داستان 17 ساله اصلاحات بعد از خرداد 76/ از فتح سنگر به سنگر، حصر و حاشیهنشینی تا پیروزی با یار کمکی به نام حسن روحانی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
مصطفی داننده: شاید تصور نمیکردند که بعد از خرداد سال 76، شاهد احیای جریانی باشند که بعد از مجلس سوم به حاشیه رانده شده و دو رقابت مهم مجلس چهارم و ششم را به رقبای راست گرای خود واگذار کرده بودند. اما دوم خرداد و پیروزی سید محمد خاتمی باعث شد تا جریان جدید به نام جریان اصلاح طلبی با تابلو « دوم خرداد» وارد فضای سیاسی کشور شود تا ایران فضای سیاسی جدیدی را پیش رو خود ببیند. چپهای سنتی ایران با محوریت مجمع روحانیون با نزدیک شدن هاشمی رفسنجانی به پایان دوران ریاست جمهوری خود، به این اندیشه افتادند تا جریان مطبوع خود را احیا کنند و به همین علت به سراغ کسی رفتند که فکر میکردند میتواند رای مردم را به سمت خود سوق بدهد. میرحسین موسوی گزینه جریان چپ بود، آنها میخواستند با نخست وزیر امام به قدرت بازگردند. اما نخست وزیر دوران جنگ دست رد به سینه جریان چپ ایران زد تا این جریان به سراغ گزینه دیگری برود. گزینهای به نام سید محمد خاتمی، وزیر ارشاد دولت اول هاشمی رفسنجانی. مهدی کروبی و موسوی خوئینیها وظیفه راضی کردن خاتمی را به عهده گرفتند و خاتمی پس از مشورت با مقام معظم رهبری نامزدی خود را اعلام کرد. موسوی
خوئینیها این ماجرا را اینگونه روایت میکند:« آقای خاتمی در ابتدا درخواست ما برای نامزدی را نمیپذیرفت اما پس از گفتوگوهای طولانی با مقام معظم رهبری آمادگی روحی پیدا کردند برای آنکه نامزد ریاست جمهوری شوند.» جریان چپ اما دیگر آن انتظاری که از موسوی داشتند از خاتمی نداشتند. آنها از وزیر ارشاد هاشمی میخواستند، بازنده سربلند انتخابات ریاست جمهوری باشد تا آنها بتوانند بعد از سال 76 خود را احیا کنند تا مجلس و دولتهای بعد را در اختیار بگیرند. خاتمی اما جذابیتهای نهفتهای داشت. شعارهای جذاب و چهره دوست داشتنی او باعث شده بود تا خاتمی از یک نامزد معمولی تبدیل به ستاره انتخابات ریاست جمهوری 76 شود. مردمی که از سیاستهای هاشمی رفسنجانی ناراضی بودند و رقیب خاتمی یعنی ناطق نوری« رئیس مجلس پنجم» را نماد هاشمی میدانستند، بیش از بیش به خاتمی نزدیک شدند تا با کمک او به جامعه مدنی و آزادیهای سیاسی برسند. هفتمین انتخابات ریاست جمهوری ایران برگزار شد و خاتمی با 20 میلیون رای بر کرسی صندلی ریاست قوه مجریه تکیه زد تا همه تحلیل گران سیاسی در شوک این نتیجه بمانند و به واکاوی این نتیجه بپردازند. ناطق نوری، نماینده جناح راست
در انتخابات، توانست تنها 7 میلون رای را به خود اختصاص دهد. پیروزی خاتمی زمینه ساز بروز فضای تازه سیاسی در ایران شد. ظهور دو قطبی راست و چپ در ایران مهم ترین نتیجه انتخابات دوم خرداد سال 76 بود. اصلاح طلبان سرمست از پیروزی بعد از ده سال حاشینه نشینی برای خود اهدافی را مشخص کردند و آنهم کسب نهادهای قدرت یکی پس از دیگری بود. پس از پیروزی خاتمی در انتخابات، طی دو سال باقی مانده از ماموریت مجلس پنجم این مجلس در خط مقدم چالش جناح راست و چپ بود. این اختلافها با تمام تلاشها دو رئیس قوه یعنی خاتمی و ناطق، زمینه وجود برخی تنشها