انتقاد از دولت و عیاری که مردم به آن میدهند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
فساد دستگاه اداری دولت، ناکارآمدی و فقدان کفایت درسیاستگذاری، زیرپاگذاشتن قوانین کشور، سیاستهای فرهنگی لیبرال، ضعف مدیریت، بحران ارزی به دلیل سیاستهای پولی مخرب بانک مرکزی و وزارت اقتصاد و دارایی، اتهام دست داشتن نزدیکان دولت در پرونده اختلاس سه هزار میلیاردی و بیمه ایران، اختلاف وزارت ارشاد و حوزه هنری درباره اکران فیلمها، انتقاد از کمک دولت به پروژه سینمایی لاله، انتقاد از عملکرد دولت در پرونده جدایی شهرری از تهران و بسیاری دیگر از موضوعات داغ رسانهای در نهایت انگشت اتهام و انتقاد را به سمت دولت و رئیس جمهور نشانه میگیرند. با افزایش و گستردهتر شدن سطح و تنوع انتقادات از دولت، مردم و افکار عمومی از خود میپرسند که چه اتفاقی افتاده است؟ مخاطبان عام رسانهها اکنون میپرسند، چه شده که کمتر از یکسال به پایان عمر ریاست جمهوری محمود احمدینژاد این چنین بر میزان نارضایتی گروه-های مختلف سیاسی و رسانهها افزوده شده است؟ هرچند که پاسخ دقیق به پرسشهایی از این دست نیازمند انجام پیمایشها و نظرسنجیهای ملی و مداوم است (امری که هنوز در کشور ما نیاز به آن و اعتقاد به راهگشا بودن آن نهادینه نشده است) اما هر کسی در دایره شبکه ارتباطات اجتماعی خود میتواند پاسخی برای آن مهیا کند. من نیز تلاش خواهم کرد تا به سه مورد از پاسخهای گوناگون ممکن به این پرسش اشاره کنم. ولایتپذیری؛ مسئله این است نخستین پاسخ به این پرسش را میتوان در پویاییهای درون ساخت قدرت در سه سال گذشته جستوجو کرد. بسیاری معتقدند که محمود احمدینژاد در انتخابات دور هشتم ریاست جمهوری، کاندیدای اصلی اصولگرایان نبود. با این وجود، احمدینژاد در دور دوم انتخابات سال ۸۴ با حمایت قاطع مجموعه اصولگرایان توانست نشستن بر صندلی پرقدرتترین فرد ساختمان پاستور را تجربه کند. باز هم بسیاری معتقدند که اگر حمایت تمامقد مجموعه اصولگرایان و پشتیبانی رهبر معظم انقلاب نبود، دولت هشتم فرجامی خوش نمیداشت و نمیتوانست به راحتی پیروزی در دور دوم انتخابات را در سر بپروراند. این در حالی است که همین اصولگرایان این روزها به مهمترین منتقد دولت تبدیل شدهاند. شاید ریشه همه مشکلات دولت با اصولگرایان را بتوان در این نکته خلاصه کرد که اصولگرایان امروزه به ولایتمداری رئیس جمهور و نزدیکان او اعتقاد چندانی ندارند. با مرور رویدادهای سه سال اخیر باید گفت که این بیاعتمادی چندان هم بیراه نیست. چالش بر سر معاون اولی مشایی، برکناری وزیر امور خارجه، بیاعتنایی چندروزه به حکم حکومتی رهبر معظم انقلاب درباره ابقای وزیر اطلاعات، ماجرای خانه-نشینی ۱۲ روزه رئیس جمهور، مهمترینها از سریال رویدادهایی هستند که هر از چندگاه در رسانهها منتشر میشوند. همین چند رویداد کافی است تا ساخت قدرت و خصوصاً اصولگرایان را به این تحلیل برساند که باید حداقل میان همراهی با بخشی از دولت و مقام معظم رهبری یکی را انتخاب کرد و بدیهی است که برای اصولگرایان تبعیت از مقام معظم رهبری با هیچ چیز دیگری قابل معامله نیست. به نظر میرسد که در مقابل مسئله جدی بیاعتمادی نسبت به ولایتمداری رئیس جمهور و اطرافیان او، چالش با مجلس شورای اسلامی درباره اجرای قوانین و انتقاد از عملکرد دستگاه قضایی، دیگر اهمیت چندانی نداشته باشد. به واقع بسیاری از چالشهای میان دولت و دستگاههای دیگر را نیز میتوان در درون همین زمینه تفسیر کرد. روحیه مخالفتجو و تا حدودی تمامیتخواه رئیس جمور و نزدیکان دولت، امکان یارگیری و ائتلاف با گروههای سیاسی قدرتمند را از آن-ها سلب کرده است. بنابراین، بدیهی است که اصولگرایان چشم بیناتری برای دیدن مشکلات دولت داشته باشند و به نمایندگی از بدنه اجتماعی حامی اصولگرایان به انتقاد از سیاستها و بیان ضعفهای دولت بپردازند. مردی از جنس مردم، اسیر بازی قدرت شده است پاسخ دومی که مردم به چرایی انتقاد از احمدینژاد میدهند، شاید وابسته به متغیر زمان باشد. به زبان ساده، مردم خواهند گفت که این دولت، همان دولت خدمتگزار و این رئیس جمهور دیگر مردی از جنس مردم نیست. زمانه آن را به دولتی تبدیل کرده است که دیگر نمیتواند از حمایت اصولگرایان و دیگر گروههای سیاسی برخوردار باشد. شواهد مختلف این پاسخ نیز در میان مردم گوش به گوش میچرخد. مردم میگویند تا زمانی که دولت اسیر بازیهای قدرت نشده بود، دولتی قابل اعتماد و آرمانخواه بود اما حالا این دولت خود بخشی از بازی-های کثیف سیاسی شده است و به همین دلیل است که باید انتظار مفاسد اقتصادی و چالش با دیگر مراجع قدرت را نیز داشت. همین مردم میگویند که دولت به اعتماد آنها خیانت کرده است. این دولت هنگامی از حمایت گسترده مردم برخوردار شد که وعده برقراری عدالت و مقابله با صاحبان زر و زور را داد و از بازگشت به ارزشها و آرمانهای اول انقلاب سخن گفت در حالی که اکنون خود به یکی از همین سوءاستفاده گران از زر و زور تبدیل شده است. در چنین فضایی به نظر میرسد که همه انتقادهایی که از دولت میشود برای مردم باورپذیر باشد. در این شرایط گروههای سیاسی مختلفی که از دولت انتقاد میکنند، هرکدام نمایندگی بخشی از مردم را برعهده دارند و زبان گویای اقشار مختلفی هستند که اکنون ممکن است اعتماد خود به دولت و رئیس جمهور را از دست داده باشند. تنها انتخابات آینده ریاست جمهوری است که نشان میدهد اقبال مردم با کدام یک از گروههای سیاسی منتقد دولت بیشتر است. منتقدان خوب، منتقدان باورپذیر هستند با رویکردی دیگر، انتخابات همچنین پاسخ سومی است که این روزها مردم به پرسش چرایی انتقاد از دولت میدهند. تجربه انتخابات سالهای گذشته نشان داده است که مردم از چنان دقت و باریکاندیشی بالایی برخوردارند که میتوانند در ماههای منتهی به انتخابات به راحتی تبلیغات و پروپاگاندای سیاسی را از انتقادهای واقعی تشخیص دهند. شاید مهمترین شاهد این موضوع باز هم رأی قاطع مردم در دور دوم انتخابات سال ۸۴ به احمدینژاد در شرایطی باشد که تبلیغات منفی سنگینی از سوی رقیبان در آن روزها رواج داشت. بنابراین، گروههای سیاسی نمیتوانند با صرف انتقاد از دولت به یارگیری سیاسی و افزایش سبد رأی خود امیدوار باشند. به همین دلیل است که موفقیت همه گروههای سیاسی بستگی به این دارد که درباره چه موضوعاتی به انتقاد از دولت میپردازند و این موضوعات را با چه رویکرد و پرداخت رسانهای با مردم در میان میگذارند. در این شرایط بزرگنمایی بیش از حد مشکلات و یا به تعبیر رهبری، سیاهنمایی بزرگترین آفت پیش روی گروههای سیاسی در انتقاد از دولت است. در کنار این موضوع باید به نکته دیگری نیز توجه کرد و آن این است که فارغ از انتقادهای مختلف به دولت، مردم به انتقادهای چه کسانی اعتماد میکنند و چه افراد یا گروههایی از جایگاه برتر انتقاد از دولت برخوردارند. همیشه گروهها و جریانهای سیاسی مختلفی در ایران وجود دارند که با نزدیکشدن به انتخابات ریاست جمهوری، تنها راه پیروزی را درتخریب رقیب و نفی و انتقاد از شرایط موجود جستوجو میکنند. در مقابل افراد و گروههای دیگری هستند که بدون ملاحظه شرایط سیاسی و زمان، هر کجا که فساد و انتقادی را ببینند، گوشزد میکنند. در شرایط منتهی به انتخابات تنها انتقادهای همین گروه دوم از شرایط موجود است که اعتماد و توجه مردم را به خود جلب میکند. با این رویکرد، بسیاری از انتقادهایی که از دولت در ماههای گذشته شده است، نوعی نقض غرض است. مردم انتقادهای کسانی را باور میکنند که مدتهاست با اتکا به گزارشهای بازرسان، نسبت به وجود فساد اقتصادی هشدار میدهند. در مقابل، آنها باور نخواهند کرد که دیپلماسی خارجی دولت در عرض کمتر از دوماه دچار اشکال شده باشد و یا باور نخواهند کرد که پس از سالها عزل و نصب پراشکال و بیرویه مدیران، به ناگاه انتقاد از انتصاب مدیر سازمان تأمین اجتماعی انگیزههای انتخاباتی نداشته باشد. مردم با مشاهده اخبار و رویدادها همچنین در نیت طرفین چالش موضوع جدایی شهرری در تهران نیز شک خواهند کرد زیرا به راحتی نمیتوانند بپذیرند که تأکید غیرقانونی دولت بر جدایی و تلاش گسترده شهرداری برای جلوگیری از این اقدام اهداف و مقاصد انتخاباتی نداشته باشد. با نگاهی دوراندیش و مألاندیش، شاید بهتر باشد که بسیاری از گروههای سیاسی و کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری، به جای انتقاد از دولت به بیان امتیازها و معرفی گفتمان انتخاباتی و برنامههای خود برای اداره کشور بپردازند.
*آرش فاطمی - دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی
دیدگاه تان را بنویسید