تغییر بزرگ در سوریه

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

«زمان شروع تغییر بزرگ رسیده است». این گفته از باب کورکر، سناتور جمهوری خواه در کمیته روابط خارجی سنا، است. او به همراه بن ساکسبی، سناتور جمهوری خواه از ایالت جیورجیا، روز دوشنبه به دیدار باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا، رفت و با او گفت و گو کرد. کورکر در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی بی اس آمریکا از توافق دو طرف برای علنی نشدن جزئیات این دیدار گفت و به همین جهت، معلوم نشد که او و دیگر سناتور جمهوری خواه به رییس جمهور دموکرات آمریکا چه گفتند اما با توجه به طرح لایحه ای در مجلس سنای آمریکا در مورد سوریه، می توان گفت که این موضوع محور اساسی دیدار آنها بوده است. این لایحه از سوی رابرت منندس، رییس کمیته روابط بین المللی سنا، مطرح شده که بنا بر آن دولت آمریکا مجاز خواهد بود اسلحه به بخشی از معارضان مسلح نظام سوریه بدهد. طرح این لایحه به معنای فشار بیشتر جناح راست گرای حاکمیت آمریکا بر دولت دموکرات این کشور در حمایت تسلیحاتی از معارضان سوری است و آن دو سناتور جمهوری خواه به همین جهت به دیدار اوباما رفته اند و اینک از فرا رسیدن زمان تغییر بزرگ در سوریه می گویند. آیا در واقع زمان چنین تغییری رسیده است؟ درگیری ها در سوریه بعد از حدود 2 سال آن قدر طولانی شده که صبر افرادی مثل کورکر یا منندرس لبریز شود تا از تغییر بزرگ بگویند. منظور آنها از تغییر بزرگ مشخص است؛ سرنگونی نظام سوریه از طریق نظامی است که مداخله نظامی آمریکا نیز می تواند بخشی از آن باشد. چند حمله هوایی اسرائیل به دمشق در روزهای گذشته در نظر برخی مرحله مقدماتی این تغییر است. این حمله بر خلاف ادعای اسرائیل تنها برای جلوگیری از حمل سلاح به جنوب لبنان نبود بلکه به صورت مستقیم به اوضاع داخلی سوریه مربوط می شد که برای حمایت از معارضان مسلح و گشودن بابی برای حملات هوایی مستمر به این کشور انجام شد. ادامه این حملات هوایی و حرکت عملی به سوی ایجاد منطقه پرواز ممنوع به همراه حمایت رسمی تسلیحاتی از معارضان سوری از بخش های دیگری است که می تواند آن تغییر بزرگ را محقق کند. پاسخ نظامی سوریه به اسرائیل در برابر آن حملات هوایی می توانست این مراحل سرعت ببخشد اما سوریه جدای از اعلام مواضع رسمی مبنی بر حق پاسخ گویی، در عمل جنبه احتیاط را رعایت کرد و تنها به حمله سایبری و هک کردن سیستم های مدیریت اسکادا رد شهر حیفای اسرائیل بسنده کرد. در هر حال، موضع گیری مقامات آمریکایی در دو سه هفته اخیر گویای برنامه این کشور برای چنین تغییری است و امیدواری کورکر به تحقق آن چندان بی وجه نیست. مشکل اصلی آمریکا برای انجام این تغییر روسیه و حمایت مستمر مسکو از نظام سوریه است چون آمریکا می داند بدون همراهی روسیه نمی تواند مراحل تغییر در سوریه را پیش ببرد. روسیه بعد از آن حملات نشان داد که هم چنان بر سیاست خود مصر است که این سیاست را در عمل و موضع گیری های خود نشان داد. خبرگزاری روسی اینترفاکس بعد از آن حملات از اعزام کشتی های روسی مستقر در دریای سیاه به بندر طرطوس گزارش داد و وزارت خارجه روسیه نیز با صدور بیانیه ای حملات اسرائیل را محکوم کرد. محکم ترین واکنش روس ها در تماس تلفنی ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، انجام