در جامعه میشد. از جمله اقدامات اکثریت راست مجلس پنجم استیضاح و برکناری عبدالله نوری چهره برجسته مخالف راست سنتی بود. بعد از او نوبت به عبدالله مهاجرانی رسید که البته مجلس با تفاوت ناچیزی دوباره به او رای اعتماد داد. همینها باعث شد تا اصلاح طلبان با تمام قوا وارد انتخابات مجلس ششم شود. راستها نیز با تمام نیرو وارد صحنه شدند و اینبار به جای ناطق نوری، هاشمی رفسنجانی سرلیست آنان در انتخابات شد. مجلس ششم از رقابتی ترین انتخاباتهای مجلس ایران در ادوار مختلف بود که سرانجام آن پیروزی قاطع
اصلاح طلبان به پشتوانه محبوبیت سید محمد خاتمی در انتخابات بود. در انتخابات مجلس ششم بیشترین حملات، به هاشمی رفسنجانی شد که نهایتا منجر به استعفای او بعد از کسب رتبه سی ام انتخابات در شهر تهران شد تا مهدی کروبی ریاست مجلس ششم را به عهده بگیرند. اصلاح طلبان در پازل سیاسی خود بعد از سال 76، توانستند به اولین هدف خود دست پیدا کنند. دومین هدف آنان رسیدن به شورای شهر بود. شورای شهری که اولین دوره خود را تجربه میکرد نیز به اصلاح طلبان رسید تا آنان به جز قوه قضائیه، به تمام اهداف خود برسند و دولت، مجلس و شورای شهر را در اختیار خود بگیرند.انتهای دهه 70 و ابتدای دهه 80 را میشود بدون شک به نام اصلاحات نامید. اصلاح طلبان اما نتوانستند این روند رو به رشد خود را ادامه دهند، و درگیریهای سیاسی و برخی تندرویها از سوی جریانهای تندرو چپ، باعث شد تا مردم بازهم به سمت راستگرایان بچرخند. اصلاح طلبان در شورای شهر دوم، رقابت را به اصولگرایان واگذار کردند و بعد از آن هم، مجلس هفتم میزبان اصول گرایان شد. در این میان البته رد صلاحیتهای گسترده اصلاح طلبان در مجلس هفتم از سوی شورای نگهبان ، تاثیر فراوانی بر روی این جریان و
پیروزی رقیب داشت. انتخابات 84 تنها امید اصلاح طلبان برای ماندن در قدرت بود. آنها بازهم به سراغ میرحسین موسوی رفتند تا بعد از خاتمی دولت را به او بسپارند، اما بازهم موسوی جواب منفی به این درخواست داد تا اصلاح طلبان با نامزدها مختلف در این انتخابات شرکت کنند. آیتالله هاشمی رفسنجانی که در انتخابات مجلس ششم، سیبل انتقادها بود اینبار مورد حمایت جناح چپ قرار گرفت و در کنار او، مصطفی معین، مهدی کروبی و محسن مهرعلیزاده نیز در انتخابات شرکت کردند تا زمینه پیروزی رقیب فراهم شود. اصلاح طلبان در دور اول رای اکثریت را در اختیار گرفتند و 4 نامزد این جریان توانستند، 18 میلون رای را به خود اختصاص دهند. همین تکثر نامزدها باعث شد تا انتخابات به مرحله دوم برود و احمدی نژاد با برتری در مقابل هاشمی رفسنجانی، به ریاست قوه مجربه برسد تا دولت از منتها علیه چپ به منتها علیه راست برسد. بعد از پیروزی احمدی نژاد، اصلاح طلبان تبدیل به منتقدان جدی دولت شدند و اعتقاد داشتند که احمدی نژاد میراث خاتمی را ویران خواهد کرد و مسیر کشور را از مسیر خود خارج خواهد کرد. اصلاح طلبان برای اینکه بتوانند دولت نهم را کنترل کنند، تصمیم گرفتند وارد
