روحانی از دریچه «بهبود روابط خارجی» به مصاف مشکلات اقتصادی میرود/ مروری بر گفتمان حاکم بر دولتهای پیشین؛ از دولت جنگ تا دولت مهرورز!
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
مصطفی داننده: جمهوری اسلامی از زمان پیروزی تا به امروز، 11 دولت و 7 رئیس جمهور را به خود دیده است. که هرکدام از این دولتها با توجه به شعارها و عملکردشان به نامی خاص شناخته میشدند از دولت جنگ و سازندگی تا دولت توسعه سیاسی و مهرورزی.
بعد از سپری شدن دولت 8 ساله محمود احمدی نژاد و پیروزی حسن روحانی، دولت جدید با نماد کلید و شعاری جدید به قدرت رسید که کمی متفاوت از دیگر دولتها بود. دولت حسن روحانی که توسط خود رئیس جمهور به دولت تدبیر و امید معروف شد، در اولین گام سعی کرد به سمت بهبود روابط خارجی با کشورهای جهان به ویژه آمریکا و کشورهای اروپایی حرکت کند و این به این معناست است که استراتژی دولت یازدهم بهبود سطح روابط با کشورهای اروپایی و آمریکایی است و میشود دولت یازدهم را دولت توسعه در روابط خارجی نامید.
حسن روحانی در جریان اولین سفر خود به سازمان ملل در قامت رئیس جمهور ایران، سعی کرد با استفاده از اختیارات تامی که از نظام گرفته بود، روابط ایران و غرب را بعد از دورانی سرد، بهبود بخشد. دیدار با رئیس جمهورفرانسه و گفتوگوی تلفنی با رئیس جمهور آمریکا بعد از 34 سال از نمونههای بارز دیپلماسی روحانی در سازمان ملل بود.
در این میان، حضور فعال وزیر امور خارجه که در جهان از او به عنوان یک دیپلمات کارکشته یاد میکنند، بسیار چشمگیر بود و ظریف در یک اتفاق نادر در تاریخ جمهوری اسلامی ایران، با وزیر امور خارجه آمریکا در مورد پرونده هستهای ایران و روابط کشور گفتوگو کرد. رئیس جمهور روحانی نیز با توجه به همین استراتژی در دیدار با سفیر جدید آلمان در ایران از بهبود روابط با اروپا سخن گفت و خاطر نشان کرد: «امیدواریم که روابط ایران با اتحادیه اروپا در آینده نزدیک رو به جلو حرکت کند»
بدین ترتیب مشخص میشود که «شیخ دیپلمات» حل مشکلات اقتصادی ایران که دغدغه اصلی مردم ایران در سالهای اخیر است را در سیاست خارجی ایران میداند. روحانی معتقد است که با بهبود روابط سیاسی ایران با آمریکا و کشورهای اروپایی و همچنین ارتقا سطح رابطه با کشورهای همسایه و خاور دور میتوان بر بحران اقتصادی ایران فائق آمد.
در همین ارتباط دولتهای جمهوری اسلامی با توجه به مقتضیات زمان، استراتژی مشخصی را برای دولتهای خود انتخاب کردند. به جز دولتهای ابوالحسن بنی صدر و شهید رجایی، دیگر دولتهای ایران، به یک مشخصه خاص معروف بودند.
دولت جنگ
بعد از دولت عزل بنی صدر از مقام ریاست جمهوری و شهادت محمد علی رجایی، حضرت آیتالله خامنهای به عنوان سومین رئیس جمهور ایران در عرض یک سال، ریاست قوه مجریه را به دست گرفتند و بعد از مدتی، میر حسین موسوی را به عنوان نخست وزیر انتخاب کردند.
دولت مهندس موسوی زمانی شکل گرفت که عراق با یک حمله گسترده، شوک بزرگی را به کشور تازه انقلاب کرده ایران وارد کرده بود. بدین ترتیب با این حمله، اولویت اصلی دولت میر حسین، مدیریت جنگ و تامین منابع مالی و معنوی برای جبهههای جنگ بود. در کنار مسائل جنگ، سومین دولت ایران وظیفه تامین معیشت و نیازهای مردم را نیز به عهده خود میدید که همین دو مسئله مشکلات فراوانی را با توجه به تحریمها و مشکلات اقتصادی ایران در آن سالها پیش روی دولت قرار داده بود. با توجه به این شرایط سیاستهای انقباضی دولت او در آن دوران، که به عقیده خیلیها ناگزیر بود، و به ویژه توزیع کالاهای اساسی با کوپن از جمله ویژگیهایی است که دولت موسوی عموما با آنها به یاد آورده میشود .
