فردای بعد از وین 6

سید نعمت‌الله عبدالرحیم‌زاده: دکتر محمدجواد ظریف بعد دور پنجم مذاکرات وین اعلام کرد که مذاکره بعدی از روز دوم جولای شروع و «تا زمانی که مذاکره نیاز و مفید باشد مذاکره را ادامه می دهیم تا به نتیجه برسیم.» حرف ظریف حداقل در این مورد درست درآمده و به نظر می‌رسد که مذاکرات تا پایان مهلت در 20 جولای ادامه داشته باشد اما آیا به نتیجه‌ای خواهد رسید؟ روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال در تحلیلی از روند فعلی مذاکرات، نتیجه کار را به این صورت پیش‌بینی کرده: «همیشه مشخص بود که سخت‌ترین تصمیم‌گیری‌ها به مراحل پایانی منتقل شده و اختلافات اصلی میان ایران و غرب تا نزدیک شدن به مهلت تعیین شده در 20 جولای باقی خواهد ماند و با نزدیک شدن به مقطع زمانی حساس طرفین به‌ خوبی متوجه منظور یکدیگر شوند». شاید این پیش‌بینی درست از آب دربیاید و طرف‌های مذاکره در آخرین لحظات به تفاهمی در متن نهایی برسند. در واقع، توافق موقت در 24 نوامبر سال گذشته میلادی هم به همین صورت به دست آمد و بعد از شکست در مذاکرات قبلی بود که وزرای خارجه کشورهای ایران و گروه 1+5 به همراه کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، آن توافق را امضاء کردند. بنا بر این، تکرار چنین چیزی چندان بعید نیست و اگر چنین بشود در فردای بعد از وین 6 و بعد از 20 جولای چه پیش خواهد آمد؟ تصور این که بعد از وین 6 چه پیش خواهد آمد چندان مشکل نیست چون وضعیت آن تا اندازه زیادی مشابه بعد از توافق موقت و 24 نوامبر خواهد بود. همانند آن موقع، دو طیف در مقابل هم قرار خواهند گرفت: یک طیف دولت و حامیانش که بر سر توافق نهایی جشن خواهند گرفت و یک طرف هم مخالفان دولت که مثل توافق موقت علم عزا را بلند خواهند کرد. هر دو طرف دلیل‌هایی برای جشن و عزای خود دارند هر چند که دلیل‌ها بیشتر بهانه سیاسی است و انگیزه اصلی در تقابل سیاسی هر دو طرف است.در این بین، کسانی هستند که توافق را بنا بر واقعیت‌های موجود ارزیابی می‌کنند و به نظر می‌رسد که راه صواب در همین باشد. در اینجا نکته اصلی در توجه به دو فاکتور اصلی است. فاکتور اول تایید حق کامل غنی‌سازی ایران در متن نهایی که اصرار ایران در طول مناقشه هسته‌ای خود بر این حق بوده و فاکتور دوم رژیم تحریمی علیه ایران است که غرب با تنظیم و اجرای گسترده آن فشار سنگین اقتصادی بر ایران وارد کرده که البته بدون عوارض سیاسی و اجتماعی هم نبوده است. متن نهایی به طور کلی و بدون توجه به جزییات در صورتی قابل قبول خواهد بود که در آن هر دو فاکتور در نظر گرفته شود و به بیانی روشن‌تر، در عین قبول حق ایران برنامه‌ای برای لغو تحریم‌ها در نظر گرفته شود. اگر چنین چیزی به دست بیاید، دولت حداقل می‌تواند دلیل قابل توجهی برای جشن خود داشته باشد چون توانسته به دو شعار اصلی خود عمل کند. اکنون، مسئله‌ای که می‌ماند در هزینه‌های پرداختی است، مسئله‌ای که طور طبیعی از سوی منتقدان و جناح تندور مخالف دولت به مطرح می‌شود. این گروه بعد از توافق موقت با پرداختن به هزینه‌های ایران در آن توافق دست‌آورد دولت را نقد می‌کردند و برنامه دلواپسان بر محور همین مسئله و نگرانی‌های حاصل از آن به راه افتاد. روشن است که توافق نهایی مثل هر توافقی تنها با یک نوع بده بستان بین طرف‌های مذاکره به دست می‌آید و از این جهت، موضوع اصلی در میزان این بده بستان است. برای مثال، یکی از موضوعات اصلی مورد اختلاف در تعداد سانتریفیوژهای فعال ایران است که در متن نهایی، مورد توافق همه طرف‌ها باشد. گفته می‌شود از حدود 20 هزار سانتریفیوژ فعلی نزدیک به 9 هزار سانتریفیوژ فعال هستند. ایران در حالی خواستار فعالیت 50 هزار سانتریفیوژ را است که گفته می‌شود فرانسه تقلیل آن به چند صد را می‌خواهد و آمریکا تا حد 5 هزار را قبول دارد. خبرگزاری رویترز خبر از نرمش طرف ایرانی در این دور از مذاکرات بر سر تعداد سانتریفیوژهایش داده هر چند که سید عباس عراقچی اعلام کرد که پذیرش هر محدودیتی را موقتی است. این حرف عراقچی را می‌توان تاییدی بر نرمش بر سر تعداد سانتریفیوژها یا دیگر موضوعات اختلافی دانست تا متن نهایی تا 20 جولای به دست بیاید. البته هنوز اصل این نرمش چندان روشن نیست و حتی نمی‌توان در مورد آن مطمئن بود اما اگر هیئت ایرانی حاضر به چنین نرمشی بشود باید دید که هزینه پرداختی به چه صورت است و آیا می‌تواند قابل قبول باشد. اگر به فرض بر چند صد سانتریفیوژ فعال توافق بشود باز دولت و حامیانش دلیلی برای جشن دارند چون آن دو فاکتور از حق غنی‌سازی و لغو رژیم تحریمی تامین شده اما مشکل اینجا است که تعداد کم سانتریفیوژ با نیاز واقعی در صنعت غنی‌سازی ایران قابل توجیه نیست. به عبارت دیگر، حق غنی‌سازی با چرخش یک سانتریفیوژ هم حفظ می‌شود اما این امر ربطی به نیاز ایران به انرژی هسته‌ای و حقش در این مورد ندارد که تنها با صنعت توانمند هسته‌ای به دست می‌آید. بنا بر این، نمی‌توان توافق نهایی را با هر هزینه‌ای تایید کرد و صرف لغو تحریم‌ها در صورت حفظ حق هسته‌ای در حد یک نمایش دست‌آورد قابل قبولی نخواهد بود.