احمدخرم: محدودیتهای بینالمللی در کنار مدیریت اجرایی، ما را به سمت مشکلات اقتصادی کشانده است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، احمد خرم، وزیر راه دولت هشتم «سالهای 1380 تا 1383» در گفتوگو با روزنامه آرمان به ماجراهای اتفاق افتاده در دوران وزارتش میپردازد.
بخشی از گفتوگو آرمان با احمد خرم را در زیر بخوانید:
نباید به مردم وعده بی منطق و بی بودجه داد
*در سالهای قبل از نیمه دهه 1350 به دلیل اینکه طرح آمایش سرزمین و طرح کالبد ملی وجود داشت اولویتهای طرحها مشخص بود. برنامه توسعه پنجساله تهیه و سپس براساس سندهای بالادستی طرحها تهیه و به بودجه سالانه تقدیم میشد. به همین دلیل میانگین دوره ساخت یک پروژه اعم از کوچک، بزرگ و متوسط در آن دهه 30 ماه معادل 5/2 سال بود. اما پس از آن این عدد تغییر کرد. چرا که هر نمایندهای، وزیری و صاحب نفوذی از نفوذ خود استفاده و پروژههایی را تعریف میکرد. در واقع مبنای پروژهها فشار و سلیقه بوده است که در نهایت منجر به این شده که یک سری پروژهها به برنامه و بودجه تحمیل شود و کار به جایی رسید که در اول دولت آقای خاتمی متوسط دوره ساخت هر پروژه به 5/12 سال رسید. تلاش زیادی شد که در دوره اصلاحات این عدد کاهش یابد. تا آخر دوره آقای خاتمی با توجه به وجود آن فشارها هم خود آقای خاتمی و هم دولتش اعتقاد داشتند که نباید به مردم وعده بیمنطق بدون مبنای بودجه و پول داد، به خصوص اینکه اول دولت آقای خاتمی نفت 9 دلار بود و عملا نمیشد وعده داد. این واقعیتی بود که پذیرفتی و قابل قبول به نظر میرسید و در راستای عقل و منطق بود که تحمیل شده بود. به همین دلیل حتیالامکان پروژه جدیدی به بودجه تحمیل نشد و این گونه بود که تا پایان دولت آقای خاتمی مدت زمان ساخت یک پروژه به 9 سال کاهش یافت. اکنون بنده به عنوان یک آدم اجرایی مدعی هستم که میانگین پروژههای مصوب و قول داده شده و کلنگ خورده حداقل 15سال است. اکنون توجه کنید کلنگ بیش از 30 پروژه پتروشیمی زده شده اما حتی یک مورد هم به بهرهبرداری نرسیده است. بعضی از این پروژهها هنوز فقط زمین هستند و دیواری هم به دور آن کشیده نشده است. اکثریت آنها هم اصلا طرحی ندارند.
طرح هدفمندی در دوبت خاتمی طراحی شد
*ببینید برنامه چهارم تکلیف حذف یارانهها را مشخص و اشاره کرده در پنج سال، سالانه 20درصد این یارانهها حذف شوند. این در دولت آقای خاتمی برنامهریزی شده بود و به برنامه چهارم رفت اما آقای احمدینژاد آن را اجرا نکرد. چون دید که اقبال دهکهای پایین جامعه به آن طرح چندان نیست. این در حالی است که در آن پیشنهاد مطالعه شده بود که 30درصد یارانه نقدی فقط به سه دهک پایین جامعه داده شود و 20درصد پول ناشی از حذف یارانه هم باید به حملنقل داده میشد که صرف راهآهن، مترو و زیرساختهای کشور شود. طبق آن طرح، بقیه درآمدها را هم در صنعت و بخش کوچکی هم در دولت باید بین بخشهای زیربنایی و اقتصادی توزیع میشد. آن طرح، طرح آرامی هم به نظر میرسید. میخواهم بگویم که نسنجیده، بهرغم اینکه مجلس هم تصویب کرد که در پنج سال این طرح هدفمندی اجرا شود، دولت اصرار کرد که یک مرتبه این طرح را اجرا کند.
بعضی طرحها مشکل ویژه دارند
* وقتی میانگین زمان ساخت پروژهها به حدود 15 سال میرسد، یعنی اینکه تا چهار، پنج دولت آینده هم باید بدانند که این پروژهها را باید آنها جمع و تکمیل کنند.
