چرا آیتالله خامنهای، شاعری را رها کرد؟/ گزارشی از حضور آیتالله خامنهای در انجمنهای شعر
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
مرحوم غلامرضا قدسی آقاسیدعلی جوان خیلی زود در انجمن فردوسی جایگاه خود را یافت. آنقدر که حتی بعضی از شاعران خراسانی پیش از نظر او سرودههاشان را در جایی مطرح نمیکردند. «در انجمن، نقدهای منصفانه -نقد در لفظ، در معنا، در ریخت کلّی شعر- صورت میگرفت. یعنی گاهی مثلاً گفته میشد که این ریخت کلّی درست نیست. مثلاً در بیت اول، این دو مصرع باید جابهجا شوند. [...] گاهی بەخصوص در قصیده که ریخت طولی آن چیز مهمّی است، اینجوری بود، چون بیتهای قصیده مثل زنجیر به هم وصل است و باید با هم تناسب داشته باشد. از جایی شروع میشود و به جایی ختم میشود. اگر وسطش این تناسب رعایت نشود، سؤال و احساس خلأ ایجاد میکند، و مستمع خوشش نمیآید. حتی این چیزها گفته میشد که مثلاً اینجا بین این دو بیت، یک بیت کم است. یا این بیت جایش اینجا نیست.» ۳ در جای دیگری ایشان میگویند: «شعری که بهتر بود بیشتر سر و کله باهاش میزدند توی منزل مرحوم نگارنده.
مثلاً با شعر آقای قدسی، با شعر کمال بیشتر ورمیرفتند تا با شعر یک آدمی که سطحش پایینتر باشد. او [شاعر] هم مطلقاً بهش برنمیخورد و ناراحت نمیشد و همین بود که آنجا، آن جلسه جلسهی خوبی شد. هرکس تو آن جلسه بارآمد، خوب بارآمد.» ۴ آقای خامنهای با اینکه شعرهایی برای خواندن داشت، اما از ارائهی آنها در جلسهی انجمن خودداری میکرد: «وقتی که شعر خودم را نگاه میکردم با دید یک نقاد، میدیدم که این شعر مرا راضی نمیکند. لذا نمیخواستم آن شعر را بخوانم. یعنی اگر شعری بود که از شعر آن روز بهتر بود، حتماً میخواندم.» ۵
آقا از یکی از شعرهای ضد استعماری قدسی در جریان نهضت ملیشدن صنعت نفت خوشش آمده بود، در اثنای آمادهکردن مدرسهی نواب مشهد برای استقبال از علامه امینی، قدسی را دید و آن شعر را برایش خواند. این سرآغاز دوستی آیتالله خامنهای و مرحوم قدسی بود و باعث شد ایشان با انجمن ادبی فردوسی در مشهد نیز آشنا شود.
شرح عکس: حضور آیتالله خامنهای در یکی از جلسات انجمن ادبی فرخ که در همان زمان در یکی از مجلات معتبر لبنان به چاپ رسیده است. به هر حال، حضور مستمر آقای خامنهای در این جلسات شعری، با رفتن ایشان به قم متوقف شد، اما مجالست چندسالهی ایشان با شاعران انجمن موجب شد که بیشترین دوستان خراسانی او ادیبان و شعرای این خطه باشند: «هرچند «امین» بستهی دنیا نیام اما دلبستهی یاران خراسانی خویشم» ۸ معاشرت و مجالست آقا با شعرا و ادیبان بزرگ کشور محدود به حضور ایشان در انجمنهای ادبی نبوده است؛ ایشان با شاعرانی همچون مرحوم
امیری فیروزکوهی و مرحوم اوستا و ... مراودات فراوانی داشتند که باید در جای دیگری به آنها پرداخت.
مشهد در تاریخ معاصر شعر فارسی به کثرت شاعران با کیفیت، اشتهار یافت و به گرمی دل و محول آنان بود که سه انجمن ادبی آن شهرهی آفاق گشت. از قدسی و نگارنده و آگاهی تا فرخ و گلشن و نوید و تا فیاض و یوسفی و رجائی و شاعران و ادیبان دیگری که بحمدالله برخی از آنان تا امروز میدرخشند. ( پیام به کنگرهی بزرگداشت احمد کمالپور )
آیتالله خامنهای در اینباره میگویند: «یک ماه رمضانی ما با این خوزستانیها در زندان بودیم [...] زمستان ۴۲ آنجا توی این زندان قزلقلعه با اینها بودیم و چندتایشان را اعدام کردند، البته تویشان یک چندتا آدمهای بسیار باکمالی بودند. یکیشان یک آقایی بود، سید باقر نذاری -اخیراً شنیدم فوت کرده، یکی دو سال پیش فوت کرده- و بسیار همهشان، یعنی تقریباً همهشان اهل شعر و اهل ادب و اهل ذوق و اینها بودند، لکن یکی دو سه تایشان خیلی خوب بودند از این جهت. ما هم با اینها مأنوس بودیم دیگر. من جز همان شبهای اول که یک خردهای سخت میگرفتند به ما، بعد که یک مقداری گشایش میشد، دیگر معمولاً یک چند شب اول و آن بازجوییهای کذایی که میگذشت، بعد دیگر یکخردهای راحت میشد توی زندان معاشرت کرد. با سلولهای بغلی که اینها بودند، با اینها من معاشر بودم. توی ماه رمضان ما را بردند که تا بعد هم ادامه داشت. بله آنجا من این ابوذیات را از آنها یاد گرفتم. ابوذیات یکی از آن بهاصطلاح انواع شعر محلی بسیار باحال عربی است که قوامش هم با آهنگ است. یعنی فقط لفظ نیست، بلکه بایستی آن را با آهنگ مخصوصی هم خواند.» ۱۰
سالهای مبارزه و کمرنگشدن حضور در محافل شعری ورود آقاسیدعلی به وادی مبارزه با رژیم پهلوی -که آن زمان ۲۴ سال داشتند- زندگی شخصی ایشان را با تغییراتی همراه کرد: «وقتی مبارزه شروع شد، همهچیز زندگی من مبارزه شد و اصلاً در این ۱۵ سال [۴۲ تا ۵۷] غیر از کارهای مبارزاتی کار دیگری نداشتم.» از همین مقطع بود که حضورشان در محافل ادبی و شعری بسیار کمرنگ شد. «از سال ۴۱ به بعد، ابواب بسیار تازهای در زندگی ما باز شد که قبلاً اصلاً سابقه نداشت؛ و خیلی از کارهای قبلیمان تعطیل شد. برای نمونه، من دفتر شعری که داشتم و در آن شعر مینوشتم، آخرین تاریخش سال ۴۳ است. در واقع تا سال ۴۱ ادامه دارد، بعد کم میشود. به ۴۳ که میرسد، تمام میشود. یعنی باب شعر و ارتباط با شاعران و مسائلی مانند اینها اصلاً بسته میشود. البته با رفقای شاعر ارتباط داشتم [...] ارتباطم با رفقای شاعر، منحصر به رفقایی مثل مرحوم قدسی و امثال او شد که در مقولهی ما وارد بودند. یعنی بهکلْ وضع زندگی ما عوض شد.» ۱۱
دیدگاه تان را بنویسید