آلماتی 2، یک نشد/ ایران و 1+5، مانند نشست اول قزاقستان به توافق محسوسی نرسیدند

گام بعدی طرفین چه خواهد بود؟ در حالی که همه انتظار داشتند مثل یک ماه و نیم قبل، وقتی پایان مذاکرات هست های میان ایران و گروه 1+5 اعلام شد، قیمت‌ها پایین بیاید و تاثیر مثبت گفتوگوهایی را که رضایت طرفین را جلب کرده بود، در طرفه‌العینی در وضعیت قیمت اقلام زیادی، از دلار گرفته تا خودرو و طلا، ببینند؛ اما این‌گونه نشد، چرا که آنچه بعد از اتمام پنج دور مذاکره و بحث و گفتوگو بیان شد، نشانه ای از روند رو به مثبت در رایزنی‌های هستهای نداشت. البته نشانههای این فضا را میشد قبل از شروع مذاکرات دور تازه در قزاقستان، دریافت. از یک‌سو یوکیا، آمانو مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران را متهم به تلاش برای انجام احتمالی فعالیت‌های هستهای نظامی کرد و مدعی شد: «آژانس شواهدی در دست دارد که احتمالا حاکی از چنین فعالیت‌هایی از سوی ایران هم «در گذشته و هم در حال» است.» از سوی دیگر نیز، خاویر سولانا که تا سال 2009، مسئول مذاکره با ایران بود، پیشبینی کرد این دور از گفتوگوها بینتیجه باشد، چرا که به زعم او، مسائل پیرامون انتخابات ریاست‌جمهوری ایران و وضعیت سوریه باعث می‌شود مذاکرات پیش روی هسته‌ای با ایران فعلا بی‌نتیجه بماند. با تمام این احوال، نمایندگان ایران و کشورهای آمریکا، فرانسه، انگلیس، روسیه، چین و آلمان برای دومین مرتبه راهی آلماتی پایتخت قزاقستان شدند تا دور دیگری از نشست‌های خود را درباره برنامه هستهای ایران برگزار کنند. آنها یک بار هم در تاریخ هشتم و نهم اسفند گذشته، به این شهر آمده بودند تا بعد از مدت‌ها وقفه در روند مذاکرات، دور تازهای را شروع کنند. نتایج حاصله از آن دیدار به قدری مثبت بود که هم ایران و هم 1+5، بلافاصله بعد از پایان جلسه، رضایت خود را از جلساتی که پشت سر گذاشته بودند، به صراحت عنوان کردند. در آن جلسات، پیشنهادی از سوی طرفین ارائه شد، بدون اینکه جزئیاتش مشخص شود. فقط سخنگوی کاترین اشتون، نماینده گروه 1+5 تاکید کرد در نشست آلماتی، «پیشنهادی بازنگری‌‌شده» از سوی 1+5 به ایران ارائه شده ‌است و ایران قرار است به بررسی این پیشنهاد بپردازد. همچنین ایران نیز بیانیهای منتشر کرد مبنی بر اینکه پاسخ 1+5 به پیشنهادهای ایران «واقع‌بینانه‌تر» توصیف شده‌ بود. همچنین در آغاز این بیانیه که از سوی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی منتشر شده، آمده‌ بود: «جمهوری اسلامی ایران ۶ ماه پیش در مسکو طرح جامعی را برای گفت‌وگوها ارائه کرد. این طرح پنج محور برای همکاری داشت و اصول و اهداف گفت‌وگوها را تعیین کرده بود.» بنابر تاکید این بیانیه، «قرار شد این طرح بررسی و به ما پاسخ داده شود. همچنین طرف مقابل در پاسخ به ایران پیشنهاداتی را ارائه کرد که این پیشنهادات ناظر به برخی محورهای طرح پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران بود.» از سوی دیگر در همان جلسه، قرار دور بعدی مذاکرات که شانزدهم فروردین‌ماه بود نیز، گذاشته شد و در عین حال مقرر شد نشست کارشناس‌ها هم در اواخر اسفند، در استانبول ترکیه برگزار شود. رضایت از نشست آلماتی 1 به قدری زیاد بود که هم مورد حمایت وزیر خارجه ایران قرار گرفت و هم وزیر خارجه جدید آمریکا و علی‌اکبر صالحی و جان کری، هر دو این مذارکرات را مفید