هاشمی رفسنجانی که در آن زمان عهده دار ریاست مجلس شورای اسلامی بود در خاطرات خود به مشکلات اقتصادی ایران در زمان جنگ اشاره میکند و مینویسد:« باید با همین مختصر حیات و زندگی به مردم، همین کوپنها را میدادیم. ما چیزی غیر از کوپن نداشتیم. من میدانستم نداریم و نمیتوانیم بدهیم. آن مقداری که میتوانستیم، میدادیم. ضمناً امام هم اختیار را به یک گروه داده بودند و وسط سال هم اگر در بودجه نبود، از بانک مرکزی قرض میکردیم و وقتی ضرورت پیدا میکرد، پول میدادیم. اما توقعاتشان زیاد بود. در آن شرایط وقتی درآمد نفت آن مقدار و هزینههای کشور هم آن مقدار بود، معلوم بود که با آن وسعت نمیتوانیم اسراف کنیم . »
بدین ترتیب، دولت حضرت آیتالله خامنهای به نخست وزیر مهندس موسوی که تمام دوران کار خود را با جنگ همراه بودند به دولت«جنگ» معروف شدند.
دولت سازندگی و توسعه اقتصادی
ساختن کشور بعد از جنگ هشت ساله، مهمترین اولویت دولت هاشمی رفسنجانی بود. با رحلت امام خمینی(ره) و جانشینی حضرت آیتالله خامنهای، مردم هاشمی رفسنجانی را به عنوان رئیس جمهور ایران انتخاب کردند و رئیس سابق مجلس ایران در اولین نطقهای خود بعد از تکیه زدن به ریاست قوه مجریه، سخن از بازسازی زیر ساختهای ایران و ساختن اقتصاد ایران سخن به میان آورد.
مقام معظم رهبری در مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی با اشاره به مشکلات پیش روی کشور فرمودند:« بعضی ها خیال می کنند تا جنگ تمام شد همه مشکلات جنگ از بین خواهد رفت .نه مشکلات جنگ بعد از جنگ باید برطرف بشود . زمان برطرف کردن یک مشکل بسیار طولانی تر خواهد بود ازمدت زمان ایجاد یک مشکل است . یک بمب می خورد، یک ساختمانی را در یک لحظه ویران می کند امّا اگرما بخواهیم همین ساختمان را دوباره بر پا کنیم زمان زیادی لازم دارد.
این همه ویرانی هایی که در جنگ و این همه منابعی که تعطیل ماند . این همه منابعی که ضایع شد و خراب شد. این همه مشکلاتی که به مردم وارد آمد. اینها ترمیم اش زمان زیادی لازم دارد. عجله نباید به خرج داد .این فکر را نباید القاء کرد به مجرد اینکه دولت تشکیل بشود با فاصله کوتاهی همه مشکلات برطرف خواهد شد. زمان معقول و مناسب به همراه برنامه ریزی لازم دارد . تلاش لازم دارد. همکاری گرفتن از مردم لازم دارد. ابتکارات گوناگون لازم است تا ان شاء الله مشکلات کشور برطرف بشود.»
با توجه به این شرایط، هاشمی کابینه متشکل از مردان اقتصادی تشکیل داد تا زمینه را برای توسعه اقتصادی ایران فراهم کند. اتخاذ سیاستهایی که موجب انتقاد برخی از نمایندگان مجلس که به راست سنتی معروف بودند، از هاشمی رفسنجانی شد. دوران هشت ساله ریاست جمهوری هاشمی با توجه به فعالیتهای اقتصادی و سازندگی هاشمی به دوران سازندگی معروف شد و طرفدارن رئیس دولت پنجم و ششم از وی به عنوان «سردار سازندگی» یاد میکردند.
