چرا پس از فتح خرمشهر جنگ ادامه پیدا کرد؟/ پاسخ ولایتی به این پرسش قدیمی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه ، با وجود گذشت 25 سال از پایان جنگ و تحمیلی، هنوز در زمان سالگرد هفته دفاع مقدس، شبهه قدیمی علت ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر در محافل و گفتگوها و اخیرا شبکه های اجتماعی مطرح می شود. آنچه در ادامه می خوانید، بخشی از مصاحبه سایت بازتاب با دکتر ولایتی در سال 1383 است که درباره علت ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر است که آینده آن را بازانتشار داده است: آقای دکتر، یکی از مهم ترین ابهامات نظام که تمرکز زیادی نسبت به آن از نظر رسانه ای و تبلیغاتی انجام شده است، مسئله ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر است. در این باره تاکنون چند دیدگاه متضاد مطرح شده است؛ اپوزیسیون داخلی جمهوری اسلامی که در آن دوران در نهضت آزادی متمرکز شده بود، مدعی است که پس از فتح خرمشهر، پیشنهادهای مناسبی از سوی کشورهای عربی به ایران برای خاتمه جنگ داده شد و نپذیرفتن آن، یک اشتباه استراتژیک بود و موجب ادامه جنگ به مدت شش سال شد. از سوی دیگر، برخی از چهره های سیاسی اصلاح طلبان اظهار می کنند که امام(ره) با آتش بس پس از فتح خرمشهر موافق بود، اما مقامات سیاسی و نظامی وقت با آن مخالف بودند و نهایتا امام(ره) نظر مسئولان سیاسی و نظامی را پذیرفتند.
از سوی دیگر، آقای هاشمی رفسنجانی که مؤثرترین مقام سیاسی وقت به شمار می رفتند، سال گذشته در مصاحبه ای اظهار کردند که ایشان بر ادامه جنگ اصراری نداشته و فرماندهان نظامی که تحت تأثیر شعارهای ایدئولوژیک انقلاب بودند، به ادامه جنگ اصرار داشتند و در مقابل فرمانده وقت سپاه پاسداران که مهم ترین مقام نظامی در دوران جنگ به شمار می رفت نیز پاسخ داده است که بی برنامگی و تعلل مقامات سیاسی، جنگ را به روزمرگی کشید. در این میان نقش شما به عنوان مسئول دیپلماسی کشور در زمان جنگ بسیار مهم است، قاعدتا اگر پیشنهاد مشخص آتش بسی به ایران شده است، از طریق وزارت خارجه دریافت شده و مذاکرات آن نیز از همین طریق انجام شده است، بنابراین، تحلیل دلایل ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر از نگاه شما می تواند بسیاری از ابهامات را برطرف کند. دکتر ولایتی: اگر بخواهیم به این سؤال با یک نگاه واقع بینانه و توأم با صداقت پاسخ دهیم، باید گفت که در نیمه سال 1361، شرایط خوبی در جبهه ها حاکم بود، پیروزی های نظامی ایران که از شکست حصر آبادان در مهر ماه سال قبل آن شروع شده بود، با فتح خرمشهر در سوم خرداد سال 1361 به اوج رسید و در مقایسه با قبل که
عراقی ها مناطق زیادی را اشغال کرده و از شمال تا جنوب، مناطق گسترده ای را به تصرف خود درآورده بودند، تلاش چندماهه ایران برای بازپس گیری مناطق اشغال شده به دستاوردهای خوبی منجر شده و در مناطق استراتژیکی چون آبادان و خرمشهر به نتیجه رسیده بود. اما هنوز مناطق گسترده ای در طول نوار 1200 کیلومتری مرزی وجود داشت که تحت اشغال عراقی ها بود و این اشغال، حتی تا پایان جنگ و آتش بس هم ادامه داشت. در آن مقطع، این ایده در شورای عالی دفاع مطرح شد که اگر نقاطی را در داخل خاک عراق تصرف کنیم، ابزار لازم برای وارد کردن فشار به عراقی ها برای عقب نشینی آنان به مرزها و محکومیت متجاوز و دریافت غرامت از عراق به دست می آید. از این مقطع به بعد و با طرح این ایده، تعدادی از کشورها و سازمان های بین المللی برای پایان دادن به جنگ و آتش بس، تلاش های خود را تشدید کردند، این تلاش ها که با محوریت سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان ملل و تعدادی از کشورهای عربی صورت می گرفت، پس از فتح خرمشهر جدی تر شد. از سوی سازمان ملل متحد، «اولاف پالمه»، نخست وزیر پیشین سوئد و «یان الیاسن» قائم مقام وزارت خارجه این کشور و از سوی کنفرانس اسلامی،
کمیته ای متشکل از«ضیاء الحق» رئیس جمهور پاکستان، «ضیاء الرحمان» رئیس جمهور پاکستان، «احمد سکوتوره» رئیس جمهور گینه، «داود جاوارا» رئیس جمهور گامبیا، «بلند اولسو» نخست وزیر ترکیه و «یاسر عرفات» رئیس سازمان آزادی بخش فلسطین به تهران سفر کردند. از سوی جنبش عدم تعهد هم وزرای خارجه چند کشور مأمور به رایزنی شده بودند که شامل وزرای خارجه کوبا و مالبیر، وزیر خارجه زامبیا، «ناراسیمها رائو» وزیر خارجه هند و «فاروق قدومی» وزیر خارجه فلسطین به تهران سفر می کردند و طی رایزنی های آنان هم هیچ پیشنهاد مشخصی که تأمین کننده خواسته های ما مبنی بر عقب نشینی به مرزها و دریافت غرامت بود، ارائه نشد. پس از فتح خرمشهر، جریانی آغاز شد که شامل ابتکار برخی از کشورها برای پایان جنگ بود. در این ابتکارها برای اولین بار، مسئله دریافت غرامت و عقب نشینی تا مرزها که خواسته های اصلی ما بود، مطرح شد. عقب نشینی به مرزها و پایان اشغال ایران، برای ما اولویت نخست را داشت. چراکه حتی تا پایان جنگ و پذیرش قطعنامه 598، حدود بیست هزار کیلومتر مربع از خاک ما در اشغال ارتش عراق بود و اگر ما بلافاصله پس از بازپس گیری خرمشهر صلح را می پذیرفتیم، عملا با
این سؤال مهم روبه رو می شدیم که چه تضمینی وجود دارد که ما بقیه خاک ایران را پس بگیریم. این سؤال وقتی اهمیت پیدا می کند که توجه کنیم پس از پذیرش صلح، عملا نیروهای نظامی ما که عمدتا غیرحرفه ای و بسیجی بودند، به شهرها بازمی گشتند و مشغول زندگی عادی خود می شدند، اما نیروهای عراق که نظامیان حرفه ای و کلاسیک بودند، در مواضع خود باقی می ماندند. اگر ما در این مقطع، صلح را می پذیرفتیم، فاجعه ای که در جنگ های دوم ایران و روس اتفاق افتاد و منجر به از دست رفتن بخشی از خاک ایران شد، تکرار می شد. در جنگ های دوم ایران و روس در ابتدای تابستان 1826 میلادی، عباس میرزا با اتکا به نیروهای مردمی که به خاطر فتوای علما به جبهه آمده بودند، به نیروهای روسیه حمله کرد و نیروهای «پاپکویچ» سردار برجسته روسیه را تا تفلیس عقب نشاند اما در پاییز، نیروهای داوطلب ایرانی به محل های زندگی خود بازگشتند و پاپکویچ با استفاده از این فرصت، حمله کرد و تا زنجان و نزدیکی قزوین پیش روی کرد. اگر ما پس از فتح خرمشهر، صلح را می پذیرفتیم، با توجه به وضعیت قطعنامه های سازمان ملل که طی آنها تنها از آتش بس صحبت شده و بر عقب نشینی تأکید نشده بود، عملا هیچ