دانستند. تاثیر مثبت این نوع اظهارات به قدری زیاد بود که باعث شد قیمت دلار و خودرو در ایران بلافاصله پایین بیاید و همه به امید فرارسیدن شانزدهم فروردین، به انتظار آمدن سال نو شدند. تا اینکه زمان موعود فرا رسید و سعید جلیلی و هیات همراه از ایران راهی قزاقستان شده و از آن طرف نیز، کاترین اشتون به همراه نمایندگان پنج عضو دائم شورای امنیت به همراه آلمان، به آلماتی رفتند. در حالی که همتای پیشین او در گروه 1+5 یعنی خاویر سولانا امیدواری به دست یافتن به نتایج مثبت از این نشست نداشت، خانم اشتون گفت همیشه به طور محتاطانهای خوشبین است. در همین حال وی تاکید کرد که در این دور از مذاکرات، منتظر شنیدن پاسخ ایران درباره پیشنهادات 1+5 است. در همین حال سعید جلیلی نیز پیش از شروع جلسات، در جریان یک سخنرانی در آلماتی تاکید کرد تنها موضوعی که می‌تواند موجب پیشرفت در مذاکرات شود، به رسمیت شناختن حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم است. در این فضا طرفین بر صندلی‌های خود نشسته و مذاکرات را شروع کردند، اما آنچه بعد از پایان اولین دور جلسه، از سوی طرفین بیان شد، حاکی از آن بود که نشست آلماتی 2، نشست آلماتی 1 نمی‌شود، زیرا گروه 1+5 منتظر بود که پاسخ رسمی تهران را درباره پیشنهاداتش بشنود که شامل کاهش بخشی از تحریم‌ها در ازای توقف بخشی از فعالیت‌های هستهای ایران بود. بدین شکل که ۵+۱ از ایران درخواست کرده است که غنی‌سازی در تاسیسات فردو را تعلیق کند و میزان اورانیوم ۲۰ درصد غنی‌شده لازم برای تزریق به رآکتور تحقیقاتی امیرآباد را در خاک خود نگه دارد. غرب از آن جهت امیدوار به شنیدن پاسخ ملموس ایران به پیشنهاداتش بود که تیم فنی تهران در استانبول، سوالات زیادی درباره جزئیات پیشنهادهای مذکور، از طرف مقابل پرسیده بود. با این حال بعد از اتمام دو دور مذاکره در دور اول، دیپلمات‌های غربی گفتند که ایران هیچ پاسخ ملموسی به پیشنهاد اخیر قدرت‎های جهانی نداده است. سرگئی ریاباکوف، نماینده روسیه نیز مذاکرات را دشوار، اما جالب توصیف کرد و گفت که ما از مواضع ایران متعجب هستیم. در همین حال، نمایندگان ایران گفتند پیشنهادهای مشخص و مهمی به کشورهای غربی ارائه کرده‌اند؛ پیشنهادهایی که به گفته معاون جلیلی، بر اساس طرح مسکو تهیه شده و در آن، ایران ضمن تاکید بر حق غنی‌سازی خود، ابتدا خواستار حذف تمامی تحریم‌ها علیه ایران شده است تا در ازای آن تدریجا غنی‌سازی ۲۰ درصدی اورانیوم را متوقف کند. با درنظر گرفتن این موارد، کاملا قابل پیشبینی بود که طرفین از روند مذاکرات راضی نباشند، چرا که هر کدام، با انتظار متفاوتی به آلماتی رفته بودند. این نکته‌ای بود که کاترین اشتون پس بعد از اتمام جلسات اعلام کرد و با تاکید بر اینکه «در مذاکرات آلماتی به توافقی نرسیدیم»، گفت: «مواضع طرفین از یکدیگر دور است.» به گفته وی قرار شده طرف‌ها به کشور خود بازگشته و پیشنهادهای ایران را بررسی کنند. همچنین سعید جلیلی نیز تایید کرد که بین نگاه دو طرف، فاصله‌هایی وجود دارد. حال باید دید با توجه به مسائل پیش‌آمده، گام بعدی طرفین چه خواهد بود؟ آیا مذاکرات هست های تا زمان برگزاری انتخابات ایران، در حاشیه قرار خواهد داشت یا منافع ایران و 1+5 ایجاب می‌کند که گفت‌وگوهای هسته‌ای ادامه یابد، حتی اگر زمان و مکان دور بعدی مذاکرات در آخرین جلسه مشترک، مشخص نشود.