مانع بلندِ تحریم‌ها

داود آقایی*: برداشته شدن تحریم‌ها در توافق نهایی، یکی از کلیدی‌ترین بخش مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه 1+5 را تشکیل می‌دهد چرا که ایران با تاکید بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود به اعتراف مقامات آژانس و غرب به توافق نامه ژنو طی یک سال گذشته پاپیبند بوده است. در خصوص تحریم‌ها و سازو کار رفع آنها باید نخست نوع تحریم‌ها را از یکدیگر تفکیک کرد؛ یک سری از تحریم‌ها از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد بر ایران وضع شده است و بخش دیگر از تحریم‌ها به صورت یک جانبه از سوی ایالات متحده آمریکا و یا اتحادیه اروپا علیه ایران اعمال شده است. بین این دو نوع تحریم‌، که نخست از سوی شورای امنیت و بر اساس یک رویکرد جمعی وضع شده و تحریم‌های یک جانبه ای که از سوی برخی کشورها علیه ایران اعمال شده است باید تفکیک قائل شد. قطعنامه‌های شورای امنیت در چارچوب فصل هفتم و بر اساس ماده 41 منشور ملل متحد در زمینه‌های مختلفی از جمله شرکت‌ها و افراد مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، وضع شده است. شرط تصویب یک قطعنامه در شورای امنیت به این نحو است که 9 کشور از اعضای شورای امنیت اعم از دائم و یا غیردائم، به یک قطعنامه رای دهند، تا آن قطعنامه به تصویب برسد و اگر این قطعنامه در چارچوب فصل هفتم باشد، لازم الاجرا است. تحریم‌هایی که علیه ایران در شورای امنیت به تصویب رسیده است نیز در این چارچوب قرار دارد و همه کشورها ملزم به اجرای آن هستند. در خصوص رفع این بخش از تحریم‌ها از طریق شورای امنیت نیز لازم است که قطعنامه‌ای در شورای امنیت مبنی بر رفع تحریم‌ها و بی اثر و نادیده انگاشتن قطعنامه‌های قبلی به تصویب برسد؛ اعضا باید دوباره تشکیل جلسه دهند و این موضوع مجددا مطرح شود و با رای 9 عضو آن قطعنامه ای در این باره به تصویب برسد. باید پذیرفت که چون کشورهی طرف مذاکره ایران کشورهای عضو دائم شورای امنیت هستند و حق وتو دارند، بی شک اگر موافقت شود و توافق نهایی حاصل شود زمینه برای طی این روند فراهم آمده است و احتمال آن می رود که بدون هیچ مشکلی قطعنامه‌ای در این زمینه به تصویب برسد. بحث اصلی اما لغو تحریم‌هایی است که از سوی اتحادیه اروپا و آمریکا علیه ایران به تصویب رسیده است که مصوبات کنگره آمریکا را پشت سر خود دارد؛ رای کنگره به رفع این تحریم‌ها که به صورت یک جانبه از سوی آمریکا علیه ایران وضع شده با توجه به چالش‌هایی که اکنون در کنگره میان نمایندگان و کاخ سفید درباره ایران وجود دارد، مشکل به نظر می‌رسد. تصویب قطعنامه‌ای در این باره مقداری مشکل است و دولت آمکریکا باید زمینه‌های لازم برای رضایت آنها را فراهم کند. در این بخش روند کندتر خواهد بود و ممکن است کنگره همراهی نکند. از سوی دیگر، اگر کنگره آمریکا با لغو تحریم‌هایی که علیه ایران وضع کرده است موافقت کند، سازوکار آن نیز به این نحو خواهد بود که می‌تواند یک پروسه زمانی را در نظر بگیرد و اعلام کند در این بازه زمانی و به تدریج و مرحله‌ای تحریم‌ها برداشته می‌شود؛ این موضوع در اختیار نمایندگان کنگره است و همانطور که با وضع قوانینی تحریم‌هایی را علیه یران اعمال کردند، می‌توانند مصوباتی را فی البداهه و یا با شروطی با هدف برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران وضع کنند.