مرد پنهان دیپلماسی در سالهای حساس پس از جنگ/ طولانیترین مذاکرات با صدام حسین و موفقیت سیاست خارجی ایران در مقابل عراق
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه جنگ تحمیلی هشت ساله میان ایران و عراق و حمایت تمام قد کشورهای غربی و عربی از صدام حسین در تجاوز به خاک کشورمان، هزینههای سنگینی را در آن سالها بر جمهوری اسلامی تازه جان گرفته ایران تحمیل کرد و روند پیشرفت و شکوفایی کشورمان را با جنگی هشت ساله و توأم با تحریمهای مختلف اقتصادی و تسلیحاتی با وقفه روبرو کرد. اما یکی از مهمترین مشکلات به جا مانده از هشت سال جنگ نابرابر و تحمیل شده میان ایران و عراق، بحث اسرای جنگی بود که تا سالیان سال پس از پذیرش قطعنامه و پایان جنگ میان دو طرف همچنان ادامه پیدا کرد. پس از پایان هشت سال دفاع مقدس سیاستهای درست و کارآمد در برخورد با جامعه بین المللی و گفتوگو با عراق و در رأس آن صدام حسین عامل مهم و نقشآفرینی بود که از یک سو تا حد امکان امکان برقراری رابطه حداقلی میان ایران و اسیران بازمانده کشورمان در مرزهای عراق را ممکن میساخت و ازسوی دیگر روند مذاکرات میان دو کشور را به سمت تبادل اسرا و بازگشت آزادگان به خاک ایران را فراهم میکرد. مرد پنهان دیپلماسی در سالهای حساس بعد از جنگ وضعیت اسیران ایرانی در عراق و امکان تعامل و ارتباط دولت
ایران با اسیران بازمانده در خاک عراق، پس از پایان جنگ تا سالها یکی از مهمترین محورهای سیاست خارجی ایران در تعامل با عراق و منطقه بود و در آن سالها افراد مسئول و سیاستگذار در این حوزه، نقشآفرینی جدی و اثرگذاری در حل مشکلات اسیران ایرانی و بویزه تبادل اسرا میان ایران و عراق ایفا کردند. مصطفی پورمحمدی، یکی از افراد تاثیرگذار و نقشآفرین در بحث تعامل ایران با اسیران جنگی به جا مانده در عراق در سالهای نیمه دوم دهه 60 بود. او سال 66 برای اولین بار به عنوان معاون ضدجاسوسی وارد وزارت اطلاعات شد. آن روزها بحث جاسوسی بویژه در عراق بسیاری جدی و حائز اهمیت بود و پورمحمدی به دعوت ریشهری برای برعهده گرفتن این نقش حساس به وزارت اطلاعات رفت. خود او ورودش به وزارت اطلاعات را این طور روایت میکند: " اوایل سال 66 جناب آقای ری شهری یک بار مرا دعوت کردند و خیلی اصرار کردند و گفتند مشکلترین کار ما در جنگ الآن بحث جاسوسی است و عراق در این زمینه خیلی فعال است. من پس از بحثهای فراوان پذیرفتم و به عنوان معاون ضد جاسوسی وزارت اطلاعات مشغول به کار شدم." آن روزها بخش خارجی و بویژه ضدجاسوسی وزارت اطلاعات آن هم در شرایطی که
ایران در فضای تحمیل جنگ و تحریمهای چندسویه به سر میبرد، از اهمیت ویژهای برخوردار بود و برعهده گرفتن چنین مسئولیتی در وزارت اطلاعات نیازمند آگاه کامل از فضای کلی سیاست خارجی ایران و نیز آشنایی با موقعیت حساس ایران در منطقه بود. پورمحمدی بعد از ورود به معاونت وزارت اطلاعات، علاوه بر بحث اطلاعات خارجی و مقابله با شبکههای جاسوسی حاضر در کشور، پیشبرد سیاست خارجی ایران در جهت ارتباط با اسرای ایرانی حاضر در عراق را برعهده گرفت. او میگوید "از جمله کارهای خوب و جالبی که در آن دوره انجام شد، ارتباط ما با اسرای ایرانی در عراق بود که کار بسیار پیچیده ای بود و با امکانات بسیار کم و حساس این ارتباط را برقرار کرده بودیم به خصوص با مرحوم آقای ابوترابی به عنوان رهبر اسرا که حتی چند بار از حضرت امام(ره) برای ایشان پیام گرفتیم و فرستادیم. اسرای ما هم وقتی میفهمیدند امام به آنها پاسخ داده قوت قلب میگرفتند." ارتباط با اسرای ایرانی در عراق در آن سالها با درصد بالایی از خطرپذیری و با حداقل امکانات و کمترین همکاری ازسوی دولت عراق انجام میشد و از این جهت موضوعی بسیار حساس و حائز اهمیت بود. پورمحمدی از مسئولیت خود در