بینید یک سری از طرحها هستند که مشکلات ویژه دارند. در طرح آزادراه تهران ـ شمال اشتباه اول این بود که نباید به آن پیمانکار مربوطه داده میشد. بخش خصوصی میتوانست این کار را انجام دهد و من برای اینکه ثابت کنم بخش خصوصی در مملکت توانمند است، آزادراه خرمآباد ـ پل زال را که میتوانست یک مسیر 156 کیلومتری را به 104 کیلومتر کاهش دهد و از لحاظ اجرایی بسیار پیچیدهتر از آزادراه تهران ـ شمال بود به یک پیمانکار ایرانی دادم که 48 ماهه کار را انجام داد. اکنون نیز دو سال است که تردد از آن صورت میگیرد. با این کار ثابت شد که در بزرگراه تهران ـ شمال پیمانکارش به هر دلایلی کار را با جدیت سامان نداده است. اگر اختیار این نوع شرکتها در اختیار بخش خصوصی قرار بگیرد قطعا از مواهب این اقدام برخوردار میشویم و ما میتوانیم در جهت صادرات خدمات فنی و مهندسی موفق عمل کنیم.
این واگذاری در دولت آقای هاشمی بود اما من قرارداد را عوض کردم و یک فرصت شش ماهه به پیمانکار طرح آزادراه تهران - شمال دادم که اگر نتوانست محقق کند خلع ید شود اما سه، چهار ماه بعد بحث استیضاح من مطرح شد و بعد از رفتنم هم تا امروز اقدامی عملی نکردند. تا زمانی که این پروژه دست آنها باشد آزاد راه در کوتاه مدت تکمیل نخواهد شد.
145 میلیارد خرج کردیم تا فرودگاه آماده شود
*بحث فرودگاه امام یکی از پروژههایی بود که من وقتی به وزارت راه رفتم آقای خاتمی از من خواستند که این پروژه را به همراه آزادراه تهران ـ شمال، راهآهن بافق ـ مشهد و پل میانگذر ارومیه که آنها را آبروی کشور میدانستند تکمیل کنم. من هم قول دادم هرکاری که از دستم برآید انجام دهم. ساخت فرودگاه امام (ره) علاوه بر اینکه خیلی طولانی هم شده بود اما من درنظر داشتم که با شتاب دادن در تکمیل آن، آن را به هاب منطقه تبدیل کنم. با آن کار آن وقت پروازهای اروپا به سمت خاور دور میتوانستند یک نشست در ایران داشته باشند که این استفاده از خدمات ایران یک درآمد چندمیلیارد دلاری برای ایران میتوانست داشته باشد. آن زمان ما یک فراخوان زدیم و 16شرکت ایرانی و 15 شرکت خارجی شرکت کردند و در بررسی خود متوجه شدیم اصلا شرکتهای ایرانی پولی برای سرمایهگذاری ندارند. شرکتهای خارجی قیمتهای خود را دادند. در نهایت با شرکت «تاو» که جزو پنج فرودگاهساز بزرگ دنیا بود و ترمینال استانبول را با استاندارد ترمینال فرانکفورت ساخته بود، بر سر 200میلیون دلار به توافق رسیدیم.آنها 17میلیون دلار تجهیزات به فرودگاه امام (ره)آوردند. اما به دلایل اینکه بعضی دنبال رسیدن به مقاصد خود از این قرارداد بودند، این طرح دچار یک سری مشکلاتی شد. این موضوع مربوط به بعد از قرارداد بود که مقرر شده بود سال 83 کار شروع و تا سال 85 کار را تحویل دهند. یعنی ما سال 1385 میتوانستیم فاز دوم را افتتاح کنیم و فاز سوم و چهارم را در سال 1384 قرارداد تهیه کرده بودیم که به همین شرکت "تاو" بدهیم که سال 1386 فاز سوم و چهارم را تحویل بگیریم؛ آن هم بدون اینکه یک دلار خودمان بخواهیم سرمایهگذاری کنیم. اما مجلس هفتم برای اینکه این طرح بزرگترین پیروزی برای دولت اصلاحات در بخش اجرایی و اقتصادی بود با این پروژه برخورد کرد و طرحی را نمایندگان مجلس به معرض تصویب گذاشتند و این قرارداد منعقد شده را در سال 83 لغو کردند. از آن زمان تاکنون هشت سال میگذرد اما در این مدت یک آجر هم روی ترمینال دوم این فرودگاه نگذاشتند. من فکر میکنم که این یک لطمه بود. این درحالی است که ترمینال سه دبی سال 87 افتتاح و به هاب منطقه تبدیل شد و با این اتفاق عوارض عبور هواپیما از آسمان کشور ما کاهش پیدا کرد. من وقتی به وزارتخانه رفته بودم ارزیابی میکردم که با توجه به بودجهای که برای این طرح درنظر گرفته بودند فاز اول آن تا 15 سال طول میکشد که راهاندازی شود. به همین دلیل تصمیم گرفتم که دو ساله کار را تمام کنیم. تا سال 1380 به میزان 120میلیارد تومان خرج شده بود اما ما طی دو سال 145میلیارد تومان خرج کردیم تا فرودگاه آماده شود. در حالی که بودجه سالانه فرودگاه 11میلیارد تومان بود.