تضمینی ـ حتی صوری ـ برای عقب نشینی نداشتیم و طبیعتا نیروهای داوطلب جبهه را ترک می کردند و نظامیان حرفه ای ما از نظر تعداد، قابل مقایسه با ارتش عراق که سه برابر شده بود، نبود و شرایط برای از دست رفتن خاک اشغال شده و حتی تهدید برای ادامه حمله نظامی مجدد عراق به ایران وجود داشت. بنابراین تعیین شرط عقب نشینی و دریافت غرامت، مهم ترین خواسته های ما برای پذیرش آتش بس بود. اولین پیشنهاد مشخص به ما درباره آتش بس و دریافت غرامت از طرف حبیب شطی، دبیرکل وقت کنفرانس اسلامی داده شد. شطی به تهران آمد و به ما پیشنهاد کرد که می تواند با مذاکره با دولت های ثروتمند عربی حامی عراق در جنگ برای ما غرامت بگیرد. رقم پیشنهادی شطی ده میلیارد دلار بود که در مقابل ما گفتیم، اصل بحث را قبول داریم، اما این رقم مورد پذیرش ما نیست و باید درباره مبلغ آن مذاکره کنیم. در همین دوره آقای بندری، معاون وزیر خارجه هند هم مذاکرات مشابهی به عنوان میانجی برای تعیین غرامت داشت و غرامت مورد مذاکره با وی حدود سی تا پنجاه میلیارد دلار بود. اما نه آقای شطی به ما پاسخ مشخصی داد و نه آقای بندری در واقع هیچ مقام مسئولی به ما هیچ پیشنهاد مشخصی نداد و بحث ها
بیشتر در حد مذاکرات اولیه باقی ماند. خود آقای شطی هم از نظر حقوقی نمی توانست هیچ تعهدی به ما بدهد. او گرچه دبیرکل سازمان کنفران اسلامی بود، اما نه وزیر خارجه بود، نه معاون وزیر خارجه. بنابراین نمی توانست از طرف دولت های عربی حتی همان مبلغ ناچیز ده میلیارد دلار را که یک دهم برآورد آقای ابوفرج کارشناس سومالیایی سازمان ملل است، تضمین کند. این کارشناس خسارت ایران در جنگ را صد میلیارد دلار برآورد کرده بود هرچند جمهوری اسلامی معتقد است این رقم نیز واقعی نیست و خسارت ایران در جنگ بالغ بر هزار میلیارد دلار است. در حقیقت هیچ مقام مسئولی از عربستان، کویت یا دولت های عربی که قرار بود این غرامت را به ما پرداخت کنند، با ما مذاکره جدی و متعهدانه ای نکرد تا ما درباره عقب نشینی و غرامت مذاکره کنیم و ما که تجربه خاورمیانه و جنگ های کشورهای عربی با اسرائیل را داشتیم، دیده بودیم پس از برقراری آتش بس، اسرائیل از مناطق اشغال شده عقب نشینی نمی کرد و با فرو نشستن حرارت کشورهای عربی، زمین های آنان به تملک اسرائیل درمی آمد. این شرایط درباره جنگ ما حادتر بود، چراکه عملا دنیا از اشغالگر حمایت می کرد و امکان این جدی بود که عراق
متناوبا به جنگ و صلح بپردازد تا سراسر ایران را اشغال کند، بنابراین تا زمان تصویب اولین قطعنامه ای که دو خواسته اصلی ما یعنی عقب نشینی به مرزهای بین المللی و تعیین متجاوز را تأمین می کرد، یعنی قطعنامه 598 در سال 1366، ما هیچ بستری برای آتش بس و صلح در اختیار نداشتیم.
دیدگاه تان را بنویسید