انتخابات مجلس شوند اما بازهم با سد محکم شورای نگهبان روبرو شدند. بعد از رد صلاحیتها، لیستهای ناشناخته اصلاح طلبان، نتوانستند نظر مثبت مردم را به خود جلب کنند تا بازهم اصول گرایان فاتح انتخابات باشند و اصلاح طلبان اقلیت کوچکی را در مجلس تشکیل دهند. سیاست خارجی، سیاست داخلی، تصمیمات اقتصادی و ... احمدی نژاد، تماما مورد نقد جریان اصلاحات بود و سبب نگرانی آنان را فراهم کرده بود و همین نگرانی باعث تا بالاخره اصلاح طلبان موفق شوند موسوی را راضی به حضور در انتخابات کنند تا بسیاری بر این تصور باشند که احمدی نژاد تبدیل به اولین رئیس جمهوری باشد که بعد از سال 68 تنها یک دوره بر صندلی قوه مجریه تکیه زده است. میرحسین موسوی و مهدی کروبی از جریان اصلاحات و احمدی نژاد نیز به عنوان نماد اصول گرایی وارد انتخابات شدند. نتایج انتخابات و پیروزی احمدی نژاد، باعث شد تا میرحسین و کروبی به نتایج انتخابات اعتراض کنند و اعلام کنند آنها پیروز انتخابات هستند نه محمود احمدی نژاد. این اعتراضها باعث شد تا این دو در حاشیه قرار بگیرند و برخی از نیروهای چپ، بازداشت و بعد از آن به زندان محکوم شوند. حصر موسوی و کروبی، در حاشیه بودن خاتمی
و فشارها به هاشمی رفسنجانی باعث شد تا اصلاحات بعد از سال 88، به حاشیه کامل کشیده شود. چهارسال دوم محمود احمدی نژاد، برای اصلاح طلبان در حاشیه کامل سپری شد. آنها حتی نامزدهای شناخته شدهای را نیز برای مجلس نهم معرفی نکردند تا نشان داده شود این جریان در وضعیت خوبی قرار ندارد. تنها اتفاق مهم این دوران شرکت خاتمی در انتخابات مجلس نهم و رای دادن در یکی از روستاها بود تا نشان دهد که اصلاحات به انقلاب اسلامی وفادار و پایبند است. انتخابات سال 92 اما اصلاح طلبان را وارد فضای تازهای کرد. آنان با یک نامزد رسمی یعنی « محمدرضا عارف» و یک نامزد غیر رسمی یعنی« حسن روحانی» وارد انتخابات شدند. نامزد غیررسمی این جریان اما مقبولیت و محبوبیت بیشتری میان مردم و نخبگان داشت و کار به جایی رسید که سید محمد خاتمی و آیتالله هاشمی به عنوان لیدرهای این جریان، به عارف توصیه کردند که به نفع روحانی از انتخابات انصراف دهد نا تراژدی انتخابات 84 برای اصلاح طلبان تکرار نشود. کنار گیری عارف و کاریزمای روحانی باعث شد تا اصلاح طلبان بازهم طعم رسیدن به صندلی ریاست قوه مجریه را بچشند و پیروزی حسن روحانی پایانی باشد بر کابوس 8 ساله این جریان.
این جریان بعد از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری با کمک حسن روحانی عضو ارشد راست گرا ترین نهاد سیاسی ایران یعنی« جامعه روحانیت مبارز تهران» در اندیشه فتح مجلس دهم هستند. سال 93 برای اصلاحات سال سرنوشت سازی است، سالی که آنها باید استراتژی خود را برای سال 94 و انتخابات مجلس و مجلس خبرگان رهبری مشخص کنند. آنها در این سال باید مشخص کنند که لیدر این جریان کیست؟ خاتمی، هاشمی و یا رئیس جمهور روحانی؟ در این میان برخی اصلاح طلبان به دنبال این معنا هستند که جریان اصلاحات به ریاست همزمان این افراد وارد انتخابات مجلس شود. آنها معتقد هستند پیوند جریان اصلاحات و اعتدال میتواند زمینه ساز پیروزی کامل آنان در انتخابات مجلس دهم و مجلس خبرگان رهبری شوند. اصلاح طلبان بعد از خرداد 76، دورههای مختلفی را تجربه کردند، پیروزی، شکست و بازهم پیروزی و باید دید که در سالهای پیش رو چه سرنوشتی در انتظار این جریان خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید