ديپلماسي ايراني در اوج

به گزارش نامه‌نیوز، «... بهره وران ناشي از اين بحران، اکثرا دچار انفعال شده اند و بي ياروياورند». ولفگانگ ايشينگر، ديپلمات آلماني و رئيس کنفرانس امنيتي مونيخ- ٢٠١٦ جايگاه جمهوري اسلامي ايران در دوران مذاکرات تاريخي و تاريخ ساز برجام و پيروزي ديپلماسي ايراني دور ميز مذاکراتي که در ديگر سوي آن نمايندگان همه قدرت هاي بزرگ اقتصادي، سياسي و نظامي جهان قرار داشتند، توانست چهره جديد و بديعي از ديپلماسي ايراني را به رخ جهانيان بکشد. سخنان رئيس کنفرانس امنيتي مونيخ که در پيش درآمد اين نوشتار آمد، وضعيت کنوني مهم ترين و راهبردي ترين منطقه جهان، يعني خاورميانه را به روشني ترسيم مي کند. دولتمردان آمريکا زماني که در جنگ ويتنام شکست را لمس کردند و براي حفظ هژموني جهاني و پرستيژ خود ناچار شدند به مذاکرات صلح پاريس در سال ١٩٧٣ تن در دهند تا بتوانند از کاهش قدرت بلامنازع خود در صحنه جهاني و در اوج جنگ سرد بکاهند، هرگز گمان نمي کردند در دوران پسا جنگ سرد و اضمحلال بلوک شرق و در اوج قدرت تسليحاتي و سياسي خود، ناچار شوند، با دعوت از ساير قدرت هاي جهاني متحد و نيز معارض خود، با ايران بر سر ميز مذاکره بنشينند. شايسته است که براي روشن شدن ابعاد اين رويداد تاريخي، در يک مطالعه تطبيقي، مذاکرات صلح ويتنام از يک سو و برجام از سوي ديگر، بررسي اجمالي شود. مذاکرات صلح ويتنام زماني به ثمر نشست که قدرت هاي رقيب آمريکا (چين و اتحاد شوروي) که هسته هم شده بودند، از رهبران انقلابي ويتنام آشکارا حمايت سياسي و حتي تسليحاتي مي کردند و کار به جايي کشيده بود که حتي مارشال دوگل، مشهور ترين و به عبارتي مقتدر ترين رهبر اروپايي متحد آمريکا نيز در سخناني جنجالي آمريکا را به خاطر ادامه جنگ ويتنام مورد انتقاد تند خود قرار داده بود. بدون شک، ادامه جنگ هيمنه آمريکا را به چالش مي کشيد و زماني که پايتخت هاي جهان و حتي شهرهاي بزرگ آمريکا هرروزه شاهد تظاهرات بزرگ ضدجنگ بودند، نيکسون، مردان سرسخت خود در حوزه سياسي و نظامي را با راهبري ديپلماتي چون هنري کيسينجر به صحنه مذاکرات فرستاد و نهايتا پس از پنج سال مذاکره نفس گير و عقب نشيني آمريکا از باتلاق ويتنام، نيکسون توانست به وعده انتخاباتي خود جامه عمل بپوشاند و جامعه ملتهب آمريکا را به آرامش برساند. مذاکرات ايران با قدرت هاي جهاني به رهبري آمريکا زماني کليد خورد که نه تنها هيچ قدرت جهاني از ايران حمايت نمي کرد بلکه در نشست هاي مکرر شوراي امنيت، چين و روسيه نيز به آمريکا پيوستند و قطع نامه هاي تحريم همه جانبه و بي سابقه، پشت سر هم بر عليه ايران به تصويب مي رسيد. کشورهاي عرب منطقه نيز شمشير را از رو بستند و سعي کردند تا ايران را در انزواي کامل قرار دهند. علاوه بر ارتجاع عرب به رهبري آل سعود، رژيم صهيونيستي در حال متقاعدکردن متحد استراتژيک خود يعني آمريکا بود تا حمله گسترده نظامي را به زعم خود، بر عليه تاسيسات توليد جنگ افزار هسته اي ايران صورت دهد. کنگره آمريکا در همسويي با اسرائيل و نيز لابي بسيار قدرتمند صهيونيستي درون آن کشور يعني ايپک، از اوباما مي خواست به جاي ميز مذاکره، در صحنه نبرد نظامي با ايران از طريق اسلحه سخن بگويد. مخالفان مذاکره با ايران با يادآوري تحقير آمريکا در جريان تسخير سفارت آن کشور در تهران و نيز نقش پررنگ ايران در حمايت از سوريه در مقابل تروريست هاي تکفيري موردحمايت آل سعود و رژيم صهيونيستي و دولت ترکيه و حمايت پنهان دولت هاي غربي و مشخصا آمريکا، تلاش گسترده اي کردند تا مذاکرات شکل نگيرد و گزينه معروف حمله نظامي روي ميز باشد. حکومت واپس گراي سعودي نيز پس از استيصال و فرورفتن در باتلاق يمن، آمريکا و فرانسه را به شدت زير فشار قرار داده بود و با امضاي قراردادهاي تسليحاتي بزرگ با دولت سوسياليست فرانسه، توانسته بود آن کشور را وادارد در يک مقطع زماني، مذاکرات را به شکست کشاند. حضور مقتدرانه ايران در عراق و عصبانيت سعودي ها از گسترش عمق استراتژيک ايران تا مرزهاي آن کشور با يمن، انگيزه اي بسيار قوي بود تا آل سعود آنچه در توان دارند به کار گيرند تا ايران را از حرکت باز دارند. دستاورد هاي بزرگ ديپلماسي ايراني تا آنجا پيش رفت که کنفرانس پرآوازه امنيتي مونيخ در اکتبر ٢٠١٥ در تهران تشکيل و به دنبال آن از ايران دعوت شد تا در کنفرانس صلح سوريه شرکت و با ايفاي نقش تعيين کننده خود، مذاکرات را به حصول نتيجه نزديک کند. در آخرين نشست کنفرانس مونيخ، وزراي خارجه و بازيگران بين المللي براي ملاقات با دکتر ظريف، وزير خارجه ايران، صف کشيده بودند تا از فرصت مراوده با کشورمان براي ارتقاي روابط دوجانبه استفاده کنند. در پايان، ذکر اين نکته ظريف تاريخي خالي از لطف نيست. ريچارد نيکسون در سال ١٩٧٣ ناچار به امضاي معاهده صلح پاريس شد ولي اين معاهده به تاييد کنگره آمريکا نرسيد، اما موقعيت به غايت استراتژيک ايران، اوباما و حاميانش را بر آن داشت تا کنگره ضدايراني را براي تاييد برجام به زانو در آورند. «نظام بين الملل در بدترين وضعيت خود در دوران پسا جنگ سرد قرار دارد. آنهايي که با تلاشي مذبوحانه در پي آن هستند تا صلح و آرامش را حفظ يا برقرار کنند، به خاطر عواملي چون بحران بي پايان کنوني و وجود غارتگران بي پروا و... * مدرس دانشکده روابط بين الملل وزارت خارجه

منبع: روزنامه شرق