دولت توسعه سیاسی
دوران هشت ساله، ریاست جمهوری هاشمی که تماما با فعالیتهای اقتصادی همراه بود و توسعه سیاسی و حقوق شهروندی به حاشیه رانده شده بود، موجب شد تا مردم در انتخابات ریاست جمهوری دوم خرداد رای خود را به صندوق کسی بیندازند که با شعار توسعه سیاسی به رقابت انتخابات ریاست جمهوری پای گذاشته بود.
سید محمد خاتمی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هاشمی رفسنجانی با شعار توسعه سیاسی و جامعه مدنی، راهی خیابان پاستور و نهاد ریاست جمهوری شد. با روی کارآمدن سید محمد خاتمی، جوانان که خود را از روز پیروزی رئیس جمهور خاتمی، دوم خردادی مینامیدند، در دانشگاههای فعال شدند، روزنامهها و مجلات مختلف از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز فعالیت گرفتند و احزاب مختلف رشد پیدا کردند، تا خاتمی با این سیاست نشان دهند که به دنبال تحقق شعار توسعه سیاسی در کشور است.
در کنار این فعالیتها شعارهای خاتمی سبب ایجاد تنشهای نیز میان جریانهای سیاسی شده بود و جریان مخالف رئیس جمهور خواستار توضیح شفاف وی در مورد شعار توسعه سیاسی و به ویژه آزادی مدنی شده بودند. خاتمی بعد از مدتی، جامعه مدنی مورد نظر خود را همان جامع مدنی مورد نظر اسلام و مدینه النبی معرفی کرد و این سخنان تا حدودی آتش اختلاف را خاموش کرد. دوران هشت ساله خاتمی که بر اساس همان شعارهای دوم خرداد او پایه ریزی شد در سپهر سیاست ایران به دولت توسعه سیاسی معرفی شد و رئیس دولت اصلاحات سعی کرد تا آخرین روزهای ریاست جمهوری خود پایبند این شعارها باشد.
دوران ریاست جمهوری خاتمی و دوران توسعه سیاسی با حواشی زیادی همراه بود که اوج آن غائله 18 تیر سال 78 و ماجرای استعفای نمایندگان مجلس ششم بود که زمینه اختلافهای سیاسی بسیاری را میان دو جریان سیاسی اصلی کشور فراهم کرد.
دولت عدالت و مهرورزی
شهردار سابق تهران، که از مخالفان اصلی سید محمد خاتمی رئیس جمهور ایران بود، با شکست هاشمی رفسنجانی، راهی خیابان پاستور شد و لقب ششمین رئیس جمهور ایران را به خود اختصاص داد.
محمود احمدی نژاد که با شعار ساده زیستی و عدالت محوری نظر مثبت مردم را به خود جلب کرده بود در اولین اقدام اساسی خود راهی سفرهای استانی شد تا شعار عدالت خود را تحقق ببخشد. رئیس جمهور احمدی نژاد در جریان این سفرها از مهرورزی و مهربانی سخن میگفت و با ادبیات ویژه خود سعی میکرد که مردم را بیش از بیش به خود جلب کند.
اجرای هدفمندی یارانهها، سهمیه بندی سوخت و سفرهای استانی از جمله فعالیتهای محمود احمدی نژاد برای تحقق این شعار خود بود. بسیاری از کارشناسان مسائل اقتصادی پس از پایان دوران ریاست جمهوری احمدی نژاد معتقد بودند که فعالیتهای اقتصادی احمدی نژاد نه تنها زمینه اجرای عدالت را فراهم نکرد بلکه موجب افزایش بی عدالتی در کشورشد.
دوران ریاست جمهوری احمدی نژاد از پرحاشیه ترین دوران ریاست یک رئیس جمهور به قوه مجریه بوده است.
حال بعد از سپری شدن بیش از سه دهه از انقلاب اسلامی ایران، این بار مردم ایران در انتظار تاثیر گفتمان جدید ایران در عرصه بین المللی هستند. گفتمان بهبود توسعه روابط خارجی، به دنبال نشان دادن موفقیتهای دیپلماسی خود به مردم است و این اتفاق نمیافتد مگر اینکه مردم، بهبود وضعیت اقتصادی را در زندگی خود مشاهده کنند.
دیدگاه تان را بنویسید