فرصتها و چالشهای پیش روی روحانی و روحانیت
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
ناگفته پیداست که نهاد روحانیت نهادی کهن و ریشهدار در جامعه و کشور ایران است و در طول سالیان متمادی و طولانی این نهاد مورد تکریم و احترام ایرانیان بوده است. اگرچه در دورههایی از تاریخ ایران بودند روحانیونی که فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و مبارزاتی داشتند اما این دست از فعالیتها دارای گستردگی و وسعتی که بتواند نهاد روحانیت را بصورت فراگیر و گسترده درگیر مسائل سیاسی و اجتماعی کند نبود. با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 57 نهاد روحانیت با پیشینهای مناسب و مطلوب که فعالیتهای سیاسی و اجتماعی خود را برای بنیان نهادن سیستمی سیاسی از اوایل دهه 1340 و به رهبری امام خمینی(ره) آغاز کرده بود، بصورتی فراگیر و همهجانبه وارد عرصه سیاست و مدیریت کشور شد.
محوریت یافتن نهاد روحانیت در تحولات سیاسی و اجتماعی پیش و پس از انقلاب اسلامی وامدار عملکرد مناسب و ستایشبرانگیز روحانیتی بود که به رغم همه تنگناها و دشواریها توانسته بود پا به پای ملت در مسیر تاریخ پر فراز و نشیب ایران جلو بیاید و پاسخگوی مسائل و پرسشهای بحثانگیز و چالشبرانگیز در حوزه دین و دنیای آنها باشد. روشن است که در این میان امام خمینی(ره) یگانه دوران و عصر خود بود که توانست نظریههای مدرن و به روزی در حوزه فقه شیعه و متناسب با تحولات و دگرگونیهای اجتماعی و سیاسی ارائه کند که نظریه فقه پویا از این دست تئوریهاست.
ورود روحانیت در عرصه سیاسی و اجتماعی و مدیریتی کشور میتوانست مخاطرات بزرگ و البته نگرانیهایی به جا به همراه داشته باشد. چنانچه نهاد روحانیت نتواند از پس اداره و مدیریت جامعه و کشور به نحو مطلوب و مورد انتظار مردم برآید به واسطه این که این نهاد عملاً بعنوان نهاد متولی دین شناخته میشود این ناکارآمدی می تواند بعنوان ناکارآمدی دین لااقل در حوزه مدیریت دنیای مردم تعبیر و تلقی گردد. به رغم این مخاطره بزرگ روحانیت به این آزمون سترگ تن داد و به روشنی میدانست که با این کار خود را در معرض نقدها، خردهگیریها و حتی تخریبها قرار میدهد.
ناگفته نماند که از سالها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی یعنی لااقل از دهه 1340 همواره دو تفکر عمده و مهم در درون حوزههای علمیه وجود داشته است که یکی قائل به ضرورت ورود نهاد روحانیت در حوزه مسائل سیاسی، اجتماعی و مدیریتی کشور بوده و دیگری قائل به عدم مداخله در این عرصه به لحاظ وجود همان مخاطرات پیشگفته است. در این کارزار فکری اندیشهای تفکر و اندیشه نخست اما توانست اعتمادو باور ملت ایران را به خود معطوف کند. نکته اساسی و مهم این است که صاحبان این تفکر و اندیشه همواره تأکید داشتند که به پشتوانه و پیشینه تحسینبرانگیز آن دسته از روحانیتی که از آن بعنوان «روحانیت روشنبین و روشنضمیر» یاد میکردند این تعبیری است که امام خمینی(ره) به مناسبت ارتحال آیتالله سید روحالله خاتمی رحمهالله علیه امام جمعه فقید یزد بیان داشتند این جسارت و بیپروایی را یافتهاند که در عرصهای با این وسعت از مخاطرات وارد شوند. با به قدرت رسیدن نهاد روحانیت در جمهوری اسلامی ایران رفته رفته نقدها، خردهگیریها و بعضاً تخریبها به واسطه حل نشدن پارهای از معضلات و مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که البته پیشینهای تاریخی و درازمدت دارند و تا حدود زیادی میراث به جای مانده از سیستم سیاسی قبل هستند و نیز بروز پارهای مشکلات و معضلات جدید که البته بخشی از آنها به واسطه شرایط انقلابی و جنگی کشور طبیعی مینماید، در دهه گذشته به اوج خود رسید. افزون بر این، تشتت و پراکندگیای که در متن نهاد روحانیت پیرامون چگونگی روندها و رویههای مدیریتی بروز کرد، مزید بر علت بود تا در خلال بروز این نابسامانیها، جریان فکری جدیدی سر برآورد که به جای نقد منصفانه و عالمانه نهاد روحانیت به ستیز و نزاع با این نهاد ریشهدار و اصیل بپردازد.
جریان فکری جدید به این ستیز بسنده نکرد و به تئوریپردازیهای موهوم و سطحی از دین با هدف تحت تأثیر قرار دادن افکار مردم و پراکنده کردن آنها از حول محور روحانیت پرداخت. ترویج خرافات به نام دین و مذهب که نمونه اسفبار آن ارائه نظرات موهوم، سطحی و وهنآلود از باور عمیق، اصیل و ریشهدار تشیع یعنی «مهدویت» نگرانیهای گسترده و وسیعی در میان ملت مسلمان ایران پدید آورد.