وزارت اطلاعات در آن روزها روایت میکند که ما اردوگاه ها را رصد میکردیم اسرای که توانا تر و باهوش تر بودند را شناسایی می کردیم و در جواب نامه های آنها کدهایی می گذاشتیم که مثلا از 6 نفری که مخاطب ما بودند 2 نفر کدهای ما را متوجه میشدند و ارتباط ما با اردوگاه ها برقرار میشد." در سالهای پس از جنگ تحمیلی، بحث ارتباط و نحوه تعامل با عراق و در رأس آن صدام حسین، بویژه با توجه به حضور چندین و چند اسیر ایرانی در محدوده سرزمینی عراق، یکی از مهمترین و حساسترین حوزههای دیپلماسی خارجی ایران بود و به قولی دیپلماسی پنهان اما حساس و حیاتی کشورمان محسوب میشد چنانکه پورمحمدی در توصیفی کوتاه و خلاصه از دوره مسئولیت خود در وزارت اطلاعات میگوید "بعد از جنگ در وزارت اطلاعات در سمت معاون اطلاعات خارجی بودم و 10 سال در این پست خدمت کردم و به نوعی دیپلماسی پنهان کشور را مدیریت میکردیم." طولانیترین مذاکرات ایران با مقامات عراقی در زمان صدام اما بحث ارتباط میان ایران و عراق در سالهای پس از جنگ تحمیلی تنها محدود به رصد اردوگاههای اسرای ایرانی و حفظ خط ارتباطی میان ایران و بازماندگان ایرانی در اردوگاههای واقع در
خاک عراق نبود. جمهوری اسلامی ایران در آن سالها از یک سو میکوشید رابطه و تعامل هرچند حداقلی کشور را با اسیران ایرانی حاضر در خاک عراق از طریق پیامهای کدگذاری شده و تلاشهای این چنینی حفظ کند و ازسوی دیگر با پیشبرد روابط دیپلماتیک و پیگیری سیاست خارجی مناسب و راهگشا تلاش میکرد تا دولت عراق را برای بهبود وضعیت عمومی اسرای ایرانی متقاعد کند. یکی از بخشهای مهم روند دیپلماتیک رابطه با عراق در سالهای پس از جنگ، مذاکرات مقامات ایرانی با دولت عراق و صدام حسین برای بهبود شرایط اردوگاههای اسرای ایرانی در خاک عراق بود. مصطفی پورمحمدی، معاون وزارت اطلاعات در آن سالها بخش مهمی از مذاکرات جمهوری اسلامی ایران با مقامات عراقی و شخص صدام حسین را برعهده داشت. او که در تمام این سالها حرفی از مذاکراتش به عنوان نماینده ایران با مقامات عراقی به میان نیاورده بود، به تازگی و در مقابل تقاضا برای روایت کردن مسئولیتهای کاری حساس خود در آن دوران، اشاره کوتاهی به مذاکراتش با صدام حسین درباره مسائل کلی دو کشور و وضعیت اسرای ایرانی کرد. "من دو ملاقات داشتم با صدام یکی سال 74 و دیگری سال 76 برای مسایل کلی روابط بین دو کشور بود.
همچنین موضوع اسرا و فشارهایی که صدام روی حوزه علمیه عراق آورده بود. من در دو سفر به عراق با رئیس جمهور عراق جلسه داشتم که این مسایل را مورد بررسی قرار دادم. طولانی ترین مذاکرات بین مسئولین جمهوری اسلامی و مسئولان آن زمان عراق را بنده داشتم." مذاکره ایران با مقامات عراقی و شخص صدام حسین، آن هم در سالهایی که هنوز عده زیادی از سربازان و رزمندههای ایرانی در جنگ تحمیلی در اردوگاههای اسرای جنگی عراق به سر میبردند، قطعا یکی از حساسترین و بحث برانگیزترین حوزههای سیاست خارجی ایران بوده است و حضور پورمحمدی در این جایگاه حساس و ویژه در آن سالها، بیشک نشان از اشراف کامل او بر جزئیات دیپلماسی خارجی ایران در برابر عراق و منطقه دارد. آن روزها، روزهایی بود که حتی کوچکترین خطا و لغزشی در حوزه سیاست خارجی بویژه در رویارویی با عراق و مقامات این کشور، میتوانست از یک سو شکست بزرگ دیپلماسی خارجی ایران باشد و ازسوی دیگر بر وضعیت اسرای ایرانی حاضر در عراق تاصیر نامطلوب و حتی جبران ناپذیری بگذارد. اما مدیریت کارآمد و قابل دفاع معاون وزارت اطلاعات در آن سالها، در روند مذاکرات ایران با عراق، نه تنها دیپلماسی خارجی ایران
را از آن شرایط سخت و حساس، سربلند و موفق بیرون آورد بلکه به تدریج روند مثبت و بهبود شرایط اسرای ایرانی حاضر در عراق و توافق دو کشور برای تبادل اسرا را به دنبال داشت.
دیدگاه تان را بنویسید