تامین صلح و امنیت، برقراری روابط دوستانه بینالملل و مساله حقوقبشر را دنبال میکند. این هدف سوم در زیرمجموعه فعالیتهای شورای اقتصادی- اجتماعی قرار میگیرد و به همین لحاظ شورای مذکور ابتدا کمیسیون حقوق بشر را تشکیل میدهد و این کمیسیون در عین حال که عهدهدار تنظیم پیشنویسی از معاهدات حقوقبشری است با تشکیل کمیسیون حقوق بینالملل، به وضعیت حقوقبشری هم رسیدگی میکرد تا اینکه کمیسیون حقوقبشر منحل و شورای حقوقبشر تشکیل شد.
این شورا رکن فرعی مجمع عمومی سازمان ملل متحد است، در حالی کمیسیون حقوق بشر رکن فرعی شورای اقتصادی- اجتماعی بود. بنابراین آن چیزی که مرتبط با هدف سوم سازمان ملل متحد است، طبق فصل 9، 10 و 11 منشور سازمان ملل در زمره صلاحیتهای شورای اقتصادی- اجتماعی است ولی شورای حقوقبشر که در حال حاضر بیشترین فعالیت را در مورد مسایل حقوقبشری دارد، بعد از انحلال کمیسیون حقوقبشر به طور مستقیم گزارشهای مرتبط با حقوقبشر را به مجمع عمومی منتقل میکند؛ اما این امر به معنای آن نیست که شورای اقتصادی- اجتماعی فعالیت حقوقبشری ندارد. کانال دیگری که میتواند وجود داشته باشد، کمیساریای حقوقبشری است که تحتنظر دبیرکل سازمان ملل است. اینها کانالهایی است که میتواند قطعنامه حقوق بشری را در مجمع عمومی مطرح کند. تنها رکن سازمان ملل متحد که قطعنامههای آن لازمالاجراست شورای امنیت است و اگر کشوری از اجرای این قطعنامهها خودداری کند شورای امنیت از طریق اقدامات سیاسی با او برخورد خواهد کرد؛ اما قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل متحد، توصیه است و از این لحاظ، بار اجرایی ندارد. با این حال، برخی قطعنامههای این مجمع دارای بار اخلاقی بسیار قویای است زیرا تنها رکن سازمان ملل متحد که تمامی کشورها درآن عضو هستند مجمع عمومی سازمان ملل است. شورای امنیت تنها 15 عضو و شورای اقتصادی اجتماعی 58 عضو دارد از این رو اگر قطعنامهای در مجمع عمومی با رای اکثریت کشورها (یعنی بیش از 180 رای مثبت) تصویب شود این قطعنامه، حکم بینالمللی قلمداد میشود زیرا وجدان عمومی جامعه جهانی را به نمایش میگذارد.
با وجود این، قطعنامههایش جز مساله اعتبار جهانی، ضمانت اجرایی مشخص و مدونی مثل شورای امنیت ندارد. کشورهایی هم که موضوع این دست قطعنامهها هستند، عموما به همین امر بسنده میکنند که این قطعنامه توصیه است اما باید توجه کرد میزان آرایی که این قطعنامه را تصویب میکند، بسیار اهمیت دارد و کشورها در زمان رای دادن منافع ملیشان را لحاظ میکنند و ممکن است بسیاری رای ممتنع بدهند. از آنجا که هیچ کشوری دوست ندارد به عنوان ناقض حقوقبشر شناخته شود، به همین دلیل به این گونه قطعنامهها اعتراض میکنند و هرگز نمیگویند چون این قطعنامهها توصیهنامه است، مهم نیست.
محمد شریف
حقوقدان
دیدگاه تان را بنویسید