فراز و فرودهای مجلس خبرگان از آغاز تا به امروز + جدول هیئت رئیسه ادوار
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، مجلس خبرگان رهبری را باید مهمترین و حساس ترین نهاد در ساختار سیاسی نظام جمهوری اسلامی دانست چه آنکه مسئولیت انتخاب رهبر، نظارت بر عملکرد و در صورت لزوم عزل وی از مهمترین مسئولیت های تعریف شده برای این نهاد است.
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز بر جایگاه مهم این نهاد تاکید شده است. در اصل 107 قانون اساسی آمده است که پس از بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان، درباره همه فقهای واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت میکنند؛ هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاصی در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند، او را به رهبری انتخاب میکنند.
طبق اصل 111 هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شد یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصل پنجم و یکصد و نهم گردد و یا معلوم شود از اول فاقد بعضی شرایط بوده از مقام خود بر کنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده مجلس خبرگان میباشد. در صورت فوت، کنارهگیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت، نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند.
افتتاح اولین دوره مجلس خبرگان رهبری در 24 مرداد 1362 با چند تذکر جدی امام خمینی به نمایندگان این مجلس همراه بود. ایشان در پیام خود انحراف و تبعیت از هوای نفس را خطر و انحرافی بزرگی در نظام دانستند «تاریخ و نسلهای آینده درباره شما قضاوت خواهند کرد و اولیاء بزرگ خدا ناظر آراء و اعمال شما میباشند. کوچکترین سهلانگاری و مسامحه و کوچکترین اعمال نظرهای شخصی و خدای نخواسته تبعیت از هواهای نفسانی که ممکن است این عمل شریف الهی را به انحراف کشاند، بزرگترین فاجعه تاریخ را به وجود خواهد آورد. اگر اسلام عزیز و جمهوری اسلامی نوپا به انحراف کشیده شود، سیلی بخورد و به شکست منتهی شود، خدای نخواسته اسلام برای قرنها به طاق نسیان سپرده میشود و به جای آن اسلام شاهنشاهی و ملوکی جایگزین آن خواهد شد.»
امام راحل بالاترین انحراف را انحراف رهبری دانستند و تاکید کردند« بالاترین انحراف که منجر به انحراف تمام ارگانها میشود، انحراف رهبری است که امروز شما نقش اول آن را دارید. شما دیدید و شنیدید که با اصل پنجم قانون اساسی چه مخالفتها شد و چه جار و جنجالها به پا کردند و بحمدالله تعالی موفق نشدند مأموریت خود را انجام دهند و اخیراً با همین تعیین خبرگان نیز مخالفت کردند و سمپاشی نمودند و بحمدالله با شکست مواجه شدند. امروز هم شما نباید از کید ساحران و وسوسه خنّاسان غافل باشید. راه خود را با قدرت الهی و تعهّد به اسلام بزرگ و قوّت ایمانی و روحی ادامه دهید و به هیچ چیز الا مصالح اسلام و مسلمین فکر نکنید و در این صورت خداوند تعالی پشت و پناه شماست.»
ایشان در بخش دیگری از پیام خود صراحتا تذکرات و توصیه هایی را به رهبر آینده یا شورای رهبری دادند «رهبر و رهبری در ادیان آسمانی و اسلام بزرگ چیزی نیست که خود به خود ارزش داشته باشد و انسان را خدای نخواسته به غرور و بزرگاندیشی خود وادارد. آن همان است که مولای ما علیابن ابیطالب درباره آن گوشزد فرموده است. شما که خود پیروان اصحاب وحی و اولیاء عظیمالشأن میدانید و بحمدالله هستید، خود را جز خدمتگزار به ملتهای ستمدیده ندانید و باید بدانید که تبهکاران و جنایت پیشگان بیش از هر کس چشم طمع به شما دوختهاند و با اشخاص منحرف نفوذی در بیوت شما با چهرههای صددرصداسلامی و انقلابی ممکن است خدای نخواسته فاجعه ببار آورند و با یک عمل انحرافی نظام را به انحراف کشانند و با دست شما به اسلام و جمهوری اسلامی سیلی زنند. الله الله در انتخاب اصحاب خود، الله الله در تعجیل تصمیمگیری خصوصاً در امور مهمه و باید بدانید و میدانید که انسان از اشتباه و خطا مأمون نیست. به مجرد احراز اشتباه و خطا از آن برگردید و اقرار به خطا کنید، که آن کمال انسانی است، توجیه و پافشاری در امر خطا، نقص و از شیطان است. در امور مهمه با کارشناسان مشورت کنید و جانب احتیاط را مراعات نمایید.»
انتخاب مقام معظم رهبری به عنوان رهبر نظام جمهوری اسلامی بعد از رحلت امام خمینی(ره) را باید از مهمترین اقدامات مجلس خبرگان از ابتدا تا به امروز برشمرد. آیت الله هاشمی رفسنجانی در بیان خاطرات خود از ز روز 14 خرداد 1368 می گوید« حدود ساعت هشت و نیم صبح جلسه مجلس خبرگان آماده شد و رسمیت جلسه را به ریاست آیتالله مشکینی اعلان کردیم. ایشان صحبت کوتاهی کردند بحثهای زیادی شد. بعضیها طرفدار رهبری شورایی و بعضی خواهان رهبری فردی بودند. بعضی آیتالله خامنهای و بعضیها آیتالله [سید محمدرضا] گلپایگانی را مطرح کردند و برای شورا هم اسمهایی برده شد. قبلا در مشورتهای سران قوا و جمعی دیگر از بزرگان به این نتیجه رسیده بودیم که شورایی مرکب از آیات خامنهای، موسوی اردبیلی و مشکینی رهبری را به عهده بگیرند ولی در مذاکرات، رهبری فردی رای بیشتری آورد. آیتالله خامنهای با رهبری فردی مخالفت کردند.
من هم مخالف بودم. نوبت نرسید. ابتدا به پیشنهاد اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم که عضو مجلس خبرگان بودند، آیتالله گلپایگانی مطرح شد. حدود 14 نفر به ایشان رای دادند. سپس پیشنهاد رهبری آیتالله خامنهای مطرح شد. خود ایشان پشت تریبون رفتند و گفتند من با رهبری شورایی مطابق قانون اساسی موافقم و با رهبری فردی مخالفم. پس چگونه نامزد بشوم؟ من که جلسه را اداره میکردم، گفتم اکنون با رای خبرگان، رهبری فردی قانون شده و چارهای نیست. سرانجام آقای خامنهای با 60 رای از 74 عضو حاضر رای آوردند و مساله به این مهمی به این خوبی حل شد.
اعتراض نسبت به ردصلاحیتها در برخی انتخابات این مجلس و برخی رویاروییهای انتخاباتی برای ریاست بر این مجلس خصوصا بعد از رحلت آیت الله مشکینی و کناره گیری آیت الله هاشمی رفسنجانی از کاندیداتوری ریاست این مجلس بعد از حوادث سال 88 را باید از مهمترین حوادث چهار دوره مجلس خبرگان برشمرد.
مجلس خبرگان در چهار دوره مختلف خود ریاست سه رئیس را به خود دیده است. مرحوم آیتالله مشکینی، آیتالله هاشمی رفسنجانی و آیتالله مهدوی کنی سه رئیس مجلس خبرگان بودند که آیتالله مشکینی در مجلس اول، دوم سوم و و سال اول مجلس چهارم، آیتالله هاشمی رفسنجانی از سال 86 تا 89 و آیتالله مهدوی کنی از سال 89 تا امروز عهده دار این پست بودهاند. تا به امروز که سیزدهمین اجلاس چهارمین دوره آن به ریاست آیتالله مهدوی کنی برگزار و ایشان در سمت خود ابقا شد.
جدول زیر مروری گذار بر هر دوره این مجلس، اعضای هیات رییسه، سمتهای پیشین اعضا و برخی وقایع مهم این دوره ها دارد.
|
ادوار مختلف مجلس خبرگان |
هیئت رئیسه |
سمتهای قبلی اعضای هیئت رییسه |
مهم ترین اتفاقات ادوار مجلس خبرگان |
|
دوره اول(69-61) |
آیتالله علی مشکینی/ رئیس آیتالله هاشمی رفسنجانی/ نایب رئیس آیتالله محمد مومن/ منشی حسن طاهری خرم آبادی/ منشی |
آیتالله علی مشکینی: امام جمعه قم آیتالله هاشمی رفسنجانی: رئیس مجلس شورای اسلامی- فرماندهی جنگ آیتالله محمد مومن: استاد حوزه علمیه- عضو فقهای شورای نگهبان آیتالله حسن طاهری خرم خرم آبادی: عضو فقهای شورای نگهبان |
آیت الله منتظری به عنوان قائم مقام رهبری انتخاب شد . بعد از خرداد 68 و فوت امام تعیین دومین رهبر جمهوری اسلامی با سرعت انجام گرفت. تصویب مقدماتی آیین نامه مجلس خبرگان. |
|
دروه دوم(77- 69) |
آیتالله علی مشکینی/ رئیس آیتالله ابراهیم امینی/ نایب رییس آیت الله حسن طاهری خرم آبادی/ منشی آیتالله محمد مومن/ منشی |
آیتالله علی مشکینی: امام جمعه قم آیتالله ابراهیم امینی: امام جمعه قم آیتالله حسن طاهری خرم خرم آبادی: عضو فقهای شورای نگهبان آیتالله محمد مومن: استاد حوزه علمیه- عضو فقهای شورای نگهبان |
مهمترین اتفاقات این دوره را شاید بتوان رد صلاحیت چند نامزد عنوان کرد به گونه ای که تعدادی از کاندیداها و حتی برخی نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در دوره اول برای انتخابات دور دوم رد صلاحیت شدند که می توان به صادق خلخالی و احسان بخش،سیدهادی خامنهای، علی اکبر محتشمی پور و اسدالله بیات اشاره کرد . نامه رد صلاحیت شده هابه مقام معظم رهبری . مذاکرات تمامی اجلاس ها در این دوره از خبرگان محرمانه بود و خبری منتشر نشد. |
|
دوره سوم(85-77) |
آیتالله علی مشکینی/ رئیس آیتالله هاشمی رفسنجانی/ نایب رئیس اول آیتالله ابراهیم امینی/ نایب رییس دوم آیت الله حسن طاهری خرم آبادی/ منشی حجت الاسلا م قربانعلی دری نجف آبادی / منشی |
آیتالله علی مشکینی: امام جمعه قم آیتالله هاشمی رفسنجانی: رئیس مجلس شورای اسلامی- فرماندهی جنگ- ریاست جمهوری- رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام آیتالله ابراهیم امینی: امام جمعه قم آیتالله حسن طاهری خرم خرم آبادی: عضو فقهای شورای نگهبان حجت الاسلا م قربانعلی دری نجف آبادی: وزیر اطلاعات- دادستان کل کشور |
جناح اطلاح طلب به نشانه اعتراض نسبت به نحوه بررسی صلاحیت کاندیداها از سوی شورای نگهبان لیستی در این انتخابات ارائه نداد . در طول فعالیت این دوره از مجلس انتقاداتی نسبت به عدم حضور چهرههای غیرروحانی و فقیه، علنی نبودن مصوبات و مذاکرات و لغو نظارت شورای نگهبان و واگذاری آن به حوزه علمیه مباحث زیادی مطرح بود. |
|
دوره چهارم (94-85) |
آیتالله علی مشکینی/ رئیس سال 86 تا 89:آیتالله هاشمی رفسنجانی/ رئیس آیتالله محمد یزدی/ نایب رئیس اول آیتالله محمد مومن/ نایب رییس دوم آیتالله سید احمد خاتمی/ منشی حجت الاسلام قربانعلی دری نجف آبادی / منشی 89 تا 91 : آیتالله مهدوی کنی/ رئیس آیت الله محمد یزدی/ نایب رئیس اول آیت الله محمود هاشمی شاهرودی/نایب رییس دوم آیتالله سید احمد خاتمی/ منشی حجت الاسلا م قربانعلی دری نجف آبادی / منشی 91 تا 93: آیت الله مهدوی کنی/رییس آیت الله محمود هاشمی شاهرودی:نایب رییس اول آیت الله یزدی: نایب رییس دوم حجتالاسلام قربانعلی درینجفآبادی/منشی آیتالله سیداحمد خاتمی/منشی سیدابراهیم رئیسی/ کارپرداز سیدهاشم حسینیبوشهری/ کارپرداز |
آیتالله علی مشکینی: امام جمعه قم آیتالله هاشمی رفسنجانی: رئیس مجلس شورای اسلامی- فرماندهی جنگ- ریاست جمهوری- رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام آیتالله محمد یزدی: رئیس قوه قضائیه- نماینده مجلس- امام جمعه تهران آیتالله محمد مومن: استاد حوزه علمیه- عضو فقهای شورای نگهبان آیتالله سید احمد خاتمی: امام جمعه تهران آیتالله مهدوی کنی: نخست وزیر- وزیر کشور- رئیس دانشگاه امام صادق آیت الله محمود هاشمی شاهرودی: رئیس قوه قضائیه- عضو فقهای شورای نگهبان |
دوره مجلس خبرگان رهبری 8 سال است و استثنائاً برای آن که انتخابات دوره پنجم آن همزمان با انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی باشد، طول دوره آینده یعنی دوره چهارم بیش از 8 سال خواهد شد . در این دور از انتخابات نیز رد صلاحیت های شورای نگهبان بحث برانگیز شد چنانچه مجید انصاری عضو مجلس خبرگان رد صلاحیت شد. وی از سوی شورای نگهبان برای دادن امتحان کتبی دعوت شده بود که او با استناد به عضویت کنونی اش در مجلس خبرگان از شرکت در امتحان خودداری کرد . مرتضی اقاتهرانی استاد اخلاق وقت دولت و برخی روحانیون دیگر چون سید محسن دعایی نیز از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شدند . برای اولین بار در این دوره از انتخابات یک چهره غیرروحانی(محسن اسماعیلی) برای حضور در انتخابات تایید صلاحیت شد . انتقادات اعضای خبرگان رهبری به نوع موضع گیری رییس مجلس خبرگان در نهایت منجر به عدم کاندیداتوری وی در انتخابات سال 89 این مجلس شد و هاشمی رفسنجانی بعد از 27 سال از هیئت رییسه خبرگان کنارگیری کرد. |
دیدگاه تان را بنویسید