به باور بسیاری از صاحبنظران دینی و مذهبی یکی از دلایل اصلی اقبال بالای ایرانیان باستان در پذیرش دین اسلام محوریت داشتن قوه تعقل و عقل انسانی به جای باورهای خرافی و موهوم از دین و مذهب است. مضافاً بر اینکه در کانون این عقلانیت دینی، مذهب شیعه قرار دارد. حقیقتاً هم اینگونه است چرا که در آموزههای دین اسلام از عقل به عنوان پیامبر باطنی در کنار و همردیف پیامبران الهی رسولان ظاهری یاد شده است. عمق نگرانی از انحرافات اعتقادی و فکری ترویج شده در دهه گذشته را میتوان در گفتههای آیتالله فاضل لنکرانی استاد حوزه علمیه قم و فرزند آیتالله العظمی فاضل لنکرانی که روز دوشنبه 10 /4 /92 در روزنامه شرق به چاپ رسید، مشاهده کرد. البته عدهای از روحانیون از همان ابتدای شکلگیری این دست از تفکرات مشکوک در مقابل این جریان واکنش قابل ستایش نشان دادند اما پارهای از روحانیون نسبت به خطرات این دست از انحرافات فکری و عقیدتی دیر پی برده و با تأخیر عکسالعمل نشان دادند که در جای خود قابل بحث است.
با جدی شدن رقابتهای انتخاباتی و اعلام مواضع و برنامههای کاندیداهای ریاست جمهوری، دکتر روحانی توانست بعنوان شخصیتی روحانی که دارای پیشینهای قابل قبول و مثبت در صحنه سیاسی و اجتماعی کشور بود، نگاه ملت ایران را به خود معطوف کند. به گمانم اکثریت ملت ایران به این نتیجه و تصمیم قطعی رسیدند که اگر قرار است روندها، رویهها و حتی ساختارهای موجود دگرگون، متحول و اصلاح شوند، روحانیت ارجحیت دارد.
در این میان نکته مهم و اساسی این است که ملت ایران برای این انتخاب خود به همگرایی و انسجام کمنظیری دست یافت. ترکیب آرای دکتر روحانی در سراسر کشور یعنی از دورافتادهترین نقاط کشور تا کلانشهرها، از نخبگان دانشگاهی تا طلاب و روحانیون حوزهها، از طبقات برخوردار جامعه تا اقشار کمتر برخوردار و دوگانههای قابل ترسیم دیگر به گونهای بوده است که نویدبخش رسیدن جامعه به انسجام، وفاق و همگرایی حول محور روحانیتی است که پیشتر ذکر خصیصهها و ویژگیهای آن رفت. به نظرم برگزیده شدن دکتر روحانی به ریاست جمهوری واجد چند نکته اساسی است که باید همواره مد نظر باشد:
یکم، ملت ایران یکبار دیگر به تفکر آن دسته از روحانیونی که جسارت و بیپروایی حضور در صحنه سیاست و مدیریت جامعه را دارند، اعتماد و اطمینان پیدا کرد.
دوم، این تفکر توانسته پس از مدتی تشتت و احیاناً فترت، خود را بازسازی و ترمیم کند و دوباره وارد عرصه سیاست و مدیریت کشور و جامعه شود.
سوم، به باور بسیاری از تحلیلگران مسائل سیاسی و اجتماعی که به جای نگرش قشری رویکردی نهادی و سازمانی به نهادهای اجتماعی دارند، نهاد روحانیت حق دارد همچون سایر نهادهای اجتماعی در صحنه سیاست، اجتماع و مدیریت ورود داشته باشد و صد البته آمادگی پذیرش نقدهای عالمانه را نیز داشته باشد. ضمن آنکه، این نهاد باید پاسخگوی عملکرد خویش باشد. بنابراین تفکر این گروه از روحانیون بر تفکر و اندیشه گروهی که از ورود به مسائل کلان اجتماعی سیاسی هراسناک هستند، به شرط کارآمدی، پالایش، پیرایش و روزآمدسازی دائمی و مستمر یقیناً ماندگارتر خواهد بود.
چهارم، رئیسجمهور روحانی چنانکه بارها بیان کرده است به روشنی دریافته است که در چه برهه سختی از زمان عهدهدار مسئولیتی تا به این حد خطیر شده است که موفقیت و خدای ناکرده عدم توفیق ایشان میتواند چه پیامدها و آثار ماندگاری داشته باشد. از این رو به نظرم نهاد روحانیت باید قدردان این فرصت تاریخی که در فرآیندی دمکراتیک ملت ایران در اختیار آن قرار داده است، باشد چرا که از این رهگذر و با بازبینی عالمانه کامیابیها و ناکامیهای گذشته میتواند به جایگاه بایسته و شایسته تاریخی خود دست یابد.
منبع: ایسنا
دیدگاه تان را بنویسید