پرسش مهم جلسه روز جمعه؛ آیا واقعا برجام از مرگ نجات پیدا کرده است؟

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

نامه نیوز : خبر سیاسی مهم این است :« اینستکس بالاخره عملیاتی شد »، این خبر البته بلافصله بعد از نشست کمیسیون برجام در وین مخابره شد . خبر دومی که بعد از این خبر مخابره شد و روی خروجی خبرگزاری ها قرار گرفت این بود که « برجام نجات پیدا کرده است ». البته روس ها که از حاضران نشست روز جمعه بودند روایت غلیظ تری از نجات برجام داشتند .

از دیروز که این دو خبر مخابره شده است سوالات متعددی در فضای عمومی جامعه مطرح شده است . شاید مهمترین آنها را بتوان در این چند محور خلاصه کرد :

1- اینستکس اساسا چیست و وقرار است چه کاری برای ایران انجام دهد؟

2-آیا اینستکس به معنای برجام بدون آمریکا است و با این کانال می توان گفت که برجام به همان نقطه آغاز خود بازگشته است ؟

3-واکنش آمریکا به این اقدام روز جمعه چه خواهد بود و آیا تحریم اینستکس امکانپذیر است؟

4- آیا ایران با این اقدام از گام دوم خود منصرف خواهد شد؟

5-چه تضمینی وجود دارد که اروپایی ها این بار عهد شکنی نکنند؟

برای پاسخ به این سوالات شاید بتوان به صورت خلاصه این موارد را ذکر کرد :

1- اینستکس :

یکی از مهمترین وعده های اتحادیه اروپا پس از خروج آمریکا از برجام، راه اندازی سازوکاری برای ایمن سازی تجارت میان ایران و اروپا بود. در ابتدا طرح کانال ویژه مالی(SPV) ارائه شد و بعد از 9 ماه وعده های پیاپی در نهایت، سازو کار اینستکس به عنوان بخشی از اس پی وی اجرایی شد. به عبارت دیگر اینستکس جایگزین اس پی وی است که از این پس با نام شرکت میزبان اینستکس شناخته می شود.با آغاز به کار شرکت ویژه برای انجام معاملات تجاری با ایران، سازوکار ویژه مالی اروپا برای تجارت با ایران آغاز شد. این شرکت با نام اینستکس(INSTEX) که حروف مخفف Instrument in Support of Trade Exchanges است در ترجمه به معنای ابزار حمایت از فعالیت های تجاری است. مقر این شرکت در ساختمان وزارت اقتصاد دولت فرانسه در پاریس و مدیر عامل آن، پرفیشر یک بانکدار آلمانی از فرانکفورت است. بریتانیا هم نقش حسابرس و بازرس این شرکت را ایفا می کند. این کانال ویژه دو شعبه در ایران و اروپا خواهد داشت و قرار است به عنوان یک نهاد واسطه برای تسویه حساب شرکت های بدهکار و بستانکار در دو طرف عمل کند. به این ترتیب، اینستکس یک شرکت تسویه حساب است و طبق تحریم های آمریکا علیه ایران عمل می‌کند. به عنوان مثال، یک شرکت اروپایی بدهکار به ایران، بدهی خود را به اینستکس پرداخت می‌کند و این شرکت هم به نمایندگی از ایران، این پول را در قالب انتقال وجه یا تخصیص اعتبار به شرکت‌هایی منتقل می‌کند که به ایران کالا صادر کرده و طلبکار هستند. تصویر ذیل را وزارت خارجه فرانسه درباره سازوکار اینستکس ارائه کرده است. در تصویر هیچ نشانه ای از تبادل پول در این سازوکار دیده نمی شود. همچنین هنوز نام شرکت ایرانی طرف اینستکس مشخص نشده است. به نظر می‌رسد بانک مرکزی، شرکتی که قرار است طرف حساب اینستکس باشد را معرفی کند.

2-برجام بدون آمریکا

واضح است که این کانال مالی صرفا برای موارد فوری و ضروری است و اساسا نمی تواند در بگیرنده تعهدات طرف مقابل در برجام باشد . به یک معنا آنچه رخ داده این است که یک کانال برای مواجهه ابتدایی با تحریم های غیرقانونی آمریکا به وجود آمده که تلاش می کند از موانع ترامپی این تحریم ها عبور کند .

3-تحریم اینستکس

برای پاسخ به این سوال از میان موارد متعدد به گزارش یک روزنامه آمریکایی اشاره می کنیم:

شبکه خبری بلومبرگ در گزارشی مدعی شد دولت ترامپ برای تصمیم‌گیری در مورد تحریم نهاد مالی موسوم به «ساز و کار تأمین مالی و تجارت ایران و اروپا» یا «STFI»، بررسی‌های لازم را آغاز کرده است.یک مقام ارشد دولت ترامپ که نخواسته نامش فاش شود، به خبرنگار بلومبرگ گفته است کاخ سفید قصد دارد این نهاد مالی را که ایران به عنوان نهاد مالی متناظر با اینستکس راه‌اندازی کرده است، هدف تحریم‌های آتی خود قرار دهد.به گفته این مقام آمریکایی، ساز و کار تأمین مالی و تجارت ایران و اروپا (STFI) زیرمجموعه بانک مرکزی ایران است و بانک مرکزی ایران نیز تحت تحریم آمریکاست؛ به همین جهت دولت ترامپ تحریم این نهاد مالی را در دست بررسی دارد.

بلومبرگ پیش از این در گزارشی فاش کرده بود که وزارت خزانه‌داری آمریکا با ارسال نامه‌ای به مقامات اروپایی در مورد اینستکس هشدار داده است.بر اساس گزارش بلومبرگ، در نامه‌ای که در روز هفتم می (17 اردیبهشت) با امضای «سیگال مندلکر» معاون وزارت خزانه‌داری آمریکا در امور اطلاعات مالی و مبارزه با تروریسم برای مقامات اروپایی ارسال شده و نسخه‌ای از آن نیز به دست بلومبرگ رسیده، به مقامات اروپایی هشدار داده شده است که ساز و کار مالی اتحادیه اروپا برای تجارت با ایران (اینستکس) و همه اشخاصی که به نوعی با آن در ارتباطند، در صورت عملیاتی شدن این کانال مالی با خطر محرومیت از دسترسی به نظام مالی آمریکا مواجه خواهند شد.

4-توقف گام دوم

واقعیت این است که در پاسخ به این سوال فعلا تحلیل های متعددی در داخل ایران وجود دارد .

برخی می گویند ایران از راه اندازی این کانال در شرایط موجود استقبال خواهد کرد و گام دوم خود را بر نخواهد داشت.

برخی دیگر معتقدند ایران به صورت مشروط این اقدام را برای برنداشتن گام دوم قبول خواهد کرد .

برخی دیگر اما معتقذند ایران این اقدام را برای برنداشتن گام دوم کافی نخواهد دانست .

هر چه هست بر اساس سنت گویا همه منتظر بازگشت تیم ایرانی و گزارش آن ها هستند تا در سطح بالا در این مورد تصمیم گیری شود .

5- بدعهدی اروپایی ها

نکته مهم این است که اروپایی ها تا امروز بارها در مورد تعهدات خود عهد شکنی کرده اند . بنابر این هیچ تضمینی نیست که آنها در ادامه بار دیگر این کار را انجام ندهند . به نظر می رسد طرف ایرانی این بار باید تضمین های اجرایی برای مواجهه با این احتمال داشتنه باشد.