شد که در تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به وی هشدار داد که روسیه دیگر حملات اسرائیل به سوریه را تحمل نخواهد کرد و به آنها پاسخ خواهد داد. جدای از این، پوتین دستور تسریع در روند انتقال و تحویل سلاح های پیشرفته به ارتش سوریه را صادر کرد که به گمان منابع نظامی دبکا، تارنمای وابسته به اطلاعات ارتش اسرائیل، این سلاح ها سامانه پیشرفته اس 300 و موشک های اسکندر 9K720 را نیز دربر می گیرد. روسیه به این صورت به طرف غربی خود فهماند که بر سر سوریه حتی حاضر به واکنش نظامی است و شاید همین امر موجب سفر جان کری، وزیر خارجه آمریکا، به مسکو شد. جان کری در سفر خود با استقبال به شدت سرد روس ها مواجه شد تا آنجا که هیچ مقام روسی به در فرودگاه از او استقبال کرد و تنها سفیر آمریکا را در برابر خود دید و این موضوع برای دیدار با پوتین تکرار شد. در واقع، کری با این نحو مواجهه روس ها فهمید که تنها بر اساس توافق ژنو می تواند با آنها گفتگو کند که که نتیجه این گفتگو در نظر مشترک دو طرف برای برگزاری کنفرانس بین المللی در اواخر ماه جاری میلادی شد. این نتیجه به معنای پذیرفتن منطق روسیه در حل سیاسی بحران سوریه از سوی طرف آمریکایی و دور شدن از تغییر بزرگ از طریق نظامی است. این که آمریکا تا چه حد به این نتیجه پایبند خواهد بود حداقل تا پایان این ماه روشن می شود اما ایران به عنوان یکی از طرفدران منطق راه حل سیاسی نیز تحرک جدید خود را با سفر علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه، به اردن و بعد دمشق انجام داد. اردن در وضعیت فعلی چندان مایل به راه حل سیاسی نیست زیرا به شدت از سرنگونی نظام سوریه از طریق نظامی واهمه دارد و همین دست آویز خوبی برای صالحی بود تا در دیدار خود با ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، و دیگر مقامات اردنی آنها را به حمایت از منطق سیاسی ترغیب کند. این سفر و اظهارات هم سوی مقامات اردنی حاکی از وزنه ایران به عنوان یکی از بازیگران اصلی منطقه ای در بحران سوریه است که سفر حمد بن جاسم، نخست وزیر قطر، به تهران نیز را باید در این راستا ارزیابی کرد. قطر از حامیان اصلی معارضان مسلح سوری است که ایران باید در نقطه ای از روند تحولات نسبت به تداوم سیاست هایش هشداری به آن می داد که این سفر می تواند چنین نقطه ای باشد. گذشته از این تحولات باید به وضعیت میدانی سوریه نیز توجه کرد که نقش اصلی در تحولات این کشور داد. ارتش آزاد سوریه به عنوان یکی از گروه های اصلی معارضان مسلح در پی حملات ارتش سوریه مجبور شد از منطقه راهبردی خربه غزاله عقب نشینی کند و به این وسیله، کنترل کامل جاده بین المللی دمشق به امان، پایتخت اردن، به دست ارتش سوریه افتاده است. این خبر به همراه گزارش هایی مبنی بر موفقیت های ارتش در دیگر نقاط سوریه از جمله تنگ تر شدن حلقه محاصره در القصیر، نشان می دهد که جبهه معارض در شرایط سختی قرار گرفته و همین نیز شرایط را برای تغییر بزرگ آمریکایی دشوار می کند. در واقع، زمان تغییر بزرگ در سوریه فراهم شده اما این به آن معنای مورد نظر راست گرایان و حتی دولت دموکرات آمریکا نیست بلکه نظام سوریه توانسته است به همراه حمایت های بین المللی و منطقه ای ثابت کند که تغییر بزرگ تنها از طریق سیاسی و نه نظامی ممکن است. سید رحیم لاری