حلقه مفقوده در فسادهای بزرگ اقتصادی

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

سید نعمت‌الله عبدالرحیم‌زاده :دکتر حسن روحانی در همایش ملی ارتقاء سلامت اداری و مبارزه با فساد حرفی زد که تفسیر و تعبیر زیادی به دنبال داشت و جنجال رسانه‌ای به راه انداخت. حرف او این بود: «اگر شما اطلاعات، تفنگ، پول و سرمایه، سایت و روزنامه، خبرگزاری را همه را در یک نهاد جمع کردید، ابوذر و سلمان هم باشد، فاسد می‌شود». تفسیر و تعبیر بعدی این بود که روحانی با گفتن این حرف فعالیت اقتصادی سپاه را در نظر داشته هر چند که به صورت صریح از سپاه نگفت و با کنایه و اشاره مقصود خود را رسانده است. حالا سردار محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یک هفته بعد آن حرف روحانی خبری به کل متفاوت از آنچه در این مدت گفته شده را بیان کرده است.

او درهمایش قرارگاه خاتم‌الانبیاء اول اطلاع خودش را از آن تفسیر تایید کرد و بعد گفت که «در این خصوص از رئیس جمهور سوال شده، گفته‌اند که منظور من سپاه نبوده و اظهارات مطرح شده معطوف به یک توصیه و تحلیل کلی بوده است». با توجه به کل جمله روحانی، معلوم می‌شود که اگر او منظوری داشته بیشتر به وزارت اطلاعات مربوط می‌شد تا نهاد دیگری چون در اول می‌گوید: «وزارت اطلاعات درست کردیم که مجلس بتواند نظارت بکند و در وزارت اطلاعات گفتیم نیروی مسلح وجود نداشته باشد تا بشود کنترل کرد و الا اگر شما اطلاعات، تفنگ، پول ...». بنابر این، تفسیر حرف روحانی به ارتباط آن با سپاه تفسیری است که زیاد با جمله کامل حرفش ارتباطی ندارد و می‌توان این تفسیر را در جهت هدفی دانست که جعفری آن را برنامه ضدانقلاب برای تخریب رابطه بین رییس جمهور و سپاه می‌داند.

این جنجال تا آن اندازه بر همایش سایه انداخت که اصل موضوع به حاشیه رفت در حالی که هم‌زمان با همایش خبر فساد مالی 12 هزار تومانی منتشر شده بود و ولی‌الله سیف در همین همایش بخشی از جزییات مربوط به این فساد را مطرح کرد. حرف سیف تکرار مکرر پرونده‌های بزرگ فساد اقتصادی بود چون فساد اقتصادی قصه دیروز و امروز نیست و طی سال‌های گذشته پرونده‌های مختلفی مثل اختلاس 123 میلیارد تومانی فاضل خداداد و مرتضی رفیق‌دوست، فساد اقتصادی شهرام جزایری و اختلاس سه هزار میلیارد تومانی مه‌آفرید امیرخسروی و حالا این پرونده 12 هزار میلیارد تومانی در جریان بوده‌اند.

پرونده‌های فساد اقتصادی در این روند تمام که نشده بر حجم ارقام و اعداد آن اضافه هم شده به طوری که از رقم کمی بیشتر از صد میلیارد به رقم‌های چند هزار میلیارد رسیده است. در این میان، بعضی از فقر و ضعف نهادهای مدنی گفتند و بعضی هم از وابستگی شدید جیب دولت به درآمدهای نفتی که خود به خود فسادآور است. این حرف‌ها درست اما باید به حلقه اصلی فساد در این پرونده‌ها توجه کرد که کمتر در تحلیل‌ها ذکر می‌شود.

این حلقه سیستم بانکی است که رد آن در تمام پرونده‌های فساد اقتصادی به خوبی دیده می شود. حلقه بانکی پرونده 123 میلیارد تومان به بانک صادرات مربوط می‌شد و در سه هزار میلیارد تومان هم علاوه بر بانک صادرات، نام بانک‌های ملی، سامان، سپه، پارسیان و صنعت و معدن هم برده شد. این قضیه 12 هزار میلیارد تومان هم آن طور که سیف توضیح داده بیشتر مربوط به اختلاس در عملیات بانکی بوده چرا که او می‌گوید: «مکانیزم این فساد به این گونه بوده که گردش عملیاتی ناشی از تبادل چک از یک بانک به بانک دیگر صورت گرفته تا سوء استفاده‌کنندگان بتوانند 70 میلیارد تومان را در خلال این گردش 12 هزار میلیارد تومانی جابه‌جا کنند». در هر صورت، سیستم بانکی را باید ستون فقرات پرونده‌های اقتصادی دانست که رسانه‌ای شده‌اند و در جریان فسادهای دیگر هم می‌توان ردی از این سیستم پیدا کرد.

این امر طبیعی است که سیستم بانکی زمینه‌ای مساعد برای سوءاستفاده و فساد باشد چون هر چه تجمع پول و ثروت در یک نهاد بیشتر باشد طمع به آن هم بیشتر است و در نتیجه از قدرت برای کسب ثروت بیشتر سوءاستفاده می‌شود. گذشته از این، بحران اخیر غرب نیز نشان داد که سیاست‌های بانکی می‌تواند تا چه اندازه برای قدرتمندترین اقتصادهای جهان خطرناک باشد و آنها را درگیر بحرانی بکند که برای حل و برون‌رفت از آن باید سال‌ها برنامه‌ریزی‌های دقیق به همراه سیاست‌های ریاضتی سخت‌گیرانه داشت. حالا تکلیف در این اقتصاد متکی به نفت، رانت و تحریم و هزار مشکل دیگر معلوم است که زمینه را آن قدر مساعد کرده تا سیستم بانکی مبدل به ستون فقرات فساد‌های سنگین اقتصادی بشود.

هر یک از آن مشکلات راه‌حل‌های خاص خود دارد اما باید دید در مورد سیستم بانکی چه فکری شده و چه راه حلی وجود دارد تا با حرکت این سیستم به سوی اصلاح حداقل حلقه اصلی فساد اقتصادی از دست سوءاستفاده‌کنندگان خارج بشود. جالب اینجا است که پرونده اختلاس 123 میلیارد تومانی زمان ریاست ولی‌الله سیف بر بانک صادرات اتفاق افتاد و او از ابتدای سلسله فسادهای بزرگ اقتصادی در جریان ارتباط سیستم بانکی با این فسادها بوده است. مسلم است که او با تجربه سنگین گذشته یا دیگر کارشناسان باتجربه برای درمان سیستم بانکی راه‌حل‌هایی دارند چنان که برخی از شفاف‌سازی عملیات بانکی با ایجاد نظام اعتبارسنجی می‌گویند و برخی امنیت شغلی کارمندن بانک یا به روزرسانی قوانین را مطرح می‌کنند.