10 گام بلندِ دیپلماتیک تا نزدیک شدن به خط پایان ماراتن هستهای
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
بر این اساس، ایران و قدرتهای جهانی توانستند در این دورِ سخت از مذاکرات هستهای که 9 روز فشرده مذاکرات را به همراه داشت، بر سر کلیاتِ توافقِ جامع به بیانیهای مشترک دست پیدا کنند تا مقدماتِ اصلی نگارش متن توافقِ جامعِ نهایی فراهم شود.
اکنون ایران و گروه 1+5 تا دهم تیر ماه آینده فرصت دارند تا متن توافق نهایی و جزئیات باقی مانده را به نگارش درآورند و با امضای آن، وارد فاز اجرایی توافقنامه شوند.
در این گزارش قصد داریم به 10 گام عمده و مهم هسته ای در 2 سال اخیر اشاره کنیم که برداشته شدن آنها به موفقیتِ لوزان منجر شد.
پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری 92 با وعده حل و فصل پرونده هستهای ایران
دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی ایران و مسئول مذاکرات هسته ای با ترویکای اروپایی توانست با گفتمان نجات اقتصاد، احیای اخلاق و تعامل با جهان در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 ایران بالاتر از دیگر نامزدها بایستد و به مقام ریاست جمهوری ایران دست پیدا کند.
«حل و فصل» پرونده هستهای، «پایان انزوای جهانی» و «بهبود وضعیت اقتصادی» ایران از جمله مهمترین وعدهها و شعارهای انتخاباتی شیخ دیپلمات را تشکیل میداد که به باور بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران رای بسیاری از جوانان ایرانی را متوجه خود کرد.
حسن روحانی جدیترین وعدهها را برای کاهش و رفع تحریمها اعلام کرد و در بحبوحه تبلیغات انتخاباتی خود در برنامه تلویزیونی تاکید کرد: حق هسته ای، حق مسلم مردم ماست البته در کنار آن، توسعه کشور نیز حق مسلم مردم است . ایستادگی در برابر تحریم و رفع آنان و رابطه خوب با دنیا داشتن نیز حق مسلم مردم ماست.»
حسن روحانی، تنها دیپلمات ایرانی است که از سال 2001 تا کنون یعنی بیش از 14 سال است که به طور مستقیم با پرونده مذاکرات هستهای ایران در ارتباط است و این موضوع به وی خبرگی و تجربه مورد نیاز و ویژه برای پیش بردن این مذاکرات را داده است.
انتخاب ظریفِ ظریف برای سکانداری دستگاه دیپلماسی و انتقال پرونده هستهای به وزارت خارجه
30 سال تجربهی حضور در عرصههای مختلف دیپلماسی، محمد جواد ظریف را به فردی مناسب برای سکان داری دستگاه دیپلماسی کشور در شرایط تحریم و انزوا تبدیل کرده بود.
حسن روحانی در توصیف انتخاب ظریف برای تصدی این سمت در همان زمان گفته بود که گزینههای متعددی برای برعهده گرفتن این سمت مد نظر بود که همگی بر تجربه و خبرگی محمدجواد ظریف مهر تایید زدند.
نزدیکان روحانی درباره انتخاب ظریف از سوی رئیس جمهوری این کشور به سمت وزارت خارجه میگویند که هدف از این انتخاب، تغییر شکل وزارت خارجه ایران نبود بلکه هدف از این انتخاب، رهبری مذاکرات هسته ای با کشورهای غربی بوده است.
انتقال پرونده مذاکرات هستهای ایران از شورای عالی امنیت ملی کشور به وزارت خارجه از جمله دیگر اقدامات حسن روحانی بود که وجهه امنیتی این پرونده را کاهش و با هدف پیگیری آن از طرق مختلف و با اهداف متفاوت را میسر میکرد که در نهایت سطح مذاکرات را نیز دست خوش تغییراتی میکرد.
کانالهای محرمانه ایران-آمریکا، توافقی برای آغاز روند دیپلماسی هستهای
تابستان سال 92 ، در حالی که تنها چند روز از آغاز به کار دولت حسن روحانی میگذشت، این سلطان قابوس، پادشاه عمان بود که به عنوان نخستین رئیس دولت خارجی عازم تهران شد و با رئیس دولت یازدهم در ایران دیدار و گفتوگو کرد.
پس از این سفر گمانه زنیهای بسیار رسانهای درباره اهداف و جزئیات این سفر منتشر شد که انتقال پیام واشنگتن به مقامات تهران از مهمترین آنها بود؛ دیگر رسانهها داخلی و خارجی نیز جسته و گریخته به دیدارهای محرمانه هیئت ایرانی و آمریکایی در مسقط پایتخت عمان اشاره کردند تا جایی که هیلاری کلینتون در کتاب خاطرات خود این موضوع را افشا کرد.
کلینتون در این باره مینویسد: دو تن از معاونان ارشد خود یعنی جک سالیون و ویلیام برنز را به منظور گفتگوهای بیشتر به عمان اعزام کردم. این اقدام راه را برای مذاکرات هسته ای که امروز در وین در جریان است باز کرد .
این کانال محرمانه و مذاکرات پشت پرده تنها به مذاکرات هسته ای ایران و این برهه زمانی محدود نمی شود و گزارش های متعدد رسانه ای در این باره منتشر شده است تا جایی که توافق ژنو نیز محصول ای مذاکرات محرمانه بود و کاخ سفید از طریق از این مذاکرات پیام های محرمانه خود را به تهران منتقل می کردند.
تماس تلفنی تاریخی روحانی- اوباما و مامور کردن وزرای خارجه برای حل پرونده هستهای
نخستین سفر روحانی به مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مهرماه سال 92 با حاشیه های مهمتر از متنی همراه بود؛ رئیس دولت یازدهم در ساعات پایانی حضور در نیویورک و در مسیر فرودگاه جان اف کندی، با رئیس جمهور آمریکا تماس تلفنی برقرار کرد.
روحانی با شکستن تابوی 35 ساله، به نخستین رئیس جمهور ایرانی پس از انقلاب 57 تبدیل شده بود که به طور مستقیم با رئیس جمهوری آمریکا گفت وگوی تلفنی می کند. این تماس تلفنی به مدت 20 دقیقه و از سوی باراک اوباما انجام شد.
مهمتر از برقراری این تماس تلفنی، متن مکالمات روسای جمهور ایران و آمریکا بود؛ روحانی و اوباما در سخنانی در گفت وگو بر اراده سیاسی برای حل سریع مساله هستهای ایران تاکید کرده و زمینه را برای حل موضوعات دیگر و همکاری در مسائل منطقهای مورد توجه قرار دادند .
روحانی و اوباما در ادامه این گفت وگو با تاکید بر حق هسته ای ایران وزرای خارجه آمریکا و ایران را مسئول پیگیری مذاکرات هسته ای ایران کردند.
باراک اوباما پس از این تماس از طریق یک برنامه تلویزیونی گفت: «همین الان من با پرزیدنت روحانی رئیسجمهور ایران، تلفنی صحبت کردم. گفتگوی ما در رابطه با اقدامات و تلاشهای جاری در خصوص رسیدن به توافق در زمینه برنامه هستهای ایران بود.
توافقِ ژنو، توافقی تاریخی در 100 روزهگی دولت
پس از تماس تلفنی روسای جمهور ایران و آمریکا و ماموریتی که طرفین به وزرای خارجه خود دادند، دور جدیدی از مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 در سطوح جدیدی آغاز شد؛ این بار وزیر خارجه ایران در راس تیم مذاکره کننده هسته ای کشورمان عازم ژنو شد و توانست وزرای خارجه پنج کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد به همراه آلمان را پای میز مذاکره بنشاند.
ایران و غرب توانستند در کمتر از 2 ماه و برگزاری 4 دوره مذاکرات هسته ای در سوم آذرماه در ژنو به توافق موقت هسته ای با عنوان «برنامه اقدام مشترک» دست پیدا کنند، توافقی که راه را برای توافق جامع و نهایی هموار و تعهد و اراده دو طرف برای حل و فصل نهایی پرونده مذاکرات هسته ای را مورد راستی آزمایی قرار می داد.توافقی که در قبال آزاد شدن بخشی از اموال بلوکه شده ایران و همچنین برداشته شدن موقت بخشی از تحریم ها، محدودیت هایی از جمله تعلیق غنی سازی 20 درصدی بر برنامه هسته ای ایران پذیرفته و اجرا شد.
تعهد کامل ایران و غرب در اجرای توافق ژنو
گام بعدی پس از دستیابی ایران و غرب به توافق ژنو، راستی آزمایی تعهدات و اجرای کامل آن از سوی طرفین بوده است که آژانس بین المللی انرژی اتمی وظیفه نظارت بر روند اجرای این توافق را بر عهده داشت.
