موقعيت روحاني در دومين سفر

سيد رحيم لاري: جامعه جهاني 8 سال بود كه به نمايش‌هاي خارج از عرف احمدي‌نژاد عادت مي‌كرد و منتظر بود ببيند با آمدن روحاني چه تغييري به وجود آمده است. بنابر اين، سفر اول روحاني از نظر جامعه جهاني بيشتر حكم انتظار و اشتياق را داشت تا آن كه با نوع خاصي از پيش‌داوري يا قضاوت باشد اما اين وضعيت در دومين سفر روحاني به نيويورك تغيير كرده است. حالا يك سال و چند ماه است كه از رياست جمهوري او گذشته و تصويري به نسبت روشن از سياست‌هاي او در داخل و خارج وجود دارد كه حضور دوم او در نيويورك با قضاوتي نسبت به اين تصوير است. وجه انتقادي يك جنبه اين تصوير است كه بان كي‌مون، دبير كل سازمان ملل، شش ماه قبل اين وجه را در گزارش خود به شوراي حقوق بشر سازمان ملل بيان كرد و مدعي شد كه رييس جمهور ايران نتوانسته به وعده‌هايش عمل كند. اين وجه در بيانيه‌ها يا درخواست‌هاي مقام‌هاي غربي به صورت صريح يا ضمني ديده اما نكته قابل توجه اين است كه هم دبير كل و هم اين مقام‌ها با علم و اذعان بر اهل گفت‌وگو و مذاكره بودن روحاني است كه از كارنامه او انتقاد مي‌كنند. به عبارت ديگر، انتقاد از كارنامه مسئولين ايران به نوعي مبدل به عادت اين افراد شده اما حالا و به خصوص بعد از تجربه 8 ساله احمدي‌نژاد خود را در برابر فردي مي‌بينند كه حاضر به شنيدن انتقادها و مذاكره هست. روحاني در مقابل مانور خاص خود را به كار مي‌برد كه در همين روزهاي حضور او در نيويورك هم ديده مي‌شود. در وهله اول، او كاري نمي‌كند كه طرف مقابل از مذاكره با او دلسرد شود. بنا بر اين، نسبت به انتقادها حرفي تند يا كاري خارج از عرف انجام نمي‌دهد و حتي سعي مي‌كند تا رفتاري آرام و خونسرد داشته باشد. براي مثال، او در برابر انتقادهاي دبير كل بيشتر ترجيح داد سكوت كند تا آن كه مثل صادق لاريجاني موضع بگيرد. همين امر باعث شد تا الآن بان كي‌مون در ملاقات با او از ميزباني احساس افتخار كند و بگويد: «من در بحث هسته‌اي، تعامل مفيد ايران با آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و مشاركت فعال در مذاكرات 1+5 را ستايش مي‌كنم». او در عين رعايت اين تاكتيك وجه تقابل با غرب و سياست‌هاي آن را هم حفظ مي‌كند. شايد كسي انتظار نداشت كه روحاني در نيويورك مهم‌ترين تصميم باراك اوباما، رييس جمهور آمريكا، را براي تشكيل ائتلاف نظامي به باد انتقاد بگيرد و به صراحت بر غيرقانوني بودن آن تاكيد كند. او كه با اندره ميچل، خبرنگار ان بي سي نيوز آمريكا، مصاحبه مي‌كرد به دو دليل حمله آمريكا به سوريه را غيرقانوني خواند؛ نخست به اين دليل كه مجوزي از سازمان ملل ندارد و دوم اين كه آمريكا مجوزي از دولت سوريه براي حمله به خاك آن نداشته است. اين دو دليل به لحاظ قوانين و قواعد بين‌‌الملل درست هستند اما در گرماگرم شرايط كنوني و خشونت‌هاي داعش كسي حاضر نشده به اين صراحت آمريكا را بابت حمله‌اش به خاك سوريه سرزنش كند و هر چند كه رهبران كشورهاي جهان دريافت مجوزهاي قانوني را مطرح كرده‌اند اما نگفته‌اند كه اقدام آمريكا در حمله به خاك سوريه غيرقانوني است. روحاني به اين صورت دو جنبه از مانور سياسي خود را به نمايش درآورده كه نمي‌توان گفت در تضاد با يكديگر هستند بلكه بايد اين دو جنبه را مكمل يكديگر دانست. در واقع، اين دو جنبه امكان تعامل روحاني را با طرف‌هاي غربي ممكن مي‌كند به نحوي كه با جنبه مذاكره