بنیاد مستضعفان فاز اول فرودگاه امام را هم در حد فرودگاه کشورهای جهان سوم دنیا ساخته است
*از بودجه عمرانی و تصویب شده مجلس بود. یعنی در این دو سال به جای اینکه ما سالی 11میلیارد تومان هزینه کنیم که آن وقت 15 سال طول میکشید تا به اتمام برسد، ما روی افزایش سقف بودجه وزارت راه کار کردیم و بودجه این پروژههای اساسی را افزایش دادیم.
پیمانکار بنیاد مستضعفان بود.چرا شرکت کرده بود اما سرمایه نداشت و به لحاظ اجرایی از دهها پیمانکار ضعیفتر بود. بنیاد مستضعفان فاز اول فرودگاه امام را هم در حد فرودگاه کشورهای جهان سوم دنیا ساخته است. شما همین سنگهای گرانیت کف فرودگاه را که ببینید متوجه میشوید که حتی آن را کالیبره نکردند که سنگ، سربهسر نداشته باشد و بعد بندکشی کردند و با چسب پر کردند. فاز سه فرودگاه سال 1373 به بنیاد واگذار شده بود و فکر میکردند در حالی که بخش خصوصی داشت بسیار خوب عمل میکرد. اما در فاز دوم ما تصمیم گرفتیم که به یکی از پیمانکاران معتبر دنیا این کار را بدهیم و حتی اگر پیمانکار ایرانی هم میخواهد کار کند همکار آن شرکت خارجی شود. مثل کاری که ما در طرح جامع کردیم و هرچند با فرانسویها قرارداد بستیم اما 22شرکت حملونقل ایرانی را همکار آنها قرار دادیم که دانش و تکنولوژی منتقل شود.
غو قرارداد با شرکت ترک اعتبار ما کاهش یافت
*بالغو قرارداد با شرکت ترک اعتبار ما کاهش یافت. شرکت «تاو» ترکیه شکایت کرد و ایران حدود 17میلیون دلار به ناچار جریمه شد و این میزان را پرداخت کرد. چرا که در دادگاه بینالمللی علیه ایران شکایت کردند. این موضوع بر روابط ایران و ترکیه هم تاثیر گذاشت و ضرر مالی متوجه ایران شد و مهمتر از اینها، هابی که میتوانست فرودگاه امام باشد به دبی منتقل شد.
ما پیمانکارانی با 40 سال تجربه داریم. اما در همه سالها به جز سال 81 تا 83 پیمانکاران همیشه از وزارت راه یا دولت طلب داشتهاند. تنها آن سه سال بود که از وزارت راه طلبی نداشتند. اکنون هم بالای 30هزارمیلیارد تومان پیمانکاران از دولت طلبکار هستند و این ضربهای به جامعه پیمانکاری ایران بود. بسیاری از پیمانکاران معتبر حتی اگر به آنها پروژه پیشنهاد شود، کار نمیکنند. مثلا پیمانکار خرمآبادـ بافق اگر با او خوب برخورد میشد میتوانست آزادراه تهران ـ شمال را هم راهاندازی کند. این پیمانکاران نیاز به حمایت دولت دارند. من آن زمان که وزیر بودم با این پیمانکار جلسهای داشتم و به او گفتم که هرچه میخواهد بگوید تا برای او مهیا کنیم و همه آنها را برای او فراهم کردم و اگر هم تاخیری بوده در دولت نهم بود که بودجه آن را کاهش دادند.
طرحهای دولت بودجه و برنامههای اجرایی کشور را تحت تاثیر قرار داده
*ببینید وقتی دولت به پیمانکاران 30هزارمیلیارد تومان بدهی دارد یعنی اینکه دولت عامل تاخیر است. پیمانکاران از جیب خودشان خرج کردند و ماشین و ساختمان و امکانات و تجهیزات خود را که طی سالها به دست آورده بودند فروختند و حقوق کارگران طرحها را دادند.
در مقطع فعلی کار خاصی نمیتوان کرد. در مقطع فعلی هزینه جاری چهار برابر شده است و در عین حال شعار کوچک کردن دولت هم مطرح است. بودجه جاری از 23هزارمیلیارد تومان سال 83 به 105هزارمیلیارد تومان رسیده است. یعنی بیش از 5/4برابر شده است، در حالی که طی این سالها میزان افزایش حقوقها هیچ سالی به بیشتر از 10درصد هم نرسیده است. میانگین افزایش حقوقها حدود شش-هفتدرصد بوده، این یعنی الان باید آن بودجه جاری نهایتا دو برابر میشد و از 23هزارمیلیارد تومان به 46هزارمیلیارد تومان میرسید. این یک بزرگ شدن پنهان دولت است. یعنی با شما قرارداد تحقیق یا مطالعه میبندند و ظاهرا شما پرسنل دولت نیستید اما در اصل پرسنل دولت محسوب میشوید. همین اخیرا هم بحث مجوز استخدام چهارهزار نفر به هر استانداری مطرح شد. خطی که در دولتهای نهم و دهم در پیش کشیده شده، بودجه و برنامههای اجرایی کشور را تحت تاثیر قرار داده است.
فشارهای محدودیتهای بینالمللی در کنار مدیریت اجرایی ما را به سمت مشکلات اقتصادی کشانده است
*شما قطعا بدانید برای تحقق اینکه جریان اجرایی، اقتصادی، اجتماعی و روابط بینالملل ما به وضعیت قابل قبول و به سمت مطلوب در سال 84 برگردد بهزمان نیاز است. به عبارتی شبانه روز باید کار کرد.
شما فقط بودجه جاری دولت را در این هشت سال در نظر بگیرید و 10سال بعدش را هم در نظر بگیرید که نیاز است وضعیت را به مانند قبل کند؛ آن وقت بهطور میانگین سالانه 100هزارمیلیارد تومان فقط برای بودجه جاری باید هزینه شود که کار به نقطه سال 84 برسد. در امسال تاکنون اعلام شده که تنها 16درصد بودجه عمرانی تخصیص داده شده، نه پرداخت شده و پرداخت نشده این یعنی بودجه بعضی از پروژهها هنوز صفر است. خود همین یعنی 80درصد تاخیر در ارائه بودجه در امسال؛ یعنی اگر میانگین دوره ساخت پروژهها 9 سال بوده، با ادامه روند امسال 45سال طول میکشد که تکمیل شوند. مثلا دوران ساخت یک طرح پتروشیمی 500میلیون دلاری، دوسال است که هنوز به اتمام نرسیده است. به نظرم فشارهای محدودیتهای بینالمللی در کنار مدیریت اجرایی ما را به سمت مشکلات اقتصادی کشانده است. ساماندهی این وضعیت به طول میانجامد و دههاهزارمیلیارد تومان هزینه نیاز دارد. توجه کنید طبق آمار مرکز آمار ایران، در سالهای دهه 50 درآمد سرانه مردم پنجهزار دلار بوده که در سال 84 این میزان به 4800 دلار و در سال 89 به 4600دلار رسید. این رقم هماکنون 1600دلار شده است. درآمد سرانه ارزش افزودهای سالانهای است که از طریق تقسیم تولید ناخالص داخلی بر جمعیت کشور محاسبه میشود که این رقم پنجمیلیون و 500 هزارتومان در سال میشود که اگر این را بر 3300تومان قیمت دلار تقسیم کنیم آن وقت درآمد سرانه به 1600دلار میرسد. این رقم یعنی درآمد سرانه هر ایرانی به یک سوم رسیده و ارزش داراییهای مردم به دلار هم به یک سوم رسیده است. معنای این موضوع در واقع کاهش ارزش پول ملی است.
دیدگاه تان را بنویسید