پس از آن، آژانس بین المللی انرژی اتمی گزارش های ماهانه ای را در این خصوص همانند گذشته منتشر و در آن بر تعهد کامل ایران و غرب به تعهدات خود در این زمینه اشاره و بر آن صحه می گذاشت.
تمدید دو مرتبه ای توافق ژنو تا رسیدن به توافقِ نهایی
29 تیرماه و سوم آذرماه سال 93 به ترتیب دو ضرب الاجلی بود که از سوی ایران و گروه 1+5 برای رسیدن طرفین به توافق نهایی اعلام شد؛ این در حالی بود که در هر دو نشست، دو طرف نتوانستند به توافق نهایی دست پیدا کنند و زمان دیگری را به عنوان ضرب الاجل نهایی تعیین و اعلام کردند.
در نهایت در سوم آذرماه سال 93 نیز، ایران و قدرت های جهانی توافق کردند که دهم تیرماه زمان پایانی برای امضای توافق نهایی باشد و از این رو 31 مارس یا یازدهم فروردین ماه، زمان دستیابی به توافق بر سر کلیات باشد.
حمایت های رهبر انقلاب از تیم مذاکرات و دفاع تمام قدِ اوباما از دیپلماسی با ایران
یکی از نکات قابل توجه در روند مذاکرات هسته ای ایران و 1+5 حمایت های کامل رهبر معظم انقلاب از تیم مذاکره کننده هسته ای و تلاش های انجام شده و توافق نهایی بود. رهبری بارها از اعضای تیم مذاکره کننده هسته ای کشورمان تمجید کردند و آنها را فرزندان انقلاب خوانده و از تلاش های آن تقدیر کردند.
مقام معظم رهبری همچنین بارها با ورود به موقع در روند مذاکرات هسته ای، توصیه، نکات و موارد مد نظر خود را عنوان و نقش قابل توجهی در تصحیح و تعیین روند مذاکرات هسته ای ایفا کردند.
از سوی دیگر، باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا نیز طی 2 سال گذشته تمام قد در برابر تندروهای داخلی و منطقه ای ایستاد و ضمن دفاع از روند دیپلماسی با ایران در بسیاری از مواقع دست به تهدید وتو زد.
اوباما بارها مواضع و سخنان تند متحدان منطقه ای خود علیه دیپلماسی و توافق هسته ای با ایران را نادیده گرفت و در داخل نیز نمایندگان کاخ سفید را برای اقناع مخالفان به کنگره فرستاد. اوباما همچنین دو مرتبه اقدام تندورها برای نقض توافق ژنو و اعمال تحریم های جدید علیه ایران را به وتو تهدید کرد.
سنگ اندازی و مانع تراشی تندروها، مخالفان و سخنرانی نتانیاهو در کنگره
تندروها و مخالفان مذاکرات هسته ای با ایران از هیچ اقدامی برای مانع تراشی و جلوگیری از دستیابی ایران و گروه 1+5 به توافق هسته ای فروگذاری نکردند، بیانیه صادر کردند، علیه دیپلماسی با ایران امضا جمع کردند و تهدید به اعمال تحریم های جدید علیه ایران کردند و حتی به مقامات ارشد تهران نامه نوشتند و گفتند که اگر به توافق برسید ممکن است از سوی رئیس جمهوری بعدی آمریکا رد شد. در اقدامی دیگر تندروهای کنگره آمریکا در استانه مذاکرات ماه مارس از نتانیاهو دعوت کردند تا به کنگره برود و علیه توافق هسته ای ایران سخنرانی کند. سخنرانی که مورد توجه قرار نگرفت و تنها عزم دو طرف را برای دستیابی به توافق هسته ای جدی تر کرد.
بیانیه توافقِ لوزان
سرانجام در لوزان سوئیس پس از 9 روز مذاکرات شبانه روزی ایران و گروه 1+5، دو طرف توانستند بر سر چارچوب های کلی توافق نهایی دست پیدا کنند و اقدامی بی سابقه در جهت حل و فصل نهایی پرونده هسته ای ایران بردارند.
ایران به همراه گروه 1+5 بیانیه مشترکی توافقی را تدوین کردند که نشان می داد دو طرف توانستند به چارچوب های کلی یک تفاهم دست پیدا کنند؛ تفاهم و توافقی که می تواند طرفین را به سمت نگارش متن آن سوق دهد و مقدمات امضای توافق جامع و اجرای آن را فراهم کند.
دیدگاه